Hoort geweld bij geloof?

Er gaan steeds meer stemmen op die beweren dat geweld en islam onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn. We willen dit aspect uit deze verwarrende periode, de relatie tussen religie en geweld, verkennen. Verkennen, inderdaad, want het laatste woord zal hierover niet gezegd worden.

ANDERE IDEOLOGIEËN

Eén ding staat vast: religies hebben geen geweldsmonopolie. Het is immers niet moeilijk om talloze bewijzen in de geschiedenis te vinden dat niet alleen godsdiensten met geweld besmet zijn. Laten we vooral dicht bij huis blijven: geweld schuilt in ons allen. Het is genade als we voor geweld bewaard worden. Het laagje beschavingsvernis is er zo vanaf. We hoeven niet ver terug in de geschiedenis om op extreme moordpartijen te stuiten die uitgevoerd werden door voor het oog keurig nette burgers. Dat gebeurde in naam van heel andere ideologieën dan de islam. Hierbij kunnen we denken aan het communisme en aan het nationaalsocialisme dat verklaarde te handelen in de naam van de God van de christenen. Beide zijn onversneden producten van het Westen. In het kader van onderscheid tussen rassen of juist de (vermeende) gelijkheid van alle mensen werden duizenden, zo niet miljoenen vermoord. Ook het christendom is helaas niet vrij van geweld. We moeten wel wat verder terug in de geschiedenis. Zo dwongen christenen in de Middeleeuwen soms niet zachtzinnig heidenen tot bekering. Berucht is het bloedbad van Verden in 782, waar duizenden gevangengenomen Saksen in opdracht van Karel de Grote werden onthoofd, mede omdat ze weigerden christen te worden. Hét voorbeeld dat in dit verband ook vaak genoemd wordt, zijn de middeleeuwse kruistochten. Onder deze leus ‘God wil het!’ ging het er lang niet altijd zachtzinnig aan toe. Toch geldt in het algemeen dat nauwkeurig historisch onderzoek altijd de nuance laat zien. Turkse en Koerdische islamitische krijgsheren zagen het als een mooie bron van inkomsten om Europese christelijke pelgrims te beroven. Het verzet hiertegen was dat pelgrims zich gingen bewapenen. Er was dus wel een oorzaak voor het geweld.

MARTELARENBLOED

Een andere periode waarin christelijk geweld centraal stond, is korter geleden. Dat betreft de gebeurtenissen in ons land in de zestiende eeuw. In die periode stond het ene deel van de christenheid het andere deel naar het leven en heeft er veel martelarenbloed gevloeid. Er zijn echter voldoende aanwijzingen in de Bijbel dat we als christenen onze naaste juist lief moeten hebben en dat we de vijand de andere wang zelfs moeten toekeren. Sommige historici beweren dat het christendom in tegenstelling tot de islam door de Verlichting is heengegaan, waardoor het christendom haar gewelddadige kant heeft afgezworen. Daar zal zeker iets van waar zijn. Een formulering in de zestiende-eeuwse Nederlandse Geloofsbelijdenis als ‘het uitroeien van alle afgoderij en valse godsdienst’ zou nu niet meer op deze wijze verwoord worden, hoezeer in de exegese van dit artikel geloof en gelovige ook gescheiden worden. Tegelijkertijd hoeven christenen deze ontwikkeling niet te laten kapen door de Verlichting. Als we werkelijk als christenen op Christus willen lijken, is gewelddadigheid niet onze houding, maar zachtmoedigheid en liefde tot onze naaste. Dat er anno 2014 zo veel moslimterreur zichtbaar is, verontrust ons daarom temeer. De barbaarse onthoofdingen doen ons terugdenken aan de Middeleeuwen. De vraag komt onmiskenbaar op of de islam een wrede godsdienst is, waarbij geweld een logisch onderdeel is van de religie. De soera’s in de koran geven inderdaad voldoende basis om geweld te legitimeren. Niet-moslims worden in de koran zonder pardon als beesten aangeduid, als varkens, apen of ezels. Bovendien draagt de koran de moslims nadrukkelijk op de ongelovigen te bestrijden. Vaak wordt er dan ter verdediging van de islam op gewezen dat er een gematigde en een fanatieke islam is. Tussen islam en de fanatieke kant ervan bestaat mijns inziens echter geen wezenlijk verschil. Er is geen goede of slechte islam, er is ook geen gematigde islam.

ECHTE MOSLIM

Er zijn wel moslims die gematigd zijn. We kunnen bijvoorbeeld moeilijk beweren dat de Rotterdamse burgervader een fanatiek moslim is. Maar de vraag is vervolgens of burgemeester Aboutaleb niet een deel van zijn geloof negeert. Wat vinden we nu een echte moslim? Degene die ongelovigen, godslasteraars als Theo van Gogh, stigmatiseert of zelfs vermoordt? Of de moslim die ervoor kiest de koran op een westerse, misschien wel verchristelijkte manier te lezen? De ketters dus, die afwijken van de traditionele islamitische interpretatie? Maar zijn het echt ketters? Om het nog moeilijker en duisterder te maken: welke rol speelt taqiyah, het veinzen, in de islam? Is dit werkelijk een integraal onderdeel van de islam, of een verzinsel van bange westerlingen die alle moslims wantrouwen? Er zijn voldoende stemmen die beweren dat het met de islam nooit wat zal worden en dat dit per definitie een gewelddadige religie is. Iedere aanslag is dan een extra bewijs voor deze stelling. Het is ook niet onverstandig om goed rekening te houden met deze gewelddadige kant van de islam. Maar ook hier moeten we de historische nuance niet uit het oog verliezen. Wat nu in Irak en Syrië gebeurt, kan misschien ook op politieke wijze verklaard worden. De soms onverstandig opererende internationale gemeenschap heeft voor een niet onbelangrijk deel de basis gelegd voor wat nu met IS gebeurt. De islam is in deze visie niet meer dan een middel om frustraties te uiten. Ook moeten we misschien wat nuchterder zijn in onze reacties. De vraag mag gesteld worden of deze tijd nu werkelijk zoveel onveiliger is dan het recente verleden. Is het niet veel meer de angst die ons parten speelt? En angst is een slechte raadgever en ook geen bijbelse houding. We zijn behoorlijk bang geworden als we de rapporten van diverse onderzoeksbureaus mogen geloven. De vrees ooit slachtoffer te worden van een islamitische aanslag heeft misschien wel meer impact dan een aanslag zelf. Angst beheerst een fors deel van het Westen. Via de media weten en zien we alles, dat is een groot verschil met het verleden. Eén eboladode in de VS zet daar de hele boel op stelten. Dat heeft niets meer te maken met een reëel gevaar.

HABAKUK

Onlangs las ik een meditatie over de kleine profeet Habakuk. In zijn tijd was er ook dreiging. Dreiging zelfs van vernietiging door het grote Babylonische rijk. Maar er waren in die tijd ook andere ernstige zaken aan de orde, die met name te maken hebben met het gebrek aan dagelijks voedsel, de eerste levensbehoefte dus. Veel ernstiger dus dan wat wij meemaken. Habakuk zag ook dat zijn volk onder leed gebukt ging. En toch was er volgens Habakuk een leven van onverwoestbare vreugde mogelijk. Habakuk beleed: ‘Ik zal dan toch in de HEERE van vreugde opspringen, mij verheugen in de God van mijn heil.’ Een leven gestempeld door angst voor een gewelddadige islam kan nooit de bedoeling zijn. Het is belangrijk om de zegenrijke ontspanning te kennen uit het woord van God. En die ontspanning mag er ook zijn. De Heere Jezus zegt dat Hém alle macht gegeven is op hemel en aarde.

Drs. R. Toes is historicus en directeur van de locatie Guido de Brès van het Wartburg College te Rotterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen