Religie in stad en dorp

Van Lieburg en Exalto brengen de religiegeschiedenis van stad en dorp dichtbij. Dat is opvallend. Het is wat anders dan de kerkgeschiedenis. In eerste instantie bevreemdde mij dat. Wie oppervlakkig kijkt naar de stad en het dorp, met de bril van ons kerkelijk leven, denkt zomaar dat de christelijke gemeente daar het één en al is.

RELIGIEGESCHIEDENIS

Wat is er nog meer? Ja, mensen die niets met God, met geloof hebben. Bij nader inzien vind ik het een eyeopener om in dit dubbelboek de religiegeschiedenis te lezen. Religiegeschiedenis zegt: er is openlijk maar ook subtiel veel meer dan de christelijke gemeente, al of niet van orthodoxe signatuur. Wie denkt niet aan de synagogen (Hoogduits en Portugees) van Nijkerk? Diverse Joodse families vonden in Nijkerk een plaats: eerst gescheiden in de twee synagogen. Later vanaf 1844 kwam men samen op één plaats. Vanaf 1977 kende Nijkerk eveneens een Koninkrijkszaal van de Jehovah’s Getuigen. En vanaf 1993 een moskee ten dienste van de moslims die er kwamen wonen.

VOLKSGELOOF

De geschiedenis die de religie beschrijft, laat tevens zien dat er een geweldige strijd is geleverd. Volksgeloof (muizentovenaars, behekste hazen) bleek hardnekkig, trok diepe sporen naast het hoofdspoor van het christelijk geloof. Ook hier moest het hart van mensen worden overwonnen door de Geest van de Heere, door Zijn Evangelie, voor Christus. Ook hier woont de christelijke gemeente midden in de wereld met alles wat bij die wereld hoort.

Voor mij riep met name het deel over Hoevelaken herkenning op vanwege het feit dat ik de gemeente van 1986 tot 1991 als predikant mocht dienen. Door beide delen werd ik geïnspireerd, gaandeweg gingen mijn gedachten met mij op de loop. Daarom geen boekbespreking maar puntsgewijs enige reflectie.

Opnieuw raakte ik onder de indruk van de ‘oergeschiedenis’ van de Veluwe. De ontginning, de periode waarin er nederzettingen kwamen, mensen die zich langzaamaan vestigden in de toenmalige onherbergzame oorden. Hard was het bestaan, heftig de struggle for life. Goden als Wodan en Donar werden aanbeden. Maar in deze donkerheid is over stad en dorp Gods licht opgegaan. Zijn Evangelie heeft ook deze streken bereikt. Dat is Gods onbegrensde liefde. ‘U die voorheen heidenen was… dat u in die tijd zonder Christus was….’ (Ef.2:11,12). Beide delen van dit boek zijn daarom onbedoeld en impliciet een getuigenis van de doorbraak van de Geest van God. Hemels licht breekt door de nacht van de vervreemding. Mij werd opnieuw duidelijk dat dit niet zonder slag of stoot is gegaan en gaat. Voortdurend werd en wordt Gods licht bedreigd door de macht van de duisternis. Naast de dominee was de tovenaar actief. De verhalen waren nog levend, werden nog verteld in de periode dat ik er als predikant mocht dienen. Dr. H. Vreekamp schreef erover (De tovenaar en de dominee. Over de verschijning van God).

FRONTEN

Voortdurend blijft de vraag actueel: ‘Heeft Gods genade ons tot in het diepst van ons denken vernieuwd?’ Of anders gezegd: ‘Waar zijn de oude resten van het volksgeloof nog levend in de geloofsbeleving van vandaag?’ Nog anders: ‘Waar liggen de fronten vandaag, waar en hoe botst het Evangelie nu op de cultuur, op ons denken en doen?’ Waar liggen de fronten waar het Evangelie ons en ons denken diep wil vernieuwen? We zijn niet gereformeerd alsof we er zijn. Dag aan dag, week in week uit, moeten wij gereformeerd worden. Als dat niet gebeurt, doorademt de kracht van Gods genade niet ons hele hart en ons hele denken. Ik vind het een geweldige vraag of wij dat voldoende beseffen. Zelfvoldaanheid is een sluipmoordenaar.

Beide delen van dit dubbelboek geven ‘religiegeschiedenis’. Ik las de hoofdstukken van na de Reformatie ook als ‘dienaar van de kerk’. Gaandeweg kwam ik er weer achter: hier wordt het geloof beleden, hier wordt het geloof geleefd, hier wordt gebeden, hier worden de sacramenten gevierd midden in de wereld van toen en van nu. Wie zich bezighoudt met kerkgeschiedenis, komt al snel uit bij de grote denkers, de grote concilies en kerkvergaderingen. Daar is ook geschiedenis geschreven, dat begon al op de synode uit Handelingen 15. Maar zomaar verliezen we het min of meer verborgen, stille werk van de Geest uit het oog. Hij haalt mensen uit oude en nieuwe donkerheid en brengt op ‘de werkvloer’ van de gemeente mensen tot Christus. De eeuwen door is, ondanks allerlei ‘kerkpolitiek’, in de gemeente, in stad en dorp, de lofzang gaande gebleven. Wonderlijk eigenlijk dat in een boek over religiegeschiedenis plaats is voor de christelijke gemeente, voor het werk van de Geest; ondanks alle kerkelijke verwarring. Ondanks ongeloof en duisternis laat God het werk van Zijn handen niet varen.

VERANDERINGEN

Toen ik de geschiedenis van de gemeenten in Nijkerk en in Hoevelaken in het bestek van dit boek overzag, viel me op dat er gaandeweg sprake is geweest van forse veranderingen in vormen, gewoonten, uiterlijke kenmerken. Vaak ging dat geleidelijk, andere keren ging het gepaard met grote spanningen. Mijn gedachten gingen twee kanten op: Ten eerste is het ronduit aangrijpend om opnieuw te lezen over scheuringen, over broeders en zusters die elkaar maar niet vonden en uiteindelijk niet meer aan één avondmaalstafel zitten. Hoe kunnen wij ons dat in de tekenarme, ontkerstende samenleving van nu veroorloven? Het besef van de urgentie van de tijd raakt ons soms bijna niet. Daargelaten Jezus’ woorden over eenheid en getuigenis voor de wereld (o.a. in Joh.17). Aan de andere kant zie je dat Gods werk toch doorging, er was en is levend geloof in Christus. Vormen veranderden minder of meer. In zekere zin horen ze bij een bepaalde tijd, de kleine traditie. Maar wat – door alles heen – is gebleven: er wordt geloofd, gebeden, gezongen. De lofzang is gaande gebleven.

SECULARISATIE

Getallen en procenten in dit boek raakten mij. Wat is er gebeurd? Ook hier heeft de secularisatie toegeslagen. Aantallen kerkgangers zijn niet direct (fors) teruggelopen, maar de procentuele verhoudingen zijn totaal anders komen te liggen. ‘Zo is ook Hoevelaken een spiegel van de moderne tijd geworden, waarin levensbeschouwelijke pluriformiteit en individuele keuzepatronen samen gaan.’ Wat zeggen de cijfers? Het loutere feit van de kaartenbak, of breder ‘de sociale controle’ houdt het niet. Levend geloof is een kwestie van to be or not to be. De vraag waarom het gaat, is: ‘Zal de Zoon des Mensen als Hij komt het geloof vinden op de aarde?’ Nee, geen religie, maar het geloof dat zich vastklemt aan Gods beloften, dat leeft uit het volbrachte werk van Christus, dat leeft door de Geest van de Heere.

TROUW

Alles overziend: door de geschiedenis van Nijkerk en Hoevelaken heen loopt een geweldige draad van de trouw van de Heere God. Die draad loopt door de generaties heen. Daarom toch wel een beetje: ‘Heilig Nijkerk’ en ‘Hemels Hoevelaken’. Het heilige werk van God en zegen van de hemel worden tastbaar. Tegenover menselijke ontrouw en menselijke dwaasheid staat Gods trouw en wijsheid. Dat geeft ons hoop voor de toekomst van Christus’ gemeente in stad en land. Van Hem moeten én mogen we het hebben. Alle dagen. Dat is ‘heilig’ en dat is ‘hemels’.

Ds. G.D. Kamphuis is predikant van de hervormde gemeente ‘De Levensbron’ te Goes.

N.a.v. Fred van Lieburg en John Exalto, ‘Heilig Nijkerk & Hemels Hoevelaken’, uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 256 blz.; € 15,-.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen