Echte leerlingen

Ook rijst de vraag hoe christelijk leven gestalte krijgt. Misschien is het spreken over discipelschap ook wel een aanklacht tegen een binnenkerkelijke christelijke cultuur, waarin mensen bij de kerk kunnen horen zonder daadwerkelijk christen te zijn in een hartelijke verbondenheid met Christus. Het thema geeft stem aan de vraag naar de identiteit van christenen vandaag. Discipelschap krijgt breed aandacht en er verschijnen allerlei publicaties.

VAN ALLE TIJDEN
Nu is discipelschap geen uitvinding van onze tijd. Voor Thomas a Kempis en Bonhoeffer was het ook al een centraal thema. A Kempis’ Imitatio Christi is niet voor niets na de Bijbel het meest gelezen boek. En Bonhoeffers Nachfolge behoort ook tot de christelijke wereldliteratuur.
Christendom dat geen concrete uitwerking heeft in het leven, is goedkoop. En juist tegen goedkope genade protesteert Bonhoeffer hevig. Goedkope genade is genade die niets kost, waarbij je jezelf kunt blijven. Het is genade zonder kruis, genade zonder navolging.
Maar voor de wortels van discipelschap moeten we natuurlijk verder terug in de tijd, naar het Nieuwe Testament. Jezus riep Zijn twaalf discipelen: ‘Volg Mij’. Hij had trouwens ook een brede groep van mensen die Hem volgden, de zeventig (Luk.10:1) en vrouwen die Jezus volgden (Luk. 8:1-3). Toch moet de kring ook wijder worden getrokken. Bij Zijn hemelvaart zegt Jezus immers tegen Zijn discipelen dat ze alle volken tot Zijn discipelen moeten maken (Mat.28:19).
Vanuit dat gezichtspunt is het geen hype om over discipelschap te spreken, maar een opdracht van Christus Zelf. Daarom zoeken we eerst naar de bijbelse gegevens, om die vervolgens verder uit te werken.

LEERLING EN VOLGELING
Wat houdt discipelschap in? Eenvoudig gezegd: discipel zijn betekent leerling en volgeling van Jezus zijn. Zo vinden we het woord discipel (mathètès) in het Evangelie. Jezus roept Zijn discipelen om Zijn leerlingen te worden.
Het woord komt alleen in de evangeliën en in Handelingen voor. Het slaat in het bijzonder op de kring van de twaalf discipelen. In de meeste gevallen zijn het volgelingen van het eerste uur. De discipelen zijn leerlingen. Zo worden ze volgelingen.
Die twee woorden moeten we bij elkaar houden, ook als in brieven van het Nieuwe Testament niet wordt gesproken over discipelen, maar over navolgers. Daar zou ik op zichzelf niet zoveel verschil tussen willen maken. De opdracht van Jezus is immers om alle volken tot Zijn discipelen te maken.
Discipelen worden navolgers. Maar bij navolgers wordt het discipel zijn dan wel verondersteld.
Discipelen zijn leerlingen. Jezus volgen betekent een leerproces. Navolging is een vrucht van discipelschap. Alleen leerlingen kunnen navolgers zijn. Omgekeerd kun je trouwens ook zeggen dat alleen navolgers echte leerlingen blijken te zijn.

HEFTIG
Leerling van Jezus zijn. Mooier kan het niet. Maar dan doet Jezus Zelf een uitspraak die de zaak toch wel in een ander licht lijkt te zetten. Jezus wordt op dat moment omringd door een grote menigte, door mensen die Hem op een of andere manier willen volgen. Dan zegt Hij: ‘Als iemand tot Mij komt, en niet haat zijn eigen vader en moeder en vrouw en kinderen en broers en zusters, ja, ook zelfs zijn eigen leven, die kan Mijn discipel niet zijn. En wie zijn kruis niet draagt en achter Mij aan komt, kan geen discipel van Mij zijn’ (Luk.14:26-27). Ook als ‘haten’ hier betekent: op het tweede plan zetten, dan is het nog een heftige uitspraak. En natuurlijk: we moeten deze uitspraak van Jezus lezen in het heilshistorische kader van het Evangelie. Jezus is onderweg naar het kruis.

NIET ZOMAAR
Maar toch. Je bent blijkbaar niet zomaar een discipel van Jezus. Je doet het er niet even bij. Discipelschap vraagt alles. Niet voor niets volgt hierop meteen de waarschuwing om eerst de kosten te overrekenen: ‘Wie van u een toren wil bouwen, gaat eerst zitten om de kosten te berekenen, of hij de middelen wel heeft om het werk te voltooien. Opdat niet misschien, als hij het fundament gelegd heeft en niet in staat is het te voltooien, allen die het zien, hem beginnen te bespotten, en zeggen: Deze man begon te bouwen, maar heeft het werk niet kunnen voltooien’ (Luk.14:28-30).
Het is alsof Jezus hier de boot afhoudt. In elk geval is discipelschap in de verkondiging van Jezus nergens een bevlieging. Discipel zijn vraagt bezonnenheid. Het vraagt vooral bekering. Het vraagt ook prioriteit, zo blijkt uit wat Jezus al eerder heeft gezegd: ‘En tegen een ander zei Hij: Volg Mij. Maar die zei: Heere, sta mij toe dat ik wegga om eerst mijn vader te begraven. Maar Jezus zei tegen hem: Laat de doden hun doden begraven, maar u, ga heen en verkondig het Koninkrijk Gods’ (Luk.9:59-60). Weer moeten we hier de heilshistorische lading verdisconteren, maar dan blijft het nog een bijbeltekst die mij danig in de weg kan zitten.

ALLES OPGEVEN
In de verzen die hierboven geciteerd werden, kwam het kruis ter sprake. Discipel, leerling zijn, heeft alles te maken met het kruis. Zo was het voor de eerste discipelen. Jezus zocht en vond hen. Dat is trouwens spannend genoeg. Want bij de discipelen zien we wat discipelschap inhoudt. Het is geen theorie, maar het gaat je hele hebben en houden aan. Het zal je maar gebeuren dat Jezus bij je langskomt en zegt: ‘Volg Mij.’ Zo ging het bij Simon en Andreas. Om het met het gezang te zeggen: ‘Jezus die langs het water liep en Simon en Andreas riep, om zomaar, zonder praten hun netten te verlaten…’ Je ziet het zo voor je ogen gebeuren. Maar dat lied gaat verder: Hij komt misschien vandaag voorbij en roept ook ons, roept u en mij, om alles op te geven en trouw Hem na te leven. Dat klinkt mooi, natuurlijk, maar het geeft ook vragen. Ik heb dan de neiging om me een beetje schuil te houden. Want het zal je maar gebeuren dat Jezus je roept om alles op te geven, heel je dagelijkse leven.

KRUIS
Dan gaat het ook nog verder. Jezus roept Zijn discipelen terwijl Hij onderweg is naar het kruis. Discipel zijn is leerling zijn van Jezus, Die Zijn leven voor zondaren opofferde. Wie Hem navolgt, die neemt zijn kruis op, om Hem na te volgen.

ACTUEEL THEMA
Spreken over discipelschap is ‘in’. Juist de laatste jaren is er een vloed van literatuur verschenen, niet alleen in Nederland, maar ook in de Angelsaksische wereld. Thomas a Kempis en Dietrich Bonhoeffer hebben inmiddels heel wat navolgers gekregen. De IZB maakte het tot jaarthema. Dr. W. Dekker schreef met anderen het boek Tijd om mee te gaan. Het vorige jaarthema van de Gereformeerde Bond ‘Horig en mondig’ heeft ook alles met deze thematiek te maken.
Dr. Sake Stoppels publiceerde zijn boek Oefenruimte. Gemeente en parochie als gemeenschap van leerlingen. De gereformeerd-vrijgemaakte dominee Jos Douma uit Zwolle blogde veelvuldig over dit thema.

Dr. A.J. Kunz uit Katwijk aan Zee is docent godsdienst aan Driestar Educatief te Gouda.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen