Reformatoren en Russen

Van de 46 niet-christelijke gemeenschappen in Litouwen hebben elf een islamitische achtergrond. Daarnaast zijn er enkele niet-geregistreerde religieuze gemeenschappen, aldus statistieken die het ministerie van Justitie in 2011 publiceerde. Op grond van de gegevens die door de kerken zelf zijn verstrekt, vormen de rooms-katholieken duidelijk een meerderheid met 873 parochies in 2013, een geringe stijging ten opzichte van 2004. Hierbij is wel een feit dat op het platteland in de kerken vaak maar één keer per maand een mis wordt opgedragen. Sommige sociologen beweren dat landelijk gezien slechts 5 procent van de parochianen wekelijks de mis bijwoont. In de categorie vrije kerken groeide het aantal gemeenten in de periode van 1992 tot 2004 met ongeveer 30 procent (meest in middelgrote steden). Deze groei stopte ongeveer vanaf het (bijkomstige) moment van aansluiting bij de Europese Unie. Soms worden ook charismatische kerken gesplitst, omdat deze de gemeenten met meer dan honderd leden zich als (te) groot beschouwen.

CHRISTENDOM
Tot 1387 was Litouwen een heidens land, waar vele goden werden aangebeden. In dit jaar nam het groothertogdom Litouwen het christendom aan, als laatste land in Europa. Dit had echter ook een politieke achtergrond. Het was namelijk één van de voorwaarden om met Polen één rijk te kunnen vormen. Lang bleven Litouwers in het geheim heidense rituelen uitvoeren en veel oude gebruiken werden in de nieuwe godsdienst overgenomen. De omkering naar het christendom was dus niet zo diepgaand. Ongetwijfeld was dat ook een gevolg van het feit dat de meeste mensen geen Latijn verstonden en weinig onderwijs in de Schrift ontvingen. Het christendom kreeg daarom geen stevige basis in Litouwen tot de periode van de Reformatie.

REFORMATIE
Via Königsberg (Kaliningrad) bereikte de Reformatie Litouwen en kreeg hier grote invloed. Toch bleef het land officieel roomskatholiek; er kwam eenvoudig een godsdienst bij. Al spoedig begon de Contrareformatie, geleid door de jezuïeten, waarbij overigens geen protestanten op de brandstapel kwamen. In 1566 kregen lutheranen, calvinisten, Grieks-orthodoxen en Russischorthodoxen gelijke rechten. In de tijd van de Reformatie brachten ook Litouwers die in Duitsland en andere landen studeerden ideeën van de hervormers terug naar huis. Interessant is dat naast de twee klassieke stromingen in de Reformatie, namelijk het calvinisme en lutheranisme, de doperse beweging (wederdopers) in Litouwen sterk vertegenwoordigd was. Dat was mede het gevolg van het feit dat velen van hen als vluchteling uit de Lage Landen in het oosten van Pruisen terechtkwamen.

RUSLAND
In 1795 hield Litouwen op te bestaan en werd ingelijfd bij Rusland. Het tsaristische regime van Rusland vervolgde de rooms-katholieken en bevoordeelde de Orthodoxe Kerk. Kerken en kloosters werden in beslag genomen of werden warenhuizen of sporthallen. Maar dit werkte averechts, het rooms-katholieke geloof en nationalistische gevoelens gingen hand in hand.
In het midden van de negentiende eeuw brachten Zwitserse gelovige arbeidsmigranten hun opvattingen mee, waardoor baptistengemeenten ontstonden en zo ook aan het begin van de twintigste eeuw vanuit Noord-Amerika de pinksterbeweging en het adventisme.
In een korte periode van onafhankelijkheid voor de Tweede Wereldoorlog genoten de religieuze gemeenschappen van vrijheden. Opnieuw kwamen nieuwe christelijke stromingen over uit Verenigde Staten en Europa. Rond 1900 woonden in Litouwen een kwart miljoen Joden. Vilnius heette wel het Jeruzalem van het Noorden. Velen zijn later door de Litouwers, de nazi’s in en rond de Tweede Wereldoorlog en daarna door de Russen weggevaagd. De bezetting van de Sovjet-Unie na de nederlaag van de nazi’s bracht een moeilijke periode als gevolg van de officiële communistische dogma’s, waarbij geen plaats was voor een geloof in God. In de jaren zestig werden vervolgingen geïntensiveerd, omdat het onvermogen om het geloof uit te bannen het regime razend maakte. Kerken werden verboden om jonge mensen voor hun samenkomsten uit te nodigen en degenen die openlijk de samenkomsten bijwoonden werden geweerd bij scholen of universiteiten.

REVOLUTIE
Na de Zingende Revolutie (1987-1990) konden staat en kerk elkaar weer respecteren. De eerder in beslag genomen gebouwen werden teruggegeven aan de kerken, en het nieuwgekozen parlement, gedomineerd door democratisch gezinden, bewerkstelligde het herstel van de onafhankelijkheid van Litouwen (in 1990). Sinds die tijd zijn statistieken van religieuze gemeenschappen vrij beschikbaar en sommige christelijke groepen die het Sovjetregime niet hadden overleefd zijn uiteindelijk weer opnieuw ontstaan, zoals de methodisten.

EVANGELISCH GEREFORMEERDE KERK
Ook de Evangelisch Gereformeerde Kerk (0,2 procent) herstelt zich geleidelijk en sinds 1990 is een aantal jonge voorgangers benoemd. De kerk heeft vijftien gemeenten in heel Litouwen, sommige zijn klein en niet meer dan evangelisatieposten. Positief is het dat gelijkgestemde vrije kerken in de opleiding van zijn predikanten samenwerken onder auspiciën van het Evangelical Bible Institute (EBI). Deze kerk evangeliseert veel door sociaal werk en hulpverlening te combineren met het uitdragen van het Evangelie. De kerk richt bijvoorbeeld een particulier kindertehuis op en probeert de eerste christelijke kleuterschool in Vilnius op te richten. Voor de jeugd zijn zij actief in zondagsscholen en in zomerkampen.
Belangrijke uitdagingen voor de Evangelisch Gereformeerde Kerk zijn net als bij anderen groepen de snelle secularisering van de samenleving tijdens de afgelopen tien jaar, de vergrijzing van de parochies, migratie uit het land. maar ook de interne verdeeldheid. Deze interne verdeeldheid is het gevolg van een aantal ernstige conflicten waarbij de gemoederen hoog oplopen.

‘SEKTE’
De belangrijkste oppositie onder de bevolking jegens de ‘andere christenen’ komt van de roomskatholieken die hun nationale identiteit vermengen met elementen van het katholicisme, maar helaas zijn vervreemd van morele grondbeginselen van christendom. Er is duidelijk een negatief gevoel aanwezig ten aanzien van niet-katholieken, met inbegrip van andere christenen.
Officieel is er vrijheid van godsdienst en overtuiging, maar vaak wordt op andere christenen neergekeken, algauw wordt ook de (Sovjet)term ‘sekte’ gebruikt om mensen af te schrikken voor christelijke minderheden, vooral vrije of nieuw gevestigde kerken. In het algemeen wordt iedereen die op straat over de naam Jezus spreekt negatief bekeken.

HOOP
Als de secularisatietrend van de afgelopen tien jaar zich doorzet, zullen de kerken de negatieve gevolgen hiervan ondervinden. Maar de evangelische predikanten, zoals deze bijvoorbeeld in Vilnius maandelijks in gesprek gaan, geloven dat Christus met de kerk is en deze niet zal verlaten en beziet ondanks alle zorgen de toekomst met hoop.

LITOUWEN
Van de drie Baltische Staten (Estland, Letland en Litouwen) is Litouwen het meest zuidelijke land. Het grenst aan twee niet-EU-landen en aan twee EU-landen. De bevolking is Slavisch, de officiële taal Litouws, een zeer oude, gecompliceerde taal. Het land heeft 3 miljoen inwoners, welk aantal na de toetreding tot de Europese Unie in 1994 met een half miljoen geslonken als gevolg van grootschalige migratie naar de EUlanden en Noorwegen. Van de Baltische staten is Litouwen etnisch het meest homogeen; 80 procent is Litouws, de rest bestaat uit Polen, Russen, Wit-Russen en Oekraïners. Het geboortecijfer is negatief en het aantal ouderen groeit gestaag.

J. de Romph uit Bunschoten is als vrijwilliger betrokken bij diverse projecten in Oost- Europa.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen