Boekbesprekingen

Dr. M.A. van Willigen
Christus volgen. Doop en avondmaal in de Vroege Kerk.
Uitg. Royal Jongbloed, Heerenveen; 340 blz.; € 14,95.
De ondertitel van dit boek wekt de indruk dat het een bespreking bevat van de sacramenten in de Vroege Kerk. Dat is echter niet zo. Het boek gaat over doop, avondmaal, strijd van een christen, lezen van de Schrift, gebed, en eeuwige leven. Kortom, het boek wil beschrijven hoe in de Vroege Kerk het leven van een christen werd gezien. Hoe word je een christen, wat maak je dan mee, wat wordt er van je gevraagd en waarvoor span je jezelf in? Dr. M.A. van Willigen, die in 2008 promoveerde op de exegese van Ambrosius van Milaan en in hetzelfde jaar de Stichting Bijbeluitleg Vroege Kerk oprichtte, reikt ons hierover in dit boek vanuit de kerkvaders vele mooie gedachten aan.
Duidelijk wordt hoe voor de kerkvaders de sacramenten niet zomaar tekenen waren. Het zijn middelen van God om een mens in een nieuw leven te brengen en daarin te worden gesterkt. Tegelijk benadrukken de kerkvaders de noodzaak van oprecht geloof en bekering. We zien bij hen naar voren komen wat later Luther en Calvijn op eigen wijze proberen te verwoorden tegenover de kerk van Rome. Namelijk dat het sacrament aan de ene kant geen krachteloos teken is, maar aan de andere kant ook niet ‘automatisch’ werkt. Het is een krachtig middel van God waardoor Hij Zijn genade uitdeelt en bevestigt. Maar die genade wordt in geloof ontvangen. De kerkvaders missen het front van de kerk van Rome, die het sacrament te veel als een vanzelf werkend middel zag en ook het front van de wederdopers, die de sacramenten tot louter tekenen maakten. Daarom kunnen zij tamelijk onbevangen de twee kanten van het avondmaal benoemen, wat later bij Luther en Calvijn, vanwege de aanwezige fronten, zoveel doordenking vergde. Een protestant kan door de Vroege Kerk geholpen worden om de sacramenten en hun uitwerking in je leven wat meer onbevangen te benaderen.
Het boek verwijst naar de Vroege Kerk. Toch worden vooral vierde-eeuwse kerkvaders genoemd. Ook worden rond de bediening van de doop vooral vierde-eeuwse rituelen genoemd. Die zijn vol betekenis. Maar we moeten wel bedenken dat het een wat latere ontwikkeling is. De eerste eeuwen werd de doop veel ‘eenvoudiger’ bediend. Het is duidelijk dat de Reformatie wat dit betreft meer teruggegrepen heeft op de eerste periode van de Vroege Kerk. Het boek geeft vele afbeeldingen van doopvonten en doopkapellen uit de vierde eeuw en later. Prachtig. Verschillende doopvonten blijken bijvoorbeeld voorzien te zijn van afbeeldingen van het paradijs. Om aan te duiden: door de vergeving van zonden in Christus zwaaien de paradijsdeuren weer open en mag een mens in beginsel weer terugkeren in het paradijs en de vrede met God. In de Vroege Kerk ging iemand die gedoopt was ook aan het avondmaal. De twee sacramenten zag men nauw aan elkaar verbonden. Maar in de vierde eeuw kwam nogal eens uitstel van de doop voor. Mensen wilden nog niet een grondig christelijk leven voeren, dat bij de doop hoorde. Daarom wachtten sommigen zo lang mogelijk, soms tot de oude dag, om zich te laten dopen. Augustinus en andere kerkvaders waarschuwden voor dat uitstellen: de doop is immers niet voor het sterven, maar juist voor tijdens je leven, om hier op aarde uit Christus te leven.
Treffend is hoe in de Vroege Kerk grote nadruk lag op de strijd van een christen. Wie een christen wordt, moet rekenen op strijd. Zoals bij een belijdenisdienst soms wordt gezegd: welkom in de strijd. Feitelijk is dat een woord dat nauw aansluit bij het gevoelen in de Vroege Kerk. Mooi ook hoe Chrysostemus aangeeft dat de ziel van een christen zijn vastigheid krijgt door het trouw opnemen van Gods Woord. Hij wekt op om na de kerkdienst thuis het bijbelgedeelte te herhalen en de preek terug te roepen. Hij waarschuwt ervoor om na de kerkdienst gelijk te veel weer bezig te zijn met het gewone leven. Dan kan de prediking moeilijk vrucht dragen.
Er is zo nog heel wat meer te noemen. Het boek geeft vooral weer wat de kerkvaders hebben overdacht, met veel (meer dan eens lange) citaten. We krijgen weinig reflectie en bespreking van hun inzichten. Dit maakt het aan de ene kant soms lastig om bepaalde uitspraken goed te kunnen plaatsen. Aan de andere kant geeft het de mogelijkheid om hun overwegingen uit eerste hand op je toe te laten komen, wat zeer opbouwend is.
P.F. BOUTER, BODEGRAVEN

Laura Zwoferink
Kijk & Lees 2. Verhalen over het leven van de Heere Jezus. Met tekeningen van Peter Nuyten.
Uitg. Den Hertog, Houten; 165 blz., € 25,50.
De auteur van een driedelige serie ‘Kijk & Luister’ en ook van een eerste deel in een nieuwe serie ‘Kijk & Lees. Verhalen over kinderen in de Bijbel’, schreef nu deel twee in deze laatste serie. Daarin vinden we 26 verhalen over het leven van Jezus. Het eerste verhaal gaat over Zacharias in de tempel en het laatste over de uitstorting van de Heilige Geest op het pinksterfeest. De doelgroep wordt gevormd door kinderen vanaf vijf jaar. Aan de jongsten kunnen de verhalen worden voorgelezen, de wat ouderen kunnen de verhalen ook zelf lezen. Er zijn veel mooie illustraties opgenomen, die stuk voor stuk een dienende, educatieve functie hebben ten aanzien van de tekst. Na elk verhaal is ook een aantal vragen opgenomen, bedoeld om met de kinderen in gesprek te zijn. De verhalen bieden een breed spectrum aan verhalen: geschiedenissen, gelijkenissen, wonderen enzovoort. De taal van de teksten is eenvoudig en eerbiedig, ook sober, overeenkomstig de aard van de evangeliën. Gericht op het hart van de kinderen. Ik heb één (theologische) vraag. Waarom wordt Jezus niet afgebeeld? Ik begrijp dat dit uit huiver voortkomt om te kort te kort doen aan het God-zijn van Jezus. Maar: belijden we niet dat God echt mens werd? Jezus is niet bijna mens, een omhuld en vaag mens geworden, maar Hij is voor 100 procent God en voor 100 procent mens.
W. VERBOOM, HARDERWIJK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen