Globaal bekeken

• In de tweede strofe van Psalm 150 uit de berijming van 1773 wordt het orgel als volgt als een echt kerkelijk instrument getypeerd: Laat zich ’t orgel overal bij het juichend vreugdgeschal tot des Heren glorie paren. In de 16e eeuw, dus in het begin van de Reformatie, dacht men daar wel anders over. Op de Dordtse Synode van 1574 werd het orgelspel zelfs verboden. Het zou op grond van 1 Korinthe 14:19: ‘maar in de gemeente wil ik liever vijf woorden met mijn verstand spreken, om ook anderen te onderwijzen, dan duizend woorden in een tong’, in strijd zijn met de Schrift. Derhalve werd vier jaar later besloten: ‘dat de orghelen, ghelijck ze voor ene tijd geduldet waren, alsoo met den eersten ende op ’t aldervoeglijckste moesten weggenomen worden’. Men betitelde het orgel als ‘een interventie van de vorst der duisternis’, met ‘verleidende sireenen stemmen’ en ‘gelijk met beeldendienst en afgoderijen’. (…) Op den duur echter, zo rond 1640, kregen de stadsorganisten steeds vaker de opdracht de gemeente bij het zingen te begeleiden. Wel bleef men zich daar lange tijd fel tegen verzetten, ondersteund door een toonaangevende theoloog als Gisbertus Voetius (1589-1676). In Amsterdam werd het pas in 1680 toegestaan. Het in dienst nemen van organisten kwam de gemeentezang echter niet altijd ten goede, want zij beheersten niet als vanzelfsprekend de goede begeleidingstechniek.

• Er is sprake van een grote tegenstelling in het gebruik van muziekinstrumenten tussen tempel en synagoge. In de tempel speelden ze een grote rol, in de (orthodoxe) synagoge ontbreken ze. (…) Terwijl in de tempel tijdens de dagelijkse erediensten rijkelijk gebruik gemaakt werd van muziekinstrumenten, ontbreken ze tot op de dag van vandaag in orthodoxe synagogen. Dat heeft zijn reden. In het jaar 70 werd de tempel verwoest. Vanaf dat moment werden de erediensten in de synagoge gehouden. De zich weer oprichtende joodse godsdienstige gemeenschap besloot toen als teken van rouw tijdens de erediensten niet meer op instrumenten te spelen. Daarnaast werd het bespelen van een instrument in de zich ontwikkelende joodse traditie als werken gezien, hetgeen op sabbat verboden is. Daarom worden ook nu nog in orthodoxe gemeenten geen instrumenten gebruikt, behalve het meest oorspronkelijke, de menselijke stem. Er wordt gezonden onder leiding van een voorzanger, de chazan. Daarnaast wordt regelmatig gebruik gemaakt van een koor. Pas in de 19e eeuw komt daar verandering in. Dan zijn er naast orthodoxe, liberale gemeenten ontstaan. Het liberale jodendom probeerde het jodendom dichter bij de moderne levensomstandigheden te brengen. Het probeerde te voorkomen dat Joden, die zich van de orthodoxe gemeenten hadden losgemaakt, geheel zouden assimileren en zo hun joodse identiteit zouden verliezen. (…) Als in 1845 een conferentie van rabbijnen invoering van het orgel toelaat, neemt het gebruik ervan sterk toe. Vanaf dat moment werden er tot 1938 ongeveer 200 orgels nieuw gebouwd in Duitse synagogen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen