Boekbespreking

Dr. C. Houtman Kinderkerk en kinderpreek. Geloofsopvoeding in het negentiende-eeuwse protestantse Nederland. Uitg. Jongbloed, Heerenveen; 277 blz.; € 24,95

De auteur, emeritus hoogleraar Oude Testament, heeft opnieuw een interessant boek geschreven. Hij doet daarin verslag van een onderzoek naar kinderpreken die in de negentiende eeuw in het protestantse volksdeel van ons land werden gehouden. Het gaat dan om geschreven en gedrukte teksten. Ds. G. Broedelet omschreef ze als ‘preken naar de vatbaarheid der kinderen en gehouden in de taal der kinderen.’ Globaal gesproken willen de preken de jeugd er toe brengen goede christenen te worden. De publicatie bestaat uit vijf hoofdstukken en enkele registers. In het eerste hoofdstuk wordt informatie gegeven over het ontstaan van de kinderpreken (onder andere vanuit het godsdienstig reveil, eind achttiende eeuw). Haarlem kan wel als bakermat gelden. Hier werd al in 1779 een kinderdienst gehouden. Al spoedig ontstond er in het land discussie over het nut van deze nieuwe soort diensten. Het al of niet slagen ervan hing sterk af van het charisma van de predikant die de diensten leidde. In hoofdstuk 2 geeft Houtman een overzicht van de uitgegeven preken. Het gaat om maar liefst 329 titels. Hier passeren heel wat namen de revue, bijv. die van ds. C.E. van Koetsveld, de bekende ‘dominee van Mastland.’ Er ontstond ook een tijdschrift ter ondersteuning van de nieuwe aanpak, genaamd De kinderkerk. In hoofdstuk 3 komt de inhoud van de preken ter sprake. Aan de thema’s (Jezus is de beste kindervriend; vroege gelukzaligheid enz.) kan men aflezen dat het klimaat vaak gevormd wordt door het supranaturalisme, met een spits naar moralisme en conservatisme. Hier valt nogal eens de naam van ds. G.C. van Balen Blanken. De auteur gaat in hoofdstuk 4 in op de godsdienstige stromingen in de kinderpreken. Die variëren van streng orthodox tot gematigd vrijzinnig. Ook iemand als Ph. J. Hoedemaker komt in beeld. In zijn preken krijgt het thema ‘gehoorzaamheid’ nadruk. Ds. L. Lindeboom komt uit de kring van de Afscheiding en ds. P.H. Hugenholtz introduceert kinderpreken van Engelse unitariërs. Het volgende hoofdstuk bespreekt gelegenheidspreken en hun predikers, verbonden met het kerkelijk jaar, maar ook met nationale gebeurtenissen, zoals in de Oranjepreken. In een Epiloog neemt de auteur het geheel nog eens in ogenschouw. De predikers zijn – hoewel vaak minder bekend – over het algemeen geëngageerde personen uit het brede midden van de kerk. Ze zijn meer priester dan profeet. Ze preken ook meer abstract dan concreet. Zoals gezegd heeft de auteur zorgvuldig werk verricht en daarmee een mooie bijdrage geleverd aan het onderzoek van een onderdeel van de geloofsopvoeding in de negentiende eeuw in Nederland. Precies dit laatste maakt de lezer nieuwsgierig naar meer. En rijst de ene vraag na de andere. Hoe zullen de kinderen zelf de kinderpreken en de kinderkerk hebben ervaren? Hoe is de plaats van deze diensten en preken in het geheel van het gemeenteleven? En meer theologisch: welk kind- en Godsbeeld wordt in de preken zichtbaar? Maar ook historische vragen als: hoe verhoudt deze aandacht voor kinderen zich met eerdere aandacht voor de kinderen van de gemeente, b.v. bij iemand als J. Koelman in zijn Pligten (…)? We zien dus uit naar meer pennenvruchten van de auteur, naast het vele goede dat hij al heeft gegeven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen