Globaal bekeken

Op 10 oktober 2014 was ds. G. Biesbroek (Ede) zestig jaar predikant. Hem werd een bundel aangeboden met zeven preken die hij hield over de Psalmen (Drukkerij van Eden, Ede), onder de titel Prijs Hem in uw psalmen. Een fragment uit de laatste preek over Psalm 150.

Psalm 150 is de laatste van een serie psalmen die allemaal beginnen met Halleluja, en die eindigen met Halleluja. Kijk het maar na: Psalm 146, Psalm 147 ook, want die begint in het Hebreeuws eveneens met Halleluja, Psalm 148, Psalm 149 en zo ook Psalm 150. In Psalm 147:1 is het vertaald met: Looft de HERE, en dat betekent hetzelfde als het woord halleluja. Waarom heeft men er meestal voor gekozen om halleluja onvertaald te laten? Ik denk, omdat men het in de alleroudste vertalingen al zo heeft laten staan. Wat de reden daarvan is geweest, laat zich raden. Het woord halleluja heeft zo’n blijde, zo’n jubelende klank! Het is uitermate geschikt om uitdrukking te geven aan wat het betekent: Looft de HERE! Je komt het halleluja dan ook zowel in de oudste als in de eigentijdse kerkliederen tegen, overal in de wereld. In het jodendom en in de christenheid fungeert het als een enthousiaste oproep om God te prijzen. Want dáárvan zijn de gelovigen van alle tijden en plaatsen doordrongen geweest: Hém komt alle lof en eer toe! Dat aard’ en hemel de lof van Zijn glorie vermere. In tal van lofzangen is dan ook het woord halleluja opgenomen. Componisten hebben het muzikaal vertolkt. Het meest bekend is het indrukwekkende Hallelujakoor uit ‘De Messias’ van Georg Friedrich Händel: ‘Halleluja. De Koning der Koningen, de HERE der HEREN. Hij zal regeren in de eeuwen der eeuwen. Halleluja!’ Machtige muziek is het, die ons meesleept en ons beweegt om God te prijzen. Psalm 150 is dus voor dichters en componisten een bron van inspiratie geweest.

***

Het vrijzinnige web is de titel van een bundel met ‘verkenningen naar vrijzinnigprotestantse netwerken (1850-1914)’; het jaarboek van de geschiedenis van het Nederlands protestantisme na 1800 (Meinema, Zoetermeer). Over ds. J.H. Gunning jr., aanvankelijk leerling van de vrijzinnige C.W. Opzoomer:

Zo leerde hij de Ethica van Spinoza kennen. Opzoomer bestreed de gangbare opvatting dat een persoonlijke, transcendente God gepredikt moest worden, die de zonde straft, omdat anders de zedelijke orde in de maatschappij zou instorten. Spinoza bewees het tegendeel. Hij was een hoogst religieus-zedelijk mens, hoewel hij bestreed dat God een persoon was en diens werking in deze wereld met de natuur- en zedewetten identificeerde. Al spoedig nam Gunning afstand van Spinoza. Hij schreef: ‘Gods genadige leiding heeft mij den afgrond onder mijne voeten ontdekt. Het was door allerlei levensomstandigheden, en ook door de studie van […] Schleiermacher. Genoeg: ik besloot, geloovig Christen te zullen worden. Ik werd van de noodzakelijkheid der wedergeboorte uit Gods Geest overtuigd’. Ook al zegt Gunning dat niet uitdrukkelijk, in feite werd hij nu een ‘empirist’. De ‘wedergeboorte’ als ervaring van zonde en genade wordt voor hem de kenbron van de waarheid, zoals voor Opzoomer het ‘godsdienstig gevoel’ en voor Schleiermacher het ‘gevoel van volkomen afhankelijkheid’.
Gunning werd daarom in 1851 lid van het studentengezelschap Eltheto, dat in Utrecht het Réveil propageerde. Dat lijkt misschien vreemd, omdat wij bij het Réveil meestal aan het negentiende-eeuwse neo-confessionalisme van G. Groen van Prinster denken, die streed voor het herstel van het gezag van de belijdenisgeschriften en de Bijbel. Dat speelde toentertijd echter bij vele leden van Eltheto nauwelijks een rol, ook bij Gunning niet. Hij zocht aansluiting bij jongeren die net als hij ‘wedergeboren’ waren, die leefden vanuit een authentieke, religieuze ervaring en hoopten als ‘sterke’ godsdienstige persoonlijkheden kerk en samenleving te kunnen vernieuwen. Isaäc da Costa was toen voor Gunning het grote voorbeeld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen