Navolging en gebod

Christus volgen betekent niet dat we de modder van onze schoenen vegen. Het betekent veeleer in de modder gaan staan. Barrevoets en als pelgrims over de aarde gaan, zoals Stephen Cherry het in zijn boek Barefoot Discipleship zegt. Dat ‘barrevoets’ houdt voor deze schrijver een Christus gelijkvormige grondhouding in, vol van leven, kwetsbaar, maar tegelijk doelgericht.

NEDERIGHEID
Cherry’s spreken over gepassioneerde nederigheid (passionate humility) is wat mij betreft belangrijk om op het goede spoor te komen. Daarbij is er immers geen ruimte voor hypes, ook niet voor een activisme, waarbij wij als christenen het moeten gaan maken.
Ik moet bij gepassioneerde nederigheid denken aan de manier waarop Calvijn over het volgen van Christus spreekt. Calvijn heeft het over het dragen van ons kruis. En dat betekent bij hem: gemeenschap hebben aan het kruis van Christus en er daarom ook door getekend zijn. Passionate humility dus.

GENADE
Bij discipelschap gaat het om het leren navolgen van Christus. Dat betekent een inzet bij de genade. Dat is de enige manier om bij navolging aan het altijd dreigende gevaar van moralisme te ontkomen ontkomen. Om dr. O. Noordmans te citeren: ‘Wat betekent nu de navolging van Christus? (…) We mogen hierbij niet denken aan enkele verbeteringen in ons levensgedrag, die we op raad van Jezus daarin aanbrengen. Zulke veranderingen mogen op zichzelf goed zijn, een navolging van Christus mogen ze niet heten. Overal in het Evangelie heeft de navolging een veel geweldiger, veel meer beslissende betekenis. Het is ook wel wat hoogmoedig om, bij het doen van een paar stappen vooruit, dadelijk te denken, dat men vlak achter Christus is.’
Navolging is geen prestatie, het is juist leven van de gratie van Christus. Moralisme komt niet verder dan het opknappen van de mens. Het leidt nooit tot innerlijke vernieuwing. Je komt niet verder dan: ‘Ik wens te zijn als Jezus.’ Waar mensen denken dat ze daarmee aardig op weg zijn, zingen ze los van genade en worden ze onuitstaanbaar activistisch. Als het de andere kant op slaat: ‘Helaas, ik ben niet als Jezus’, dan lopen we de kans dat er in het concrete leven niets verandert. Met het dreigende gevaar van verachteren in de genade.

DOOP
Navolging krijgt in de gemeente van Christus gestalte vanuit het verbond – en dus vanuit de doop. Het klassieke doopformulier legt in het dankgebed een directe verbinding tussen doop en navolging: ‘Wij bidden U, pleitend op Uw grondeloze barmhartigheid, dat U deze kinderen in genade wilt aanzien en door Uw Heilige Geest in Uw Zoon Jezus Christus inlijven. Opdat zij met Hem in Zijn dood begraven worden en met Hem mogen opstaan in een nieuw leven; dat zij hun kruis in de dagelijkse navolging van Christus blijmoedig mogen dragen en Hem toegewijd zijn met waarachtig geloof, vaste hoop en vurige liefde’.
Wie gedoopt is, komt daarmee dus op de weg van Christus. Om achter Hem aan te gaan, in gelovige navolging. Daarom wordt gebeden of God het kind genadig wil aanzien en door Zijn Geest in Christus wil inlijven.
Navolging begint immers niet bij ons, maar bij God. Het heeft te maken met in Zijn dood begraven worden en met Hem opstaan in een nieuw leven. Dat leidt tot navolging. Blijmoedige navolging zelfs: we dragen ons kruis in de navolging van Christus blijmoedig en zijn Hem toegewijd met waarachtig geloof, vaste hoop en vurige liefde.
De doop is onmisbaar voor een goed verstaan van navolging. Het is immers volgen van God Die de Eerste is, het is volgen op grond van Gods genade en van Zijn toezegging. Het is Hem volgen op Zijn weg van kruis naar kroon.

GEHOORZAAMHEID
Daarin blijkt ook dat discipelschap te maken heeft met discipline. John Stott zegt dat we niet geroepen zijn om onze heiligheid te bewaren door ons uit de wereld terug te trekken, noch om onze heiligheid op te offeren door ons aan de wereld aan te passen. Stott verwijst overigens niet alleen naar het Nieuwe Testament, maar ook naar het Oude Testament: Israël moest anders zijn dan de volken van Kanaän (Lev.18:3-4). En het is juist Gods kritiek bij monde van Ezechiël dat Israël zich heeft aangepast aan de gebruiken van de omringende volken (11:12). Stott ziet een aantal gevaren die discipelschap bedreigen: pluralisme, materialisme en ethisch relativisme. Discipelschap houdt gehoorzaamheid aan God en aan Zijn Zoon in. Dat snijdt in ons vlees. Als Jezus als Zoon van God al gehoorzaamheid geleerd heeft uit wat Hij heeft geleden (Hebr.5:8), dan des te meer Zijn volgelingen. Discipelschap heeft gevolgen voor de ethiek.

ETHIEK
Op dit punt liet het boek Tijd om mee te gaan van dr. W. Dekker en anderen mij in de steek. Na vele mooie bladzijden over navolging, waarbij ook in ons eigen vrome vlees gesneden werd – Christus wil dat wij Hem écht volgen, met heel ons hart – las ik dat er op het terrein van de ethiek onder christenen verschillende keuzes worden gemaakt.
Dat was natuurlijk geen nieuws. Maar wat me te denken gaf – en meer dan dat – was dat in de ethiek de handdoek zo in de ring werd gegooid. Opvattingen over huwelijk en samenwonen, over homoseksualiteit, over levensbegin en levenseinde – het lijkt wel alsof het volgen van Christus op dat punt een keuzekwestie is. Bij mijn bespreking van deze publicatie heb ik gezegd dat er een hernieuwde bezinning nodig is op een gereformeerde hermeneutiek. Ik werd op mijn wenken bediend, want enkele weken later lag er een heel nummer van Kontekstueel over deze thematiek op de mat. Daarin blikt dr. W. Dekker terug op de zoektocht van prof. C. Graafland naar een gereformeerde hermeneutiek. Aan het slot van zijn artikel zegt Dekker dat verkiezing en rechtvaardiging onopgeefbare kernen zijn voor een reformatorische hermeneutiek. En, zo zeg ik erbij, ook voor discipelschap en navolging. Want verkiezing en rechtvaardiging hangen niet in de lucht.

HEILIGING
Maar tegelijk zegt ds. Dekker: ‘Over ethische vragen zal altijd weer gestoeid blijven worden vanwege de wisselende culturele omstandigheden en het feit dat wij ten dele kennen.’ Dat wij ten dele kennen, zeg ik hem na en dat er gestoeid moet worden ook. Maar waarom zo vaag over de ethiek? Rechtvaardiging en heiliging horen goed reformatorisch toch bij elkaar? Wat is navolging van Christus als er rondom de ethiek toch weer een vrije ruimte ontstaat die mede bepaald wordt door vigerende culturele opvattingen?
Navolging en gebod hebben alles met elkaar te maken, zo leer ik van Bonhoeffer. ‘Verberg Uw geboden voor mij niet. Dat is’, aldus Bonhoeffer in Brevier, ‘het gebed van een pelgrim in een vreemd land. Er bestaat voor hem, die naar Gods wil en roeping een vreemdeling op aarde geworden is, maar één gedachte die hem werkelijk met diepe angst vervullen kan, de gedachte Gods wil niet meer te kennen’.

GEMEENSCHAP
Wat betekent discipelschap voor onze visie op kerk en gemeente? Discipelschap is, om met ds. Dekker te spreken, geen individualistische zelfontplooiingsmodus. Het krijgt gestalte in de gemeenschap waartoe je behoort, de gemeente. Daar vind je anderen, die net als jij de weg van de navolging gaan, die je aanmoedigen, stimuleren, vermanen, vertroosten. Volgens Sake Stoppels haalt discipelschap ons uit de kerk(dienst). Denken in termen van leerlingzijn of discipelschap verlegt het accent van de kerk naar het Koninkrijk van God en dat is winst, aldus Stoppels.
Maar, zo is mijn vraag dan, kun je kerk en koninkrijk zo tegen elkaar uitspelen? De kerk en de kerkdienst zijn toch een plaats van ontmoeting met God. Het is de plaats waar God ons aanspreekt door Zijn Woord, de plaats ook waarin ik me in de liturgie oefen in het leven van het geloof, en dus in discipelschap. Het is de plaats waar ik ook andere gelovigen ontmoet, en waar er hopelijk iets ontstaat van gemeenschap, van bemoediging, van heilzame tucht op de weg achter Christus aan.

NIET ALLEEN
Juist onze tijd laat zien dat het niet goed is dat een mens alleen zij, ook niet in de navolging. De gemeente als oefenplaats, zeg ik met dr. Dekker. Al zit ik dan wel weer met de volkskerk, of de resten van de volkskerk, want niet iedereen doet mee. Met ds. P.L. de Jong mis ik de schare, de meelopers, de mensen die meeliften met gelovige mensen. Dat is natuurlijk allemaal niet zo best, ze weten niets over discipelschap en navolging. Ze lopen maar een beetje mee. Maar goed hervormd zeg ik: ook voor hen draagt de gemeente verantwoordelijkheid. En hoe zit het met onbekeerlijkheid binnen de christelijke gemeente? De kerk is ook een plaats van bekering. Om mensen te leren dat het voor hen de hoogste tijd is om mee te gaan.

KRUIS DRAGEN
Navolging betekent kruis dragen. Thomas à Kempis wist dat dit niet populair was: ‘Jezus heeft veel liefhebbers van Zijn hemels koninkrijk, maar slechts weinig dragers van Zijn kruis’, schreef hij in zijn Imitatione Christi. En Bonhoeffer zag in zijn tijd de ravage die een prediking van een goedkope genade aanrichtte.
Christenen in Nigeria, in Noord-Korea, in Irak, weten wat kruis dragen inhoudt. En ze kijken er niet van op. Als Christus hier geen thuis had, zullen de volgelingen van Hem dat dan wel hebben? Navolging gaat diep. Broeders en zusters in de verdrukking laten ons zien: dieper dan we vaak willen geloven. We zitten nog te veel in onze comfortzone. Maar is daar ook al niet voor gebeden bij onze doop? ‘Opdat zij hun kruis, in de dagelijkse navolging van Christus, blijmoedig dragen mogen, Hem toegewijd zijn met waarachtig geloof, vaste hoop en vurige liefde’.
De doop wil ons uit onze comfortzone trekken, om ons echt comfort (maar dan: echte troost) te geven.

ZELFVERLOOCHENING
Calvijn spreekt over navolging als kruis dragen. Ik vind dat veelzeggend. Het woord ‘navolging’ kan nog verbonden worden met een christelijk triomfalisme. Maar bij ‘kruis dragen’ is dat onmogelijk. Dat heeft te maken met zelfverloochening, zo leren we van Calvijn. Wie zijn kruis achter Christus draagt, leert zijn vertrouwen op Gods macht te stellen. ‘Wanneer gelovigen hun kwalen aangewezen krijgen, maken ze vorderingen op de weg van ootmoed, zodat zij zich losmaken van hun kwalijke vertrouwen op het vlees en zich tot de genade van God wenden.’ In de tweede plaats oefent het kruis ons in gehoorzaamheid: ‘Zo wordt hun geleerd niet naar hun eigen verlangen te leven, maar naar de wil van God.’ En ten slotte wordt door het kruis dragen het verlangen levend gehouden. We zijn hier op aarde, daar hebben we onze roeping te vervullen. Nadrukkelijk spreekt Calvijn over de dankbaarheid voor het aardse leven: ‘Wij moeten ons dit gevoelen en deze gezindheid eigen maken dat wij het leven rekenen tot Gods goede gaven die wij allerminst mogen versmaden.’ Dat staat dan wel in het teken van de overdenking van het toekomende leven. Dus: ons hele leven in eeuwigheidsperspectief. Of, anders gezegd: in het teken van het verlangen.

GELOVIGE HOUDING
Discipelschap houdt een gelovige houding in, passionate humility. Het heeft te maken met sterven aan jezelf, maar dan wel in de gemeenschap met Christus, de Gekruisigde. Gepassioneerde nederigheid bepaalt ons bij het kruis van Christus, maar er zit ook iets van passie in. Niet hoogdravend – het is immers discipelschap op blote voeten. Het is ook discipelschap met gebogen knieën. Het is leven met Christus, levenslang leerling. Omdat Hij ons leven waard is.

Dr. A.J. Kunz uit Katwijk aan Zee is docent godsdienst aan Driestar Educatief te Gouda.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen