Renesse, 10 december '44

Dan volgen negen namen van mannen uit Haamstede, Renesse, Brouwershaven, Zonnemaire en Zierikzee, van wie de jongste 24 jaar was en de oudste 44. De volgende dag werd aan dit negental nog een tiende toegevoegd: de gemeentesecretaris van Renesse, die tot dezelfde verzetsgroep behoorde, maar was neergeschoten en na zijn overlijden op 11 december alsnog bij de negen anderen werd opgehangen.

LAFHARTIG VONNIS

Natuurlijk blijft de reden van dit barbaarse ‘standrecht’ niet onvermeld: ‘Dit vonnis is voltrokken omdat deze personen hebben getracht te vluchten en samenwerking te zoeken met den vijand [lees: het verzet] om zich bij hen te voegen om zoodoende gezamenlijk de Duitse Weermacht te bestrijden. De eigendommen alsmede vee en levende have worden verbrand of verbeurd verklaard. De familie der veroordeelden mag alleen de lijfskleederen behouden die ze aan hebben.’ De lafhartigheid van dit brute vonnis laat iets zien van de angst en de stress waaraan de Duitsers ten prooi gevallen waren. Hitlers regime wankelde. De strijd was in feite verloren. Maar de stuiptrekkingen van de verliezers waren onbarmhartig wreed. Tien meest jonge mannen in de kracht van hun leven werden er het slachtoffer van.

DOMINEE

Ik breng in herinnering wat er die zondag kort voor de terechtstelling is voorgevallen. Het is binnenkort zeventig jaar geleden. Die zondagmorgen stond de 37-jarige dominee Henk Voorneveld, predikant van de gereformeerde kerk in Haamstede, op de kansel om de dienst te leiden. Nauwelijks was de eerste psalm ingezet of zijn vrouw bracht hem het verbijsterende bericht dat de Duitsers op het punt stonden negen mannen terecht te stellen die in een bunker bij Slot Haamstede gevangen zaten. Of hij onmiddellijk wilde komen om nog met hen te bidden. Hij talmde niet, maar droeg de leiding van de kerkdienst over aan de kerkenraad. Zelf vertelde hij er later over: ‘Overweldigd door het vreselijke dat nu komen ging, begaf ik me naar huis om eerst mijn God kracht te vragen voor deze zware gang.’ Zo ging hij op weg, met als enige wapen zijn Bijbel en … zijn bewogenheid. Vergeefs probeerde hij met al wat in hem was de Duitse officier te bewegen tot een mildere straf. Maar: ‘Befehl ist Befehl’, kreeg hij te horen.

BUNKER

‘Toen kwamen we bij de bunker… En wat ik toen te zien kreeg, zal ik het leven lang niet vergeten. Daar stonden ze, als gekooide leeuwen, machteloos, volkomen in het donker, haveloos, alles triest en donker.’ De Duitse soldaat die hem begeleidde, gaf hem een lamp en liet hem met de mannen alleen. Alleen? ‘Toch in werkelijkheid niet alleen. Want God was met ons.’

De mannen overhandigden hem verschillende waardevolle voorwerpen en brieven voor de nabestaanden. En dan schrijft Voorneveld: ‘Toen was het ogenblik gekomen om hen voor te bereiden op de eeuwigheid. Ik kan niet weergeven wat daar door ons gezegd is. Woorden van stervenden gaat men niet publiceren. Maar wel mag men weten dat er ontroerende getuigenissen gegeven zijn. Al zag men ook op tegen de wrede scheiding van het leven en van degenen die men liefhad, toch was er tegelijkertijd het vertrouwen op God, Die in Jezus Christus vol ontferming is en Zijn kinderen in de hemelse heerlijkheid opneemt.’

GEBED

Hij vervolgt: ‘In aansluiting hieraan heb ik Psalm 23 gelezen, de Psalm van het stille Godsvertrouwen, dat ons zelfs in het aangezicht van de dood niet doet vrezen. Toen heb ik met hen gebeden, een kreet tot God om bijstand nu de banden met de aarde verbroken zouden worden, een smeking om uitzicht op het Vaderland daar boven, en een vraag om kracht voor hen die achtergelaten moesten worden.’ Na dit gebed vroegen de mannen of de dominee een laatste groet voor hun geliefden wilde opschrijven. Toen hij daarmee klaar was, verzochten ze hem, nogmaals een gedeelte uit de Bijbel te lezen, dit keer Psalm 91: ‘Wie in de schuilplaats van de Allerhoogste is gezeten, die zal vernachten in de Schuilplaats van de Almachtige. In de benauwdheid zal Ik bij u zijn…’

LUTHERLIED

Daarop kwam het hoogtepunt, schrijft Voorneveld. ‘Het was alsof hier in deze donkere bunker de aarde door de hemel werd aangeraakt. God maakte hen hoe langer hoe meer klaar voor het einde. Toen hebben we daar, op hun eigen aanwijzing, met elkaar ons geloofsvertrouwen beleden in het machtige Lutherlied ‘Een vaste burcht is onze God, een toevlucht voor de Zijnen.’ Gewijde ogenblikken zijn dat geweest, waarin Gods nabijheid wel bijzonder ervaren werd. Hier heb ik duidelijk de kracht van het geloof gezien. Want dat men zó de dood tegemoet kon gaan, dat is niet uit natuurlijke oorzaken te verklaren. En evenmin kan men hier spreken van pose of grootdoenerij, want vlak voor zijn sterven veinst men niet.’

AFSCHEID

Zo kwam het afscheid. In een huifkar werden de veroordeelden naar slot Moermond nabij Renesse vervoerd. Bij de oprijlaan aangekomen ging het te voet verder. Omstanders die gedwongen werden de executie bij te wonen, hoorden hoe de mannen de afstand naar de plaats van de terechtstelling zingend aflegden. Opnieuw en voor het laatst: ‘Een vaste burcht!’ De slotregels van het lied werden werkelijkheid: ‘Wij gaan ten hemel in en erven koninkrijken.’ Midden op de dag werd het gruwelijke vonnis voltrokken. Maar het Dritte Reich van Hitler kon niet verhinderen dat de deur naar het Hemelrijk van God voor hen openging

Dr. A. de Reuver uit Serooskerke is predikant en emeritus hoogleraar gereformeerde godgeleerdheid vanwege de Gereformeerde Bond

Voor dit artikel is gebruikgemaakt van: Hans Sakkers, ‘Duitse militaire standrechtelijke executies in Zeeland septemberdecember 1944’; uitg. Aspekt, Soesterberg; 422 blz.; € 34,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen