Stille evolutie

‘Nu valt de nacht/ Het is volbracht.’ Zo begint een gezang in het Liedboek voor de Kerken, veelgezongen op Goede Vrijdag, althans in bepaalde delen van kerkelijk Nederland. Soms verstomt dan de echo in verstilling, verduistering en versobering. Het orgel gaat uit, de paaskaars wordt gedoofd. De sacrale voorwerpen, zelfs de Heilige Schrift, worden uitgedragen. De gemeente gaat zwijgend heen.

In de Goede Week zou zo min mogelijk gepreekt moeten worden. Schriftlezingen volstaan, afgewisseld door ‘geestelijke liederen uit de schat van de kerk der eeuwen’. Dat geldt ook voor de paaswake, als de gemeente terugkeert in een kille en donkere ruimte, om ten slotte de stem weer te paren aan feestelijk orgelspel. Vooral Stille Zaterdag herinnert aan het vreemdste weekend in de wereldgeschiedenis, waarvan de lading zich niet in mensenwoorden, hoogstens in klanken, laat vangen. Ze maakt ook dimensies van de geschiedenis voelbaar die onze kaders van tijd en ruimte overstijgen. Het is de bevindelijke stilte van de nooit begonnen eeuwigheid, van het goddelijk-harmonieuze gesprek dat godgeleerden de Raad des Vredes noemen. Het is de rust van het randgebied van onze werkelijkheid, waarin juist met Pasen iets is gebeurd dat in het hart van geen wetenschapper is opgeklommen.

Aan de herhaalde herinnering van deze stilte voel ik behoefte, nu ik in dit medium meningen opving over de oorsprong van wereld en mensheid. Ik blader in de Stemmen voor Waarheid en Vrede, dat hervormde dominees lazen eer dat De Waarheidsvriend was uitgevonden. Ik herlees een recent proefschrift over een stille evolutie bij gereformeerdebonders, dat refereerde aan een studie over een stille revolutie onder neocalvinisten. Ik vrees de stilte voor een storm, de zoveelste in de rumoerige geschiedenis van het Nederlandse protestantisme.
Daarom hoop ik dat althans in deze kolommen genoeg gezegd is over harmonie- en gespreksmodellen. Dat de providentie van deze polemiek in passietijd het ons profeteert om pas op de plaats te maken. Zodat we – op die oude melodie uit de ‘Himmlische Harmony’ – alleen maar dat kerklied hoeven uit te zingen:
De Heer heeft heel zijn leven
voor het menselijk geslacht
in Gods hand gegeven.

Dr. F.A. van Lieburg is hoogleraar geschiedenis van het Nederlands protestantisme aan de VU in Amsterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen