Duiding van de actualiteit

Er is veel aan de hand. Dat kan niemand tegenspreken. Er is angst vanwege gruwelijke onthoofdingen en het meedogenloze optreden tegen christenen en jezidi’s. Er is angst, omdat na de Arabische lente een Arabische herfst is gevolgd en er misschien wel een Arabische winter voor de deur staat. In verschillende Arabische landen woeden oorlogen en in landen waar geen oorlog is, is van democratisch bestuur weinig te merken. De ontwikkelingen in Oekraïne hebben nog het nodige aan de angst toegevoegd. De Baltische staten voelen zich bedreigd. Staat een nieuwe Koude Oorlog voor de deur?

TWEEDELING

Dit alles kan gemakkelijk leiden tot een tweedeling in onze meningsvorming: hier en daar, zij en wij, het Westen en de Arabische wereld, christenen tegenover moslims. Dat is een zwart-witdenken waar een christen zich beter niet aan kan wagen. Een christen behoort niet zondermeer tot ‘het Westen’, hij behoort tot Christus. Wie dat zegt, stelt zich niet neutraal op en die distantieert zich niet van de politieke werkelijkheid, die kiest niet voor een doperse wereldmijding. Wat betekent het ‘niet van het Westen zijn’, maar ‘van Christus’? Om dit te verduidelijken neem ik als voorbeeld dat onze politici voortdurend, en nogal plechtig, spreken over ‘onze waarden en normen’. Inburgering betekent dat mensen van elders zich ‘onze waarden en normen’ eigen maken. Er wordt zo nadrukkelijk over deze waarden en normen gesproken dat het een dwingende klank krijgt. Dat wij met elkaar dit land moeten opbouwen en ons daarvoor inzetten is vanzelfsprekend. En dat alle inwoners zich moeten houden aan de wetten van dit land staat ook buiten kijf. Daar gaat de discussie niet over. Het gaat wel om de vraag wat ‘onze waarden en normen’ zijn. Waarom niet eenvoudigweg gezegd: u moet zich aan onze wetten houden? Dat is duidelijk genoeg. Waarom dan die voortdurende nadruk op ‘onze waarden en normen’? Moet ik mij aan meer dingen houden dan aan de wetten die hier gelden? Ik vermoed dat bedoeld wordt dat ik mij bepaalde overtuigingen moet eigen maken. Bepaalde overtuigingen moeten als het ware geïnternaliseerd worden: ze moeten de stem van mijn geweten worden. Dan pas ben ik een goede burger.

ACHTERDEUR

Er is godsdienstvrijheid. Er is vrijheid van meningsuiting; er zijn nog veel meer vrijheden, maar intussen moet ik mij wel specifieke waarden en normen eigen maken. Staat dit niet op gespannen voet met mijn gewetensvrijheid? Aan de voordeur van de Nederlandse samenleving wordt een ander verhaal verteld dan aan de achterdeur. Dat gaat knellen. Wat zijn die waarden en normen? Ik noemde al de vrijheid van meningsuiting (en de andere vrijheden). Dat is het verhaal aan de voordeur. Voor iemand die uit een land met een dictatuur komt, klinkt dit als muziek in de oren. Vervolgens wordt aan de hand van ‘onze normen en waarden’ aan nieuwe Nederlanders uitgelegd dat deze vrijheid een recht is en dat in de praktijk elke religie en elke overtuiging belachelijk gemaakt mag worden. Dat is het verhaal aan de achterdeur.

SECULIER

‘Onze waarden en normen’ zijn onze seculiere (!) normen en waarden. De pleitbezorgers van deze waarden en normen hebben tolerantie hoog in het vaandel staan, maar respect komt er bekaaid van af. Wat ‘onze waarden en normen’ zijn, ontdekken we op internet. Daar houdt de westerse samenleving uitverkoop. Met ‘onze waarden en normen’ maken schoolkinderen kennis als zij zich op de sociale media wagen. En op die waarden en normen stuiten ouders als zij weten dat zij een gehandicapt kind zullen krijgen. Dan zijn ‘onze waarden en normen’ ineens niet zo kindvriendelijk. Er is alle reden om verontrust te zijn. Maar het is ook tijd om de hand in eigen boezem te steken. Boosheid op radicale moslims is begrijpelijk, maar ook kortzichtig. Het Westen heeft veel kennis en macht. De westerse cultuur lijkt bijna normatief voor de hele wereld. Maar het is als met de Romeinse cultuur waarover Paulus spreekt in Romeinen 1:18-32. Het Romeinse Rijk was een indrukwekkend imperium, maar achter de façade van macht en rijkdom ging een verworden samenleving schuil. Paulus, hoewel zelf Romeins staatsburger, stelt de orde en de beschaving van het Romeinse Rijk aan de kaak. Zijn kritiek was een klap in het gezicht van de Romeinen, omdat zij zich ver verheven voelden boven de barbaren. Wie vanuit bijbels perspectief naar het wereldgebeuren kijkt, moet net zo eerlijk zijn als Paulus. In onze omstandigheden betekent dat niet alleen oog hebben voor de dreiging van de islam, maar ook de bereidheid hebben achter de façade van de westerse beschaving te kijken.

BIJBELS PERSPECTIEF

Als we de actuele ontwikkelingen willen toetsen en duiden vanuit de Schrift, betekent dit allereerst dat we de dingen zien in het licht van de eeuwige God. Daarom moeten wij het actuele gebeuren relativeren: in relatie brengen tot de Eeuwige. Dat betekent nu juist het tegenovergestelde van wat we doorgaans onder relativeren verstaan. Relativeren betekent hier niet: minder belangrijk vinden. Het betekent juist het echte belang ontdekken. Alles houdt verband met de eeuwige God. Als wij ervan overtuigd zijn dat alles wat in deze wereld gebeurt, niet buiten God om gaat, dan krijgt het wereldgebeuren een enorme betekenis. Daarom kan onze houding ten aanzien van het wereldgebeuren nooit een onverschillige houding zijn. Het gaat ons aan omdat het God aangaat. Maar het geloof in de eeuwige God betekent ook dat we de eigen tijd niet tot middelpunt van alles verklaren. De geschiedenis draait niet om het jaar 2014. Er is een ander middelpunt.

KEERPUNT

In een seculiere visie is geen middelpunt van waaruit de ontwikkelingen in de wereld geduid en beoordeeld worden. Het middelpunt dat de seculiere media kiezen, verandert steeds. Daardoor wordt des te duidelijker dat er dus geen middelpunt is. Voor een christen ligt dit anders. De verschijning van Christus in de wereldgeschiedenis is het keerpunt in de geschiedenis en daarom is Hij het middelpunt van de geschiedenis. Alle ontwikkelingen zullen we aan dit grote gebeuren moeten afmeten. Maar hoe? Christus is de Alpha en de Omega, het Begin en het Einde, de Eerste en de Laatste. Hij is niet de persoon van 2000 jaar geleden. Hij omvat de tijden. Het jaar onzes Heeren 2014 is niet dichter bij Hem dan het jaar 2014 vóór Christus (dat was ook een jaar onzes Heeren). Voordat Mozes leefde, was Hij er. Dat relativeert de tijd. Wij spreken zo gemakkelijk over vroeger en later. Alsof God handelt volgens onze kalender en onze jaartelling.

NIEUWSVOORZIENING

Wij hebben de behoefte om Gods daden in de geschiedenis op het spoor te komen. Dat is legitiem. Het boek Handelingen weet van de grote daden van God. Het Koninkrijk der hemelen is nabij gekomen. God gaat Zijn onbegrijpelijke weg met Israël. Het Evangelie wordt overal verkondigd. Volkeren worden gekerstend. Oude angsten worden overwonnen. Dat zijn daden van God. Wat echter niet legitiem is, is dat wij Gods daden op het spoor willen komen aan de hand van schema’s die los van de schrift staan. Vaak wordt geprobeerd het boek Openbaring uit te leggen aan de hand van de krant. Maar zouden we niet andersom te werk moeten gaan? Niet de krant verklaart de Bijbel, maar andersom. Dat wil zeggen dat de Bijbel grote vraagtekens plaatst bij de verhelderingen van kranten, journaals, politieke analyses en commentaren van deskundigen. Daarom is het boek Openbaring zo’n moeilijk boek. Het staat eigenlijk haaks op de nieuwsvoorziening. Nieuwsvoorziening is weinig anders dan orde aanbrengen in de chaos. Maar het boek Openbaring laat nu juist de chaos van het wereldgebeuren zien. We bevinden ons in een werveling van meedogenloze machten, misleidende denkbeelden, felle emoties, politieke ambities en niet te onderdrukken frustraties.

DECOR

Wie de Bijbel erbij neemt, krijgt het niet gemakkelijker, maar moeilijker. Die voelt een grote verlegenheid om de eigen tijd te duiden. Het boek Openbaring verklaart niet het wereldgebeuren, maar verklaart Christus, het Lam. Hij staat op de voorgrond terwijl de wereldgeschiedenis het decor is. We maken een grote fout als we het omdraaien en Christus het decor laten zijn en de (wereld)- geschiedenis tot het een en het al verklaren. Om het met de woorden van Psalm 77 te zeggen: Zijn weg is door de zee, Zijn pad door grote wateren en Zijn voetstappen worden niet bekend. Juist dan is de kerk geroepen om te belijden dat het Lam op de troon zit.

Dr. A.A.A. Prosman uit Nijkerk is emeritus predikant

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen