Bijbel in gewonen taal

Ik kijk er al een tijd naar uit. De Bijbel in Gewone Taal. Een vertaling die leesbaar is. Begrijpelijk en duidelijk voor iedereen.’ Zo schreef dr. Jos Douma eind vorig jaar op zijn weblog naar aanleiding van het voorproefje van het Nederlands Bijbelgenootschap.

JOSDOUMA.WORDPRESS.COM
Ik was ook heel benieuwd naar de vertaling van belangrijke woorden. Zoals: koninkrijk. En van bekende teksten. Zoals: het Onze Vader. Koninkrijk wordt vertaald met: Gods nieuwe wereld. Prachtig! En het Onze Vader klinkt zo:

Onze Vader in de hemel, laat iedereen u eren. Laat uw nieuwe wereld komen. Laat op aarde uw wil gedaan worden, net zoals dat in de hemel gebeurt. Geef ons vandaag het eten dat we nodig hebben. En vergeef ons wat we fout gedaan hebben, want wij hebben ook andere mensen hun fouten vergeven. Help ons om nooit tegen u te kiezen. En bescherm ons tegen de macht van het kwaad. [Want u bent koning, u regeert met grote macht, voor altijd. Amen.]

Ik hoop dat deze nieuwe Bijbel voor heel veel mensen Gods nieuwe wereld opent. Zo’n bijzonder boek verdient gewone taal!

DE VOLKSKRANT
Inmiddels is het project Bijbel in Gewone Taal (BGT) bijna gereed. In oktober ligt hij in de boekhandel. Gert J. Peelen wijdde er in de Volkskrant (19 april) een bespreking aan onder de kop ‘De Bijbel, nu nog eenvoudiger’. Peelen schrijft welwillend maar ook kritisch.

De Heilige Schrift, vertaald in alle denkbare talen en alom beschouwd als een hoogtepunt uit de wereldliteratuur, groeide in de loop der tijden uit tot een dikke pil, die al gauw honderden pagina’s dundruk vergt. En zo kon het gebeuren dat de laatst verschenen Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) uit 2004 maar liefst 2.400 dichtbedrukte pagina’s telt Het adjectief ‘nieuw’ is hier overigens betrekkelijk, want vooral sinds de tweede helft van de vorige eeuw verschijnen er nieuwe vertalingen bij de vleet, waarbij als belangrijkste verkoopargument geldt dat ze telkens opnieuw bijdragen aan een nóg betere begrijpelijkheid van Gods Woord. Zo droeg de jongste nieuwe vertaling als aanbeveling de verzuchting ‘Eindelijk een bijbel voor iedereen!’ Maar die roep weerklonk ook al in 1983, toen de Groot Nieuws Bijbel (GNB) verscheen, geschreven in ‘omgangstaal’ en primair gericht op niet-kerkelijke lezers. De NBV uit 2004 was echter prestigieuzer van opzet en uitdrukkelijk ook bestemd voor kerkelijk gebruik. (…)
Aansluiting bij alledaags taalgebruik, dat is steeds het belangrijkste motief geweest achter het uitbrengen van steeds maar weer nieuwe Bijbelvertalingen. Maar niets verandert sneller dan taal, tenminste wanneer gekozen wordt voor ‘omgangstaal’ als uitgangspunt.

Nu ligt er een proeve van wat de Bijbel in Gewone Taal biedt in de winkel.

De aanbeveling op het achterplat doet denken aan de slogan van de Belastingdienst: ‘Leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker.’ De BGT, zo luidt die tekst, wordt geen gemakkelijke bijbel – de Bijbel is geen gemakkelijk boek – maar wel de meest leesbare die ooit in het Nederlands gedrukt is. Want ‘gewone taal is de taal die we allemaal begrijpen en die we allemaal gebruiken’. En ‘het is de taal die je aanspreekt, waardoor de tekst je raakt’. Het is de vraag voor wie deze reclamezinnen het denigrerendst zijn: voor de doelgroep die taaltechnisch kennelijk tekortschiet om de NBV uit 2004 te begrijpen, of voor mensen met een bovengemiddelde woordenschat, die op straffe van te worden uitgemaakt voor ‘elitair’, zich nog wel eens vergrijpen aan een letterkundig meesterwerk of – erger! – een gedicht.
Wordt hier de lof der laaggeletterdheid gezongen? Of is er sprake van dat typisch Hollandse adagium: doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg? En, ook niet onbelangrijk, komt hiermee het stichtelijk oogmerk van het werk niet op gespannen voet te staan met de literaire waarde ervan?

CONFESSIONEEL
In Confessioneel, het blad van de Confessionele Vereniging, gooit dr. B.W.J. de Ruyter het over een andere boeg: wat willen wij eigenlijk met een bijbelvertaling die steeds meer wordt gedifferentieerd? Hij schetst een groot aantal bijbels in soort en maten, vertalingen van precies tot vrij. Allerlei doelgroepen worden bediend. Maar waarom lezen we de Bijbel eigenlijk? Waarom vinden we dat zo belangrijk?
(…) het moet mijns inziens wel elke lezer van de Bijbel te denken geven.

Wat wil ik lezen?
Waarover mag het gaan? De vraag naar de boodschap van de Bijbel is bijna zo oud als de geschiedenis van het christendom. Maar zolang de Bijbel vooral functioneert als binnenkerkelijk geschrift, kan de beantwoording van die vraag tamelijk abstract blijven. De laatste decennia is er een tendens om de Bijbel los van de kerkelijk dogmatische achtergrond te lezen. Ook voor iemand die niet gelooft, blijven de verhalen uit de Bijbel mooi. Natuurlijk staat het ieder mens vrij om een verhaal uit de Bijbel op zijn eigen wijze te interpreteren. Toch is dat laatste geen reden om als kerk het allemaal maar te laten gebeuren. En ook al verwacht ik niet dat de hele Nederlandse christenheid met een helder en eensluidend antwoord komt waarom we de Bijbel moeten lezen, zou de discussie zelf al veel kunnen verhelderen. In mijn laatste vakantie was ik in een legermuseum. Daar werden verschillende Bijbels met kogelgaten vertoond. De soldaten die deze Bijbels in hun borstzakje bij zich hadden gedragen, hadden op een bepaald moment aan de Bijbel hun leven te danken gehad. Zo gepresenteerd krijgt de Bijbel als boek een bijna magische betekenis. De meest onbegrijpelijke vertaling kan deze rol wel vervullen. Maar dan heeft de inhoud van die Bijbel nauwelijks een betekenisvolle relatie met ons leven. Ik wil hiermee zeggen dat als we iemand een Bijbel geven, we ook moeten willen helpen de Bijbel te verstaan. Helaas zijn veel christenen uitermate vaag in het waarom van bijbellezen. Ze zeggen dat ze de Bijbel van kaft tot kaft nemen maar ze bedoelen dat het hen vooral om een duidelijk dogmatisch uittreksel gaat dat maar heel gedeeltelijk op de Bijbel zelf teruggaat. Of er ontstaat een verwarring zoals bij een stel met wie ik laatst een doopdienst voorbereidde. De liederen vonden ze mooi, maar moest er nu echt een Schriftlezing? Want de Bijbel, daar konden ze niet zo achter staan. (…)
Wat voegt de Bijbel toe aan mijn leven? Ik herken in ieder geval de weerbarstigheid van het leven en dat God in die wereld zijn geschiedenis schrijft. En het nodigt mij uit van die geschiedenis deel uit te willen maken.

Met het verschijnen van de Bijbel in Gewone Taal moet ik zelf denken aan een onderscheid dat de Nederlandse gereformeerde predikant ds. H. de Jong enkele jaren geleden maakte. Er is, zei hij, een beweging van het brengen van de Bijbel bij de mensen én er is ook een beweging van mensen bij de bijbel brengen.
Je zou kunnen zeggen dat de BGT dat eerste probeert te doen, buiten de muren van de kerk. Maar in de kerk, tijdens de eredienst, aldus ds. De Jong, worden mensen vooral bij de Bijbel gebracht. En daarom klinkt daar een bijbelvertaling die daaraan recht doet (ik citeer ds. De Jong):

We behoeven de moeilijkheidsgraad van de Bijbel niet te verdoezelen door vertalingen die de suggestie voeren dat de Bijbel een hedendaags taalproduct is. De Bijbel is een boek uit lang vervlogen tijden en ver gelegen streken. Dat mag aan een vertaling te merken zijn.

Het is een dubbele benadering die ruimte schept. Laat het de ruimte zijn die de Pinkstergeest gebruikt om in alle talen te spreken van Gods nieuwe wereld, die in Jezus Christus is begonnen.

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen