Lessen uit de synagoge

Wat de kerk van het jodendom kan leren, was en is voor velen geen vraag. Het Joodse ‘nee’ tegen Jezus van Nazareth betekent voor velen het einde van een bijzondere roeping van het Joodse volk. Als Gods uitverkoren volk is het teruggekeerd in de wereld van de heidense volken. De Kerk heeft nu de plaats van het Joodse volk ingenomen in Gods heilsplan. Anderen zijn positiever. Met name in de toekomst is nog een belangrijke rol voor het Joodse volk weggelegd. Het zal terugkeren naar het beloofde land. Massaal zal het volk zich bekeren tot Jezus van Nazareth als zijn Messias. Hij zal 1000 jaar regeren op de troon van David in Jeruzalem. Ook zal de tempel in Jeruzalem worden herbouwd. Het Joodse volk zal onder de volken weer een voorname plaats innemen. In beide opvattingen speelt het huidige jodendom eigenlijk geen rol.

VEBONDENHEID

In haar kerkorde belijdt de Protestantse Kerk haar onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël. Dat is het Joodse volk in onze tijd. Het is en blijft Gods uitverkoren volk, met wie Hij Zijn verbond heeft opgericht. Nooit heeft Hij dat opgezegd. Daarom heeft het een bijzondere plaats in Gods heilsplan met de volken. Hij heeft het Zijn woorden toevertrouwd en uit dit volk is Jezus geboren als de Messias en Heiland der wereld voor Jood en niet-Jood (Rom.9:4,5). In de weg van het geloof delen de volken samen met de gelovige Joden in de zegeningen van het verbond: Jezus Christus en Zijn werk. Zo zijn de gelovigen uit de volken mede-erfgenamen (Ef.2:19). Gelovigen uit de Joden en de volken vormen samen de nieuwe mens, het lichaam van Jezus Christus, Zijn gemeente (Ef. 2:15). God is met Zijn volk nog niet klaar. Er is hoop voor Zijn volk. Geheel Israël zal zalig worden (Rom.11:25,26). Allen die bij Hem bekend zijn, zal Hij terugbrengen tot hun Messias en Verlosser. Wij zien dat ook in onze tijd gebeuren. Daarom is er ook hoop voor de volken. God werkt heen naar de volheid van de heidenen (Rom. 11:26). Deze gemeenschappelijke hoop verbindt het Joodse volk onlosmakelijk met de volken en de kerk. Beide leven onder de boog van Gods trouw en ontferming op grond van dezelfde beloften (Rom.11:31,32).

ONTMOETING

n tegenstelling tot vroeger is er in onze tijd sprake van contact tussen christenen en het levende jodendom. Deze ontmoeting tussen het levende jodendom en de kerk spreekt niet vanzelf. Van Joodse kant zit het wantrouwen ten opzichte van de bedoelingen van de kerk diep. De Jood moet christen worden. In de naam van Jezus, de Messias, hebben Zijn volgelingen Zijn volk ontzettend veel leed aangedaan. Dat maakt het Joodse ‘nee’ tegen Jezus als de Messias begrijpelijk. Dat het gesprek tussen kerk en synagoge op gang komt, mogen wij zien als een wonder van God. Ook het Centrum voor Israëlstudies doet hieraan mee. Met studenten en predikanten uit Nederland wordt in het Schechter Instituut in Jeruzalem samen met rabbijnen en Joodse studenten de Schrift gelezen: de Tenach, ons Oude Testament.

LEREN

Deze ontmoeting met het levende jodendom raakt het hart van de christelijke theologie. Daarin wordt de kerk indringend bevraagd op de centrale hoofdpunten van haar christelijk geloof. Daarin gaat het om de volgende vragen: Wie is God? Wat is de Schrift die Hij ons heeft geopenbaard? Wie is de Messias en wat is Zijn werk? Wat is Gods heil? Wie is Zijn volk? In deze ontmoeting ontdekken kerk en synagoge een bepaalde eenheid en herkenning. Tegelijk een stuk spanning en grondige verschillen. Deze ontmoeting blijft niet zonder gevolgen. God wil door Zijn eerstgeborene tot ons spreken en ons leren. Van het levende jodendom blijven wij leren dat JHWH, de HEERE, de ene, ware levende God is. Hij treedt met mensen in een relatie, spreekt, belooft, handelt, maakt geschiedenis, vraagt gehoorzaamheid en opent de toekomst. Zijn naam is Immanuel. Het jodendom blijft de volken en de kerk oproepen om te breken met alle afgoden, machten en ideologieën.

JOODSE UITLEG

Alle eeuwen door heeft het Joodse volk de Schriften bewaard van de Ene, unieke God, JHWH: Tenach. Deze Schriften hebben kerk en synagoge gemeenschappelijk. Toch lezen ze beide verschillend. Joden lezen ze vanuit de uitleg van de rabbijnen. De kerk vanuit het getuigenis van Jezus, de evangelisten en apostelen. De Joodse omgang met de Schriften is anders dan die van de kerk. Joden lezen altijd heel precies, spellen de tekst letter voor letter. Ze leren vragen wat er geschreven staat en waarom. De omgang met de tekst is heel vrij. Zonder probleem wordt een tekst verbeterd om er een nieuwe betekenis in te vinden. Er zijn meerdere manieren om de tekst uit te leggen. Veel kunnen wij van de Joodse uitleg leren. Ook de vertalers van de Statenvertaling raadpleegden de Hebreeuwse woorden. Het woord vrede betekent in onze taal: geen oorlog. Maar het Hebreeuwse woord sjalom betekent veel meer: harmonie in alle verhoudingen − met God, onder de mensen, tussen mens en dier en in de dierenwereld. Jezus’ unieke prediking van het Koninkrijk van God kunnen we alleen maar begrijpen tegenover de vele en totaal verschillende opvattingen binnen het jodendom uit Zijn tijd.

TEGOED

Het jodendom blijft de kerk herinneren aan de eigen, blijvende waarde van het Oude Testament. De theoloog K.H. Miskotte sprak in dit verband over het ‘blijvend tegoed’ van het Oude Testament. Het gaat daarin om het concrete leven en menszijn van elke dag ook met zijn twijfels, met zijn erotiek en geschiedenis. Het gaat om recht en gerechtigheid in de samenleving en in de politieke ontwikkelingen. Het gaat om de heiliging van het leven van elke dag, om de gehoorzaamheid aan Gods geboden in het alledaagse leven. Dit niet als een last maar als een opdracht, een verantwoordelijkheid tegenover God en de naaste. Zo kent het jodendom het feest van de vreugde der wet. Zo bewaart het jodendom de kerk ervoor om het Oude Testament te veel te versmallen en te vergeestelijken, zoals dat gebeurd is en nog gebeurt.

KERNPUNT

Kerk en synagoge zijn allebei gericht op de Messias en Zijn rijk. Hier ligt de meest hechte band tussen beiden. Tegelijk is dit het kernpunt in de scheiding tussen kerk en synagoge. Voor de kerk is Jezus van Nazareth Gods Zoon, de gekomen Messias. In Hem is God Zelf verschenen. Voor de Jood is Hij de rabbi van de Bergrede. De kerk heeft het Joodse ‘nee’ tegen de messianiteit van Jezus voluit ernstig te nemen. In plaats van het Joodse volk jaloers te maken op zijn Messias heeft de kerk in Zijn naam maar al te vaak Zijn volk zwaar leed aangedaan. Hoe kan Hij dan de Messias zijn? Zo is de kerk schuldig aan het Joodse ‘nee’ tegen Jezus. En is Hij de Messias? Waarom ziet de wereld er dan nog zo onverlost uit? In zijn ‘nee’ blijft het Joodse volk altijd weer de grote onruststoker om de volken en de kerk eraan te herinneren dat het Messiaanse rijk van vrede en gerechtigheid nog niet is gekomen. Het houdt de hoop op deze toekomst levend. Jezus was een rasechte Jood. De kerk heeft nauwelijks aandacht gehad voor de betekenis van Zijn aardse leven.

GEHEELDE BREUK

Het ene volk van God bestaat in de eerste plaats uit de Joodse volgelingen van Jezus als Messias en Zaligmaker. De gelovigen uit de volken mogen zich bij hen voegen. Samen met hen zingen de Joodse volgelingen van Jezus op hun eigen Joodse wijze de lof van Jezus. Zo wordt de breuk tussen Jood en christen geheeld. Het levende jodendom leert ons om de grote werken van God door te geven aan het volgende geslacht (Ps.78:1-9). Het blijft zijn roeping om de volken en de kerk tot zegen te zijn.

Ds. J.A. van der Velden uit IJsselmuiden is emeritus predikant en was jarenlang bestuurslid van het Centrum voor Israëlstudies.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen