Niet star

Een diepere oorzaak is dat hij een te zelfstandig denker was. Deze zelfstandigheid ten opzichte van anderen was verbonden met een diep besef van horigheid aan het goddelijke Woord. Hij wist zich in alles volkomen schatplichtig aan de Heilige Schrift. Gevolg daarvan was dat hij zich altijd weer bewoog over grenzen waarbinnen men hem wilde opsluiten. En dat laatste vindt zijn verklaring in het onderwerp dat hij in 1949 inleidde voor de leden van de Gereformeerde Theologen Studentenvereniging Voetius. Een onderwerp dat hij belangrijk genoeg vond om het daarna uit te diepen voor de deelnemers van ‘zijn’ contio. Dat onderwerp heet: statisch- dynamisch.

STATISCH-DYNAMISCH

Het thema ‘statisch-dynamisch’ heeft Kievit zo breed en diepgaand uitgewerkt omdat het voor hem zelf een weg opende die hem tussen de Scylla van het conservatisme en de Charybdis van het progressivisme heen voerde. Het conservatisme ontdekte hij in richtingen die de bloedwarme bevinding van de omgang met de levende God tot schema’s herleidden, zodat de verborgen omgang met God erin stolde. Het progressivisme vond hij terug in stromingen die de openbaring Gods zo vloeiend maakten dat deze in het hier en nu geschiedt.

Ds. Kievit is zo eerlijk om te erkennen dat de gereformeerde theologie het dynamische onvoldoende heeft laten gelden en de betekenis van het statische heeft overtrokken. Hij stelt dit echter niet zonder met de stukken te hebben aangetoond dat onze God geen werkeloze God is, maar dat Zijn wezen leven is. Tegelijk grenst hij de dynamis van het bijbelse gedachtegoed scherp af tegen wat de theologie van zijn dagen biedt. Zijn dagen – dat blijkt een tijd te zijn waarin wat dynamisch heet verreweg de voorkeur geniet boven wat als statisch wordt aangemerkt. Een tijd die de onze zou kunnen zijn. Kievit neemt daartegen scherp stelling en conformeert zich van harte met wat H. Kraemer schrijft in De ‘nieuwe koers’ in de Nederlandse Hervormde Kerk: ‘… Dynamiek en activiteit op zichzelf zijn in de letterlijke zin van het woord: koude drukte…’.

INDIVIDUALISME

Om zijn eigen positie in dezen helder te maken, grenst Kievit zijn visie scherp af van wat bijvoorbeeld Emil Brunner (1889- 1966) onder dynamisch verstaat. Kievit besteedt aandacht aan het gedachtegoed van Brunner, omdat Karl Barth (wiens invloed verder reikte, vooral in Nederland) in deze kwestie op hetzelfde standpunt stond als Brunner. Met een enkele penseelstreek getekend, komen Brunners gedachten hierop neer dat er geen objectieve, van te voren vaststaande kennis is van wat God van ons eist. Gods gebod kan slechts in de actualiteit van het spreken, door het getuigenis van de apostelen heen, vernomen worden. Gods openbaring geschíedt. Brunner kent slechts geloof in actie. Voor hem bestaan er geen gelovigen (statisch), maar uitsluitend gelovenden (dynamisch). Met zijn scherpe analytische geest overziet ds. Kievit waarheen dit denkspoor leidt: het individualisme wordt op de troon gezet. Zo wordt de weg tot geestelijke dictatuur gebaand. Een nieuw doperdom staat voor de deur. De Romana kent één paus, het nieuwe dynamische denken maakt van elke gelovende een paus. Kievit hekelt dit alles te meer omdat hij deze denkrichting toonaangevend ziet worden in de Nederlandse Hervormde Kerk van zijn dagen. Ze is zelfs uitgangspunt van het ontwerp van de (toenmalige) nieuwe kerkorde, waarmee de dictatuur (zo voorziet hij) van het dynamisme van bovenaf aan de kerk wordt opgedrongen.

AUTORITEIT

Daartegenover benadrukt Kievit het statische, dat wil zeggen: het onveranderlijke gegeven dat de Schrift tot ons komt met haar eigen autoriteit. ‘Men schimpt nu op de zog. mechanische inspiratie, maar deze ware Gode volstrekt niet onwaardig, sedert Hij Zelf de wet met goddelijke hand op twee stenen tafelen schreef. Dit moge de God van de ethischen en de Barthianen onwaardig zijn, niet de God der Schriften.’ (684) Waarop hij een uitvoerige woordanalyse geeft van de betekenis van het bijbelse grafein met zijn vele afgeleide werkwoordsvormen, gevolgd door een breed betoog over het statische in het geestelijke leven. Ten slotte wijst Kievit de manco’s aan van de theologie die de hoofdstroom vormt binnen de Nederlandse Hervormde Kerk van zijn dagen. Geen enkele spraakmakende theoloog uit die tijd (Haitjema, Van Ruler, Brouwer, Van Niftrik – om slechts enkelen te noemen) ontkomt aan de scherpe analyse van Kievit.

SAMENHANG

Enerzijds is ds. Kievit helder en scherp in het verwerpen van wat hij noemt het dynamisme van zijn dagen. Daarmee bedoelt hij het drijven van deze richting, zodat het dynamische het allesbeheersende uitgangspunt wordt. Anderzijds is hij ook helder in zijn pleidooi om een grotere plaats toe te kennen aan het dynamisch principe dan in de gereformeerde theologie tot dan het geval is geweest. In een breed opgezet en diep uitgewerkt betoog toont hij aan dat het dynamische van bijbelse afkomst en naar bijbelse orde is. Dat betoog krijgt de veelzeggende titel De belijdenis statisch-dynamisch begrepen, evenals de Heilige Schrift en het geestelijke leven. De samenhang van het ‘statisch-dynamisch’ is Kievit uit het hart gegrepen. Het gaat hem erom dat wat statisch (= gegeven) is, dynamisch wordt doordacht. Er zijn eeuwige waarheden die onwrikbaar vastliggen in God en in de Schrift. Wie daaraan tornt, is ten dode opgeschreven. De waarheid, die op deze manier statisch is, want gegeven met de eeuwige onveranderlijkheid van God, is echter geen gestolde waarheid. Ze is immers inherent aan het leven dat in God is en door de dynamis van de Geest uit Christus naar verloren zondaren stroomt. Die kracht, die in en door het geloof gestalte krijgt in het leven van de gelovigen, wil vol zijn van de dynamis, de kracht van de Geest.

NADERE REFORMATIE

Daarom kan Kievit, zo bekent hij in zijn beschouwing over de rechtvaardiging (p.338 v.v.), op dit punt niet accorderen met de visie van de meeste nadere reformatoren. Hij voert daarbij Wilhelmus à Brakel aan ‘omdat hij nog het meest bekend is onder ons’ (383). ‘Volkomen juist tekent Brakel de objectieve weldaden van het heil met alle uitsluiting van de mens’ (383). Maar de methode waarop hij dat heil uitwerkt in het leven ‘is anthropocentrisch, geheel vanuit de mens’ (384). Zodra dit gebeurt, verliest het geestelijke leven zijn bijbelse dynamis en verandert het in gestolde bevindelijkheid. Kievit spreekt in dit verband van ‘een sterk religieuze psychologie’ (390). Dan voelt hij zich toch meer thuis bij Comrie, die ‘heeft getracht de reformatorische lijn weer op te vatten en (hij) gaat m.i. ver boven Brakel uit in zijn leer over de rechtvaardiging…’ (390).

ONZE TIJD

Mijns inziens ligt de betekenis van ds. I. Kievit voor onze tijd in dit doordenken van de bijbelse samenhang van het statischdynamische. Wie op deze voluit bijbelse manier zijn tijd doorlicht, is enerzijds wars van elke hang naar verandering omwille van verandering. Tegelijkertijd schuwt hij elke vorm van star conservatisme. Beide, verandering-zonder-meer en star conservatisme, doen immers geen recht aan het diepe verlangen dat ds. Kievit eigen was: de Schrift tot haar volle gelding laten komen, in welke tijd dan ook. Dat vergt een luisterend oor en een door de Geest gescherpt verstand, zoals we dat voortdurend in de geschriften van ds. Kievit tegenkomen. Meer dan aan iets anders heeft onze tijd, net als die van ds. Kievit destijds, hieraan schreeuwend behoefte.

N.a.v. ‘Vreugde bij de Bron. Verspreide geschriften van ds. I. Kievit’, verzameld, geannoteerd en ingeleid door prof.dr. W. Balke; uitg. De Banier, Apeldoorn; 815 blz.; € 64,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen