Je vrouw verliezen

Ik schrijf hier niet als ervaringsdeskundige. Wat ik aan het papier toevertrouw, zijn de observaties van een mens die veel onder mensen verkeert.

ZWARE SLAG
‘Alle narigheid die ik in mijn leven heb meegemaakt, verbleekt bij de tragische gebeurtenis van het overlijden van mijn vrouw’, verzuchtte een zwaar aangeslagen weduwnaar. Het gaat om een gebeuren dat onherstelbaar en onomkeerbaar is. Woorden schieten hiervoor te kort. De slag werkt ontwrichtend in op ons leven. Soms dient de dood zich plotseling aan, als de bekende donderslag bij heldere hemel. Een andere keer zag men ‘haar’ aankomen. Een ziekbed ging vooraf aan het sterven, maar het verlies is er niet minder om.

HOE VERDER?
Over de grilligheid van het rouwproces schreef ik eerder al eens. Mij bleek toen dat het woordje ‘verwerken’ een pijnlijk misverstand kan oproepen. Alsof je op een dag ‘uitgerouwd’ bent. Alsof je een punt zet, alsof je een hoofdstuk definitief afsluit.
Rouw is in zekere zin een onvoorspelbaar gebeuren. Drie stappen vooruit en twee achteruit. Het is zoeken naar de uitgang in een doolhof van verdriet. Het kost de achtergeblevene vaak veel energie om de draad van het leven weer op te pakken. Al dan niet hardop uitgesproken kan het verlangen opkomen om ook maar te mogen sterven. Er is geen moed, geen lust meer om verder te leven.
Later kun je je weer schuldig voelen over deze opwellende wanhoopsgedachten. Zeker als er nog kinderen zijn die jou hard nodig hebben. Schuldgevoelens ook richting God. ‘Dit had ik zo niet mogen zeggen of denken.’ Het tekent wel de chaos van rouwen. Ook vluchtgedrag is een bekend verschijnsel. ‘Ik moet weg van deze plek boordevol met herinneringen. Ik moet weg van de plaats waar we samen zoveel jaren lief en leed deelden. Weg uit dat ‘lege’ huis waar de muren me aanvliegen.’ Maar vluchtgedrag is niet de oplossing.

WEER GELUKKIG
Kun je na het wegvallen van je geliefde ooit nog weer gelukkig zijn? Dat is een onmogelijke gedachte, zeker wanneer de rouw nog heel rauw is. Je bent een zwaar gehavend mens. Je bent je andere ‘ik’ kwijt. Iemand maakte de vergelijking met een roeiboot. Je zit met je rug naar de toekomst en kijkt alleen maar achteruit. Toch blijkt dat mensen na verloop van tijd de veerkracht bezitten om het leven weer op te pakken. Het blijkt mogelijk om zonder je dierbare toch weer te kunnen genieten van kleine en grotere dingen in het leven.

ZELFBEKLAG
Het begint met de situatie te aanvaarden. Het alleen-zijn. ‘Zou mijn vrouw gewild hebben dat ik moedeloos en verslagen bij de pakken blijf neerzitten?’ Beklaag je je overleden echtgenote of jezelf ? Dat is misschien een ongelukkige vraag, maar het gaat me erom dat we goed onder ogen zien dat zelfbeklag de oplossing niet is. Zelfbeklag is zelfs heel gevaarlijk. Het stoot anderen bij je vandaan.
Klaagzangen en claimend gedrag moeten beide vermeden worden, omdat zowel het een als het ander belastend is voor hen die de helpende hand willen bieden. Contacten raken erdoor geforceerd en gefrustreerd. Mensen vluchten bij je vandaan.
Dit alles voorkomt niet dat een mens zo nu en dan in een stuk ‘zelfmedelijden’ vervalt. Andere echtparen zien we eropuit trekken. We zien hoe ze samen leuke dingen doen. Zelfmedelijden en jaloezie haken zomaar in elkaar. Het wordt een kluwen van deprimerende gedachten. Er zijn legio momenten die herinneringen losmaken aan wat voorbij is en niet meer terugkomt. Vaak wordt de decembermaand genoemd als zijnde een moeilijke periode, maar de zomer kan minstens zo lastig zijn. Als je alleen op je balkon of in de tuin zit met rondom je echtparen.

CONTACTEN
Laten we het als een zegen ervaren wanneer anderen om ons heen staan en ons helpen waar nodig is, maar uiteindelijk moeten we zelf ons leven weer op de rails krijgen. Het bijhouden van sociale contacten is daarbij niet onbelangrijk. Al zullen er ook zijn die verwateren: contacten van je echtgenote. Ook laten sommige echtparen het afweten.
Vakanties en uitstapjes vragen ook een andere invulling. Zul je nog wel gaan? Het eerste jaar hebben de ‘achterblijvers’ daar geen behoefte aan. Maar op een dag verlang je er misschien weer naar. Gewoon een aantal dagen ertussenuit. Alleen? Alleen aan een tafeltje in een restaurant? Alleen ergens een kopje koffie drinken? Of biedt een groepsreis de oplossing? Vrouwen vragen soms een vriendin of familielid mee. Voor mannen kan vooral dat laatste een optie zijn.
Regelmaat en orde zijn de eerste bouwstenen om je leven weer in balans te brengen. Natuurlijk vervangt een hond, een kat, kippen of een hobby de echtgenote niet. Een huisdier of een hobby kan overigens wel een positieve rol spelen in de rouwverwerking.

SCHULDGEVOELENS
Hiermee raken we aan een lastig punt bij ‘rouwverwerking’. Er is geen huwelijk waarin nooit eens een onvertogen woord valt of een kleine of grotere aanvaring plaatsvindt. Karakters spelen daarin een voorname rol. De een is rustig, geduldig, meegaand, de ander wat sneller opgewonden en vlugger driftig.
Vooral na een plotseling overlijden van de partner willen schuldgevoelens hun kansen nemen. Het is heel pijnlijk als kort daarvoor een heftig meningsverschil de gemoederen hoog deed oplopen, terwijl het humeur een uren durende knak kreeg. De dood kan je ook met schuldgevoelens opschepen. ‘Als ik wat doortastender was opgetreden, had ik misschien het leven van mijn geliefde kunnen redden. Ik had meer moeten aandringen. Bij mijn vrouw, bij de dokter, in het ziekenhuis …’ Terecht of onterecht – en meestal dat laatste! – maar gedane zaken nemen geen keer. Het lost niets op. Ik weet eigenlijk maar één plaats om dat pijnigend schuldgevoel te brengen: in gebed bij God.

NIEUWE PARTNER
Een nieuwe relatie aangaan. Mag dat? Kan dat? Is dat geen verraad plegen aan de overleden echtgenote? En wanneer is het moment daar om opnieuw in het huwelijk te treden? Er zijn mannen die volkomen onthand en ontredderd zijn als ze alleen achterblijven. In het verleden was er voor een man die met kleine kinderen achterbleef weinig andere keus dan snel een nieuw huwelijk aangaan om de ravage niet nóg groter te laten worden.
Sommige mannen gaan actief op zoek naar een nieuwe partner. Soms ontstaat een nieuw contact op spontane wijze. Ontkomen aan het oordeel van mensen is moeilijk, zo niet onmogelijk. Wie al snel na het overlijden van zijn echtgenote een nieuw huwelijk aangaat, roept ongetwijfeld vragen en opmerkingen over zich af.
Een nieuwe relatie mag vooral geen vluchtpoging zijn. Laten we niets overhaasten en geen ingrijpende beslissingen binnen het eerste jaar nemen. En ook daarna is voorzichtigheid en wijsheid geboden.
Vaders moeten zich ook serieus afvragen hoe de kinderen tegenover een nieuwe relatie staan. Net zo min als ouders de partnerkeus van hun kind(eren) kunnen verbieden mogen kinderen een nieuwe partner van vader verbieden. Niettemin getuigt het van wijsheid om hun oordeel en mening wel ernstig te nemen. Het is belangrijk de verhoudingen zuiver en goed te houden.

VERGELIJKEN
Dat niemand de overleden geliefde kan vervangen, behoeft geen betoog. En toch kan het een valkuil zijn. Een nieuwe partner wordt voortdurend vergeleken met de overledene. Natuurlijk is zij anders, heel anders. Vergelijken is de doodssteek voor een nieuwe relatie.
Wie een nieuwe relatie aangaat, wachte zich voor het geven van aanstoot. Helaas duikt ook binnen de kerken het fenomeen van samenwonende ouderen op. Laten we te allen tijde de weg van het gebod gaan. Dat is de weg van het Woord, de weg achter Christus. Dat is de stijl van het Koninkrijk.

HANDVATTEN
• Zoek eerst en vooral je vertroosting bij de Heere, in het Woord en het gebed.
• Geef je niet over aan een verslaving.
• Kijk niet alleen naar wat je kwijt bent, maar ook naar wat je nog hebt.
• Zorg dat er regelmaat in je leven blijft.
• Alleen-kunnen-zijn is een leerproces.
• Zoek steun bij mensen die kunnen en willen luisteren.
• Verval niet in eindeloos zelfbeklag.
• Neem het eerste jaar geen ingrijpende beslissingen.
• Vergelijk een nieuwe partner niet met de overledene.

Ds. J. Belder uit Dordrecht is emeritus predikant (jbelder@kliksafe.nl).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen