Paulus als radicaal

De steniging van Stefanus vormt het begin. De raad die op religiezaken toe moet zien acht hem aan godslastering schuldig en men gaat onmiddellijk tot steniging over. Als detail daarbij wordt in Handelingen verteld dat ‘de getuigen’ (degenen die Stefanus’ uitspraken hadden gehoord) hun kleren ‘aan de voeten van een jongeling, genaamd Saulus’ (de latere apostel Paulus) neerlegden (7:58). Meedoen met de steniging mocht hij nog niet. Wel deed hij er de beslissende indruk bij op die tot zijn radicalisering zou leiden.
We mogen ervan uitgaan dat Lukas, de schrijver van Handelingen, Paulus persoonlijk heeft ondervraagd, zoals een goede geschiedschrijver hoorde te doen. Een detail als dat van het bewaken van de kleren van de mannen die Stefanus stenigden, moet hem door de apostel zelf meegedeeld zijn. ‘Zo begon het’, horen we hem in gedachten zeggen. De steniging moet een overweldigende indruk op hem hebben gemaakt. Mannen van gezag die bij het horen van (naar hun mening) godslasterlijke taal hun vingers in hun oren stoppen. De voortvarendheid waarmee zij zich van hinderlijke kleding ontdoen om Stefanus eigenhandig te stenigen. De zondaar mag niet langer leven. Zo hoog hebben zij de eer van God.

VERVOLGING
De indrukken die Paulus bij de steniging opdeed zijn beslissend voor zijn verdere leven geweest. Hij ‘had een welgevallen’ aan Stefanus’ dood, vertelt Lukas, en als er een vervolging tegen de christenen in Jeruzalem plaatsvindt, doet hij volop mee. We zien hem de huizen langsgaan en er binnendringen, zonder onderscheid mannen en vrouwen meesleurend om hen aan het gevang over te leveren (8:1,3).
Dan neemt Paulus zelf het initiatief. Hij wil de vervolging tot het buitenland uitbreiden (9:1ev.). De radicaal kent geen grenzen. Een vervolging die tot Jeruzalem en omgeving beperkt blijft is niet genoeg. De wereld moet van het kwaad gezuiverd worden. Zolang dat niet gebeurd is, is de radicaal niet tevreden. Paulus vraagt toestemming om naar Damascus te gaan om de vervolging daar voort te zetten. Hij krijgt deze en vertrekt, niet wetend Wie hij onderweg zal ontmoeten.
Op de vraag wat in Paulus’ persoonlijkheid tot zijn radicalisering heeft geleid, geeft Lukas in Handelingen geen antwoord. We kunnen er slechts over speculeren. Ook sociale oorzaken worden niet genoemd. Als Romeins burger van geboorte (Hand.23: 28) en leerling van een vooraanstaande rabbijn (22:3) behoorde Paulus tot de bevoorrechten. Achterstelling of een leven zonder zin of doel kunnen geen oorzaak van zijn radicalisering zijn geweest. Wat niet wil zeggen dat dat bij anderen niet het geval kan zijn.

OMKEER
Lukas schildert een snel en – zo lijkt het – onstuitbaar proces dat zich in drie stappen voltrekt: zien, meedoen en het voortouw nemen. De vraag of anderen er iets tegen hadden kunnen doen komt niet aan de orde. Het is Christus Zelf Die vanuit de hemel de omkeer in Paulus’ leven teweegbrengt. Het is deze omkeer die hem maakte tot wat God wilde dat hij zou worden: de apostel die de wereld vol van de liefde van Christus wilde zien. Daarin was hij even radicaal als in het verlangen de wereld van het kwade te zuiveren. Onvermoeibaar trok hij door de wereld, waarvan hij wist dat God haar in Christus met Zich verzoend had en riep diezelfde wereld op zich nu ook te laten verzoenen met God (2 Kor.5:18ev.). Van radicale zuiveraar was hij geworden tot radicale verkondiger van Gods wereldomarmende liefde. Het was Gods Geest Die hem daarin dreef en die na hem verder trok door de wereld. Zo bereikte het Evangelie ook ons. En de reis die de Geest door de wereld maakt is nog niet afgelopen.

ONSTUITBAAR?
Iemand als Paulus heeft vele kanten. In het licht van de actualiteit kan het geen kwaad hem ook eens als bekeerde radicaal te zien. Dit te meer omdat Lukas hem ook zo tekent. Niet dat dit antwoord geeft op alle vragen waarvoor politici, opleiders en opvoeders zich met betrekking tot de radicalisering van met name jongeren gesteld zien. Gelovige christenen voelen dezelfde verlegenheid als anderen wanneer zij mensen die zij kennen in fanatieke verdedigers van een geloof of ideologie zien veranderen. Wanneer zo’n verandering eenmaal in gang is gezet, is er meestal niet meer tegenaan te redeneren. Alleen liefde – ook menselijke liefde, die een afspiegeling van Gods liefde in Christus is – lijkt de ontmenselijking die radicalisering teweegbrengt soms te kunnen keren.

VUUR VAN DE HEMEL
Toch is het goed het probleem van de radicalisering ook in het licht van het geloof te bezien. Het eerste dat het verhaal over de jonge Paulus ons laat zien is hoe gevaarlijk het is als mensen zich geroepen gaan voelen Gods wil in de wereld te gaan verwezenlijken.
Als dan blijkt dat de wereld zich niet zomaar laat veranderen, blijft er weinig anders over dan het kwade uit de wereld uit te roeien en de mensen die het kwade aanhangen erbij.
Precies het tegendeel van wat God met de wereld voorheeft. Als de leerlingen vragen of ze ‘vuur van de hemel’ af moeten bidden over de Samaritanen die Jezus niet ontvangen willen, zegt Jezus dat ze niet beseffen wat voor een geest er uit hun woorden spreekt. Hij kwam niet om mensen te verderven, maar om hen te behouden, houdt Hij de leerlingen voor (Luk. 9:53ev.). Een woord dat niet diep genoeg in ons hart ingaan.

GEBED
Het tweede is dat het Christus Zelf is die de omkeer in Paulus’ leven brengt. Christus Die de wereld in kwam om mensen te behouden, en Die, nu Hij aan Gods rechterhand zit, niets anders wil. Christus in Wie God de wereld met Zichzelf verzoende en met Wiens liefde Paulus diezelfde wereld vervullen wilde. Dat geloven betekent: niet op de wereld inhakken (met woord- of ander geweld) maar voor haar bidden of Christus haar en de mensen die
haar bewonen wil veranderen. Wat Lukas over Paulus vertelt geeft ons hoop en leert ons bidden voor mensen die we in Gods naam – of in de naam van een god of idee – vreselijke dingen zien doen of horen zeggen. Zulk bidden leert ons hen in het licht van Gods liefde in Christus te zien. Het zal ook onze opstelling in het radicaliseringsvraagstuk stempelen als er hardere maatregelen genomen moeten worden. Die gaan dan altijd nog over mensen die we ook in het licht van Gods liefde zijn gaan zien. Ook voor onszelf is dat bidden goed. Het behoedt ons voor radicalisering in ons gedachteleven en voor het afschrijven van mensen die God nog niet heeft opgegeven.

IJVERAARS
Verderop in Handelingen zien we Paulus zelf voor radicalen staan. Als hij na vele omzwervingen in Jeruzalem terugkeert, beschuldigt men hem ervan een heiden in de tempel gebracht te hebben. De beschuldiging berust op een misverstand maar een intussen samengestroomde menigte dreigt de apostel te lynchen. Een Romeinse officier met zijn mannen ontzet hem. Voor men hem naar de kazerne brengt mag hij zich staande tegenover de menigte verdedigen.
Hij vertelt hoe hij zelf ooit de gemeente van Christus vervolgde. Hij deed dit – zegt hij – als een ‘ijveraar voor God, zoals jullie dat allen op dit ogenblik zijn’ (22:3ev.). Hij zegt dit tegen mensen die vol woede voor hem staan, zoals hij zelf ooit ‘dreiging en moord blazende’ de gemeente vervolgde (9:1). Dan vertelt hij hoe Christus in zijn leven ingegrepen had en aan zijn ijver een nieuwe richting had gegeven. Hoe Christus hem de volkerenwereld ingestuurd had, naar de heidenen toe, van wie hij tot dan toe niets had willen weten.
Paulus’ hoorders blijken aan de omarming van de heidenwereld nog niet toe. Ze roepen dat een man als hij niet behoort te leven en werpen hun kleren af alsof zij hem willen gaan stenigen. Het is aan de aanwezigheid van de Romeinse militairen te danken dat het zover niet komt.

LIEFDE
Intussen spreekt Paulus de mannen die hem willen doden op hun ijver voor God aan. Daarmee honoreert hij de diepste drijfveer achter hun woede. Een drijfveer die hij ooit op dezelfde wijze met hen deelde, maar waaraan Christus een nieuwe richting gegeven had: die van een wereldomarmende liefde, gedreven door de Geest van Hem Die voor de wereld Zijn leven gegeven had. Een liefde die zelfs voor mensen die hem willen stenigen niet halt houdt. Zo spreekt Paulus hen aan op hun ijver voor God om hen bij Gods liefde te betrekken.
Durven wij – al is het maar in gedachten – zo ver te gaan als wij mensen voor God of voor een idee zien ijveren? De Nederlandse kerkgeschiedenis tot in deze eeuw laat zien hoeveel we ook als christenen onderling op dit punt nog hebben te leren.

WIJS BESTUUR
Zo levert de geschiedenis van Paulus’ leven een eigen bijdrage aan het radicaliseringsdebat. Zij laat er het licht van Gods genade over schijnen. Niet dat dat alle problemen oplost. De Bijbel is een realistisch boek. De menigte die Paulus toespreekt is na zijn toespraak nog bozer dan ervoor. Het is het Romeinse gezag dat zorgt dat er geen doden vallen. Ook dat hoort erbij. Ook gaat het niet altijd zo hooggestemd toe als in de toespraak van Paulus. In hoofdstuk 19 van Handelingen zien we de stadsschrijver van Efeze met wat nuchtere bestuurlijke taal een tot religieuze kookhitte geraakte menigte sussen. Ook zulke mensen zijn nodig. We bidden niet voor niets om wijsheid voor de overheid. Ook die moet Christus dienen.

Dr. J. van Eck uit Ede is emeritus predikant.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen