(Ex) gevangen

De zomerperiode staat voor velen in het teken van vrije tijd en ruimte om grenzen te verleggen. Maar dat geldt niet voor iedereen. In De Reformatie, dat een themanummer brengt over Gods oordeel, schrijft Ineke Baron over haar contacten met gevangenen. Ineke is psychosociaal en pastoraal therapeut, geestelijk verzorger in een jeugdgevangenis en vrijwilliger in twee mannengevangenissen.

DE REFORMATIE

Het was voor de tweede keer dat hij tijdens een verlof naar de kerk ging. De eerste keer was hij te laat geweest en had hij stilletjes een plekje gezocht. Nu was hij een halfuur eerder gekomen en zat hij ergens achterin. Voor mij is het altijd bijzonder om iemand die ik van ‘binnen’ ken, ‘buiten’ de gevangenis tegen te komen, maar dat gold zeker voor deze jongeman, en dan nog wel in de kerk. Tijdens het voorlezen van de Tien Geboden zei hij hardop tegen mij: ‘Ik heb ze allemaal op één na verbroken.’ Dat blijft hem dwarszitten, dacht ik. Het moment was er niet naar om een heel gesprek te beginnen, maar ik fluisterde terug: ‘Je weet toch, daar is Jezus voor gekomen.’ Hij zei: ‘Ja, maar dat is mij te gemakkelijk...’ Hij had zijn straf al bijna uitgezeten, maar bleef zich een veroordeelde voelen. Misschien ging hij wel het meest gebukt onder zijn eigen oordeel. Jezelf vergeven lijkt soms het moeilijkste te zijn wat er is. In de gespreksgroep in de gevangenis waren de Tien Geboden al eens ter sprake gekomen. Dat was op verzoek van iemand uit de groep. We hebben daarover toen een prachtig gesprek gehad aan de hand van de woorden van het kinderlied: ‘Ken je Gods gebod, woorden één tot tien, God laat zo zijn wil voor heel ons leven zien. Al die woorden zijn er ook voor jou en mij. Leven zoals God wil, dat maakt je vrij.’

Ineke vertelt hoe de bijbelse woorden over bevrijding, gerechtigheid en oordeel in de context van de gevangenis in ander licht komen te staan.

Een van de jongens, die blijkbaar in het dagboekje had gelezen dat hij van mij gekregen had, zei eens: ‘Ineke, in het dagboekje staat dat God een plan heeft met mijn leven, maar als Hij dan mijn weg bepaalt, heeft Hij dus ook bepaald dat ik die misdaad zou begaan.’ Zo’n vraag houdt mij scherp, ik ben er blij mee. En dit was niet zo moeilijk uit te leggen. Als de jongens binnenkomen in de gevangenis, wordt er voor hen een traject uitgezet dat erop gericht is dat het de goede kant opgaat met hen. Aan de jongen die deze vraag stelde, vroeg ik op mijn beurt: ‘Wat gebeurt er als jij je niet aan jouw traject houdt? Vergelijk dat maar met Gods plan met jou. Hij wil dat het goed met jou gaat. Van jouw kant is het heel belangrijk dat je regelmatig aan God vraagt: wat wilt U dat ik doe? Denk je dat jij je misdaad begaan had als je dat vooraf aan God had gevraagd?’

In een mannengevangenis vroeg een veroordeelde eens aan mij: ‘Is er nog gerechtigheid?’ Ik begreep dat hij geen hemelse maar aardse gerechtigheid bedoelde. ‘Ja, er is gerechtigheid, alleen, wij mensen maken er vaak een potje van,’ was mijn antwoord. ‘Nou, als er dan een hogere macht is, dan mag hij wel eens wat beter zijn best doen,’ reageerde een ander. Zelf geloofde hij daar niet in, maar hij kende mijn overtuiging. Ik zei: ‘De vraag was: is er nog gerechtigheid in deze wereld? Hoe denk jij dat het komt dat er zoveel onrecht is?’ Hij antwoordde: ‘Dat doen wij mensen, dat zit in onszelf. Zet maar eens een groepje mensen met elkaar op een onbewoond eiland en geef ze allemaal een geweer. Je zult zien, na een half jaar is er alleen nog een rokende ashoop over.’ Mijn volgende vraag was: ‘Maar als wij mensen er alleen maar een puinhoop van kunnen of willen maken, waarom verlangen wij dan nog naar gerechtigheid, naar iets beters?’ Omdat hij daar geen antwoord op had, had ik de gelegenheid om uit te leggen dat ons verlangen naar gerechtigheid, naar iets beters, iets mooiers, iets goeds, erop duidt dat er iemand bestaat die alleen maar goed en eerlijk en rechtvaardig is. Ik vervolgde: ‘En ik geloof dus dat die Iemand God is. Hij heeft jou gemaakt en Hij houdt van je.’ Daar wilde mijn gesprekspartner niets van weten. ‘Hou toch op,’ zei hij. ‘Houden van, liefde’ – hij had het duidelijk helemaal gehad. En ik bad: ‘God, geef me woorden om hem dit uit te leggen.’

Toen hij weer zweeg, zei ik: ‘Probeer je eens een autofabrikant voor te stellen. Hij maakt prachtige auto’s en ze staan in zijn showroom. Zou die fabrikant zelf niet van zijn auto’s genieten? Ik stel me zo voor dat hij regelmatig in zijn showroom komt en zo hier en daar met zijn hand strelend over de glanzende lak gaat, over de mooie welving van de motorkap, en dat hij zegt: “Wat ben je mooi!” Zo denk ik ook dat God kijkt naar en doet met mensen.’ Ik ging weer verder met het groepsgesprek, en naast me bleef het stil. Maar toen de groepssessie afgelopen was zei deze man met verwondering in zijn stem: ‘Het gaat dus om mij...’

GEVANGENENZORG NEDERLAND

Een organisatie die zich inzet voor (ex-)gevangenen is Gevangenenzorg Nederland. In de nieuwsbrief vertelt Ineke Kouwenberg het verhaal van ex-gevangene Willem (41 jaar; ‘Ik ben er niet trots op, maar ik heb alle gevangenissen in Nederland van binnen gezien’), die in contact komt met vrijwilliger Hugo. Willem vertelt:

‘Ik kreeg via Facebook contact met een oude vriendin waar ik vroeger verkering mee gehad heb. Ik had op dat moment geen IDkaart, helemaal niks. Zij wilde me helpen. En door het contact dat ik met haar had, kreeg ik het gevoel dat ik ook een mens ben, dat ik gewaardeerd werd.’ Dezelfde vriendin wijst Willem op de hulp die Gevangenenzorg hem kan bieden. Willem neemt contact op en ontmoet Hugo en de arbeidsbemiddelaar van Gevangenenzorg. Het raakt hem als hij erover vertelt. ‘Ik merkte ineens dat ik gezien werd als persoon, niet meer als een crimineel. Dat kende ik niet. Ik kon gewoon aankloppen als ik ergens mee zat. Dat had ik nooit gehad.’ (…)

Het is een jaar geleden dat Hugo voor het eerst bij Willem op bezoek kwam. Er wachtte hem vooral veel regelwerk. ‘Het eerste bezoek was best apart’, vertelt Hugo. ‘Willem woonde nog bij een vriendin in en dat huis zou gesloopt worden. Ze moesten dus direct op zoek naar een nieuwe woning. En er waren heel veel andere praktische zaken te regelen.’ (…) Hugo heeft echt respect voor wat Willem bereikt heeft in de afgelopen periode. ‘Willem kreeg betaald werk, een woning en heeft het diploma VCA gehaald. Als je dat vergelijkt met zo’n anderhalf jaar geleden, is dat echt verrassend. Natuurlijk kreeg hij hulp van Gevangenenzorg en van zijn vriendin, maar je ziet dat Willem het zelf wil, dat hij zelf steeds de juiste keuze maakt.’ (…) Maar ondanks alle goede berichten is het leven voor Willem nog verre van gemakkelijk. Er spelen regelmatig zaken op, bijvoorbeeld op het gebied van werk en financiën, maar ook persoonlijk. De verleiding om terug te gaan naar zijn oude leven is soms groot. Hij vertelt er open over. ‘Ik heb m’n ups en downs. De vraag is: wat ga je dan doen? Ik heb een crimineel verleden. Die wereld ken ik: je kunt doen wat je wilt en je hebt geen verplichtingen. Ik weet hoe ik snel veel geld kan verdienen, dus de verleiding is groot als je in financiële nood zit.’ En toch kiest Willem steeds weer voor de goede kant. ‘Het is moeilijk, maar dit is wel een nieuw begin. Ik ben nu gelukkiger. Ik zit aan de goede kant. En als je iemand in je omgeving hebt die je steunt, dan is het leven makkelijker, draaglijker.’

Twee hoopvolle verhalen waarin gezocht wordt naar nieuwe wegen. Gevangenenzorg vindt plaats, zo stelt de website, vanuit de ‘overtuiging dat de barmhartigheid van God in Zijn Zoon Jezus Christus zich ook uitstrekt naar de medemens in de gevangenis.’ Om het met de woorden van de brief aan de Hebreeën te zeggen: ‘Bekommer u om de gevangenen alsof u samen met hen gevangenzat.’

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen