Verdriet na een miskraam

Nee’, weet journalist en psycholoog Otje van der Lelij. Zij schreef in 2011 in Ouders van nu openhartig over haar eigen miskraam. Naar eigen zeggen om de taboesfeer die zij ervoer te doorbreken. Veel vrouwen durven niet over hun miskraam te praten, aldus Van der Lelij, die opliep tegen ‘talloze onhandige reacties. Sommige mensen wisten echt niet hoe ze moesten reageren’.

TABOESFEER
Hangt er inderdaad iets van een taboesfeer om een miskraam? En zo ja, geldt dat uiteindelijk niet voor iedere confrontatie met de dood?
Volgens Karen Holford (in: The Loneliest Grief, Het onbegrepen verdriet) praten we in onze westerse cultuur wel heel gemakkelijk over seks, politiek en religie, maar niet over de dood. Dat was ooit anders. Bij onze voorgeslachten lag het doodskleed klaar in de linnenkast.
De dood werd steeds meer gezien als gevolg van medisch falen of van een verkeerde keuze die we maakten. De ‘moderne’ samenleving weet geen raad en weg met de dood.
Toen ik kort geleden op een gemeenteavond een inleiding mocht verzorgen over het verlies van jong leven, viel de opkomst tegen. Ik vroeg mij af in hoeverre dat te maken kon hebben met het door Van der Lelij gesignaleerde taboe. Ieder mens die geconfronteerd wordt met diep ingrijpend persoonlijk leed wordt onvermijdelijk ook geconfronteerd met omstanders die ‘onhandig’ reageren, niet weten wat ze zeggen moeten, er clichés en dooddoeners uitflappen. Maar het zijn allemaal goedkope troostpleisters, althans zo ervaren we dat.

VERLEGENHEID
Toch wil ik het voor dit keer eens opnemen voor die omstanders van wie sommigen zich zelfs lijken te verstoppen. Laten we niet vergeten dat er mensen zijn die met hun eigen emoties geen raad weten, terwijl hun tranen en verlegenheid de ander juist zo bijzonder tot troost kunnen zijn. Het is voor de omgeving steeds weer een zoeken naar een houding. Dikwijls geven woorden ook niet goed weer wat in werkelijkheid gezegd wil worden. Jonge ouders kunnen zich schuldig voelen ten opzichte van leeftijdgenoten leeftijdgenoten die door een ramp getroffen werden. ‘Waarom zij en niet wij?’ Er kan sprake zijn van angst te worden geconfronteerd met eigen onverwerkt verdriet. Dat gebeurt nog wel eens bij ouders die zelf een kindje verloren.
Nog niet zo lang geleden werd over een miskraam niet of nauwelijks gepraat, dat hield je maar voor jezelf. Een doodgeboren kindje kreeg vaak niet eens een naam. In dat opzicht is er veel ten goede veranderd. Verlegenheid met het intense verdriet van een ander kan ons sprakeloos maken en doen wegvluchten bij de rouwenden vandaan. Dat is kwalijk en gevaarlijk. Hoe langer je wacht hoe moeilijker het wordt om te gaan. De ander zal zich in de steek gelaten voelen. Dus toch een taboe dat doorbroken moet worden?

KLANKBORD
Of de dood nu voorzien of onvoorzien je leven binnenkomt, zou de pijn er minder om zijn? Leedverwerking is een gebeuren. Terwijl de wereld doordraait, lijkt die van rouwenden stil te staan. Kunnen anderen hier helpen? En zo ja, hoe? Niet door het verdriet te bagatelliseren. Wie de ernst van de situatieeenzaam situatie ontkent, miskent het verdriet van de getroffene. Hij of zij heeft behoefte aan erkenning, aan een klankbord, een luisterend oor, empathie, aan mensen bij wie hij terecht kan met vragen, boosheid, tranen, angst en verdriet. Er is behoefte aan mensen die meer luisteren dan spreken, zodat de heftigste emoties kunnen stromen en uitdoven. Wie daarbij ook nog eens trouw is, wekt vertrouwen.
Wie klankbord is, moet erop bedacht zijn met soms heftige emoties geconfronteerd te worden.

SCHULDGEVOELENS
Behalve verdriet kunnen ook schuldgevoelens rouwenden parten spelen. Ouders kunnen elkaar verwijten maken. Zeker als hun kind door een ongeval het leven liet. Hier kan al een begin van uit elkaar groeien zijn. Het valt bovendien bovendien niet altijd mee begrip op te brengen voor de wijze waarop een partner en eventueel de andere kinderen rouwen.

BOOSHEID
Ook boosheid is een rouwemotie. Boosheid naar zichzelf, naar derden, naar God toe. Het ouderschap gaat niet door. Er is iets van toekomstverwachting weggevallen.
In de Psalmen 39 en 73 lezen we van mensen die in gevecht raakten met God, maar hun aanklagen werd ten slotte aanbidden. Job raakte al (!) zijn kinderen kwijt en kreeg ze niet terug, maar hij kwam wel zo ver dat hij (weer) goed en groot van God kon spreken.

VASTGELOPEN
Wanneer iemand in de doolhof van het verdriet dreigt te verdwalen of vastloopt, kan een meer indringende vorm van hulp en ondersteuning gewenst zijn. Ook lotgenotencontact als ontmoetingsplaats van mensen met soortgelijk verdriet, kan verder helpen als het verwerkingsproces stagneert.
Verwerken is niet hetzelfde als ‘vergeten’, maar we kunnen het levensleed een plaats geven in ons leven, zodanig dat we weer verder kunnen. Die weg verder kan er een zijn van drie stappen voorwaarts en twee achterwaarts. Kleine oneffenheden onderweg kunnen het verdriet weer in alle hevigheid activeren. Een moeder met een dikke buik, een kinderwagen, een bekende van de zwangerschapsgymnastiek.
Er is pas sprake van echt ‘verwerkt’ hebben als we de werkelijkheid niet langer ontlopen en we ons levenskruis blijmoedig dragen.

TROOST
De bovenstaande regel schreef ik met veel aarzeling neer. Ze is ontleend aan het klassieke doopformulier. Ik las in het troostrijke boekje van mijn onvergetelijke oud-collega ds. H. Visser Al jong naar Huis: ‘wat zij niet hoeven kwijt te raken, is dat wij met onze kinderen een eeuwig verbond der genade met God hebben’.
Maar als je kind nu eens sterft nog voordat het gedoopt is? We huldigen geen roomse beginselen. Dat wil zeggen dat de verbondsbeloften ook gelden als het zegel (de doop) ontbreekt. Meer dan eens heb ik zwaar getroffen ouders mogen wijzen op die o zo pastorale belijdenis die in 1618/1619 in Dordrecht werd uitgesproken (DL I,17), ‘ten aanzien van de verkiezing en de zaligheid van kinderen, die God in hun kindsheid uit dit leven wegneemt’.

GELOVIGE OUDERS
Dit is een troost die functioneert binnen de kaders van het genadeverbond en niet buiten het geloof van de ouders omgaat. Gemakkelijk kunnen we struikelen over de woorden ‘gelovige en godzalige ouders’, of marcheren we daar vandaag eerder aan voorbij...? Gelovige ouders zijn in ieder geval ook godzalige ouders en dat laatste blijkt uit onze levenswandel, uit onze visie op het Woord en het verbond van God, de zondeval en de verlossing daaruit, uit onze visie op zonde en genade en op het werk van Christus. Zulke ouders zullen ook zeker biddende ouders zijn, die hun kind(eren) al vanaf het eerste moment bij Christus brengen. Het hart van zulke ouders komt, wanneer leed hen treft, uiteindelijk tot rust in God, Die Zijn liefde en troost in de harten uitstort langs de weg van het Woord.
Maar’, vroeg een moeder onlangs, ‘als je goddeloos leefde toen je kind stierf, wat dan...?’ Gelukkig hangt het heil van onze jonggestorven kinderen niet af van het geloof van de ouders. Abia is daar een sprekend voorbeeld van. Hij was een kind van goddeloze ouders (1 Kon.14:13). Wie echter niet door het geloof leeft, mist in ieder geval de troost en de zekerheid als het verdriet zijn huis binnenstroomt.

ZINVOL
Het verlies als een zinvol gebeuren ervaren is wel heel erg veel gevraagd. En toch, gezegend de ouder(s) van wie het leven na dat vreselijke op positieve wijze veranderde. Je kind verliezen en God ervoor in de plaats krijgen, sprak een vader die zijn oudste op heel jonge leeftijd verloor, ‘is me dat een goede ruil!’ Gezegend wanneer we samen, hand in hand tot Hem gaan Die een trooster is in het felst verdriet. Dan zal het leed geen wig (meer) drijven tussen man en vrouw, omdat Christus er tussen staat met Zijn kruis.

ZEVENTIEN KINDERS ‘… in ’37 kreeg ik mijn eerste kind al. En daarna kwam er elk jaar wéér een. (…) In totaal heb ik zeventien kinders gehad, maar zeven ervan zijn al heel vroeg gestorven. (…) In ’t begin bleef het kind nog een dag leven, later vijf minuten en ten slotte werden ze dood geboren.’ Dina Martens-Courtin, In: Kees Slager en Ruden Riemens, …en m’n zuster die heet Kee..., blz.114-115.

BIDDENDE HANDEN ‘... Uiteindelijk, te midden van die verwarrende tijd, kom je (door genade) bij God terecht. Als alles je ontvallen is, zelfs je geloof, houd je de Heere en Zijn beloften over. Allereerst de doopbelofte. Wat een rijke pleitgrond is dat! (...) Zonder hun weten verdoemd, maar ook zonder hun weten in Christus geheiligd. (…) Gebalde vuisten werden biddende handen, omdat de Heere ze omboog.’ Een ouderpaar na ouderleed. In: ds. H. Visser, Al jong naar Huis; blz.74.

HANDVATTEN
• De meest bijzondere openbaring is de woordopenbaring.
• Ook een miskraam (is: zwangerschap beneden 24 weken) geeft verdriet.
• Er is veel onderschat verdriet.
• Het niet toelaten van verdriet, het onderdrukken van gevoelens leidt gemakkelijk tot verbittering.
• Wie verdriet niet delen kan, vereenzaamt.
• Samen een herdenkingsboek maken kan helpen bij leedverwerking.
• Weten dat je kindje dood ter wereld komt, is een zware zwangerschap.
• Wie meeleeft met ouders die een kindje verloren, moet woorden kunnen wegen.
• Beter zwijgen dan dooddoeners spreken.
• Je kunt ook geholpen worden door zelf te helpen.
• Vergeet het verdriet van grootouders niet.

Ds. J. Belder uit Dordrecht is emeritus predikant ( jbelder@kliksafe. nl).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen