Hoe tot God te spreken

Op de één of ander manier cirkelt Bonhoeffers theologiseren altijd weer rond de vraag wat ons als volgelingen van Christus concreet te doen staat in onze tijd. Wat dat betreft zou hij bij uitstek een theoloog van het geleefde geloof genoemd kunnen worden. Het getuigenis van zijn eigen levensloop heeft zijn boodschap op een indrukwekkende manier onderstreept. Van deze prediker geldt in het bijzonder dat hij geprobeerd heeft om in praktijk te brengen wat hij zelf gepreekt heeft.

PSALMEN
In deze meditatie luisteren we naar wat hij te zeggen heeft over ons bidden. Bonhoeffer begint zijn boekje over het gebed met de vraag van de discipelen uit Lukas 11: ‘Heere, leer ons bidden.’ Jezus leert hen vervolgens het Onze Vader. Om op het spoor te kunnen komen wat het onderwijs van Jezus hier betekent, grijpt Bonhoeffer terug op het boek van de Psalmen. Hij citeert Luther als hij schrijft: ‘Het Psalter is zo door het Onze Vader en het Onze Vader door het Psalter heengetrokken, dat men het één door het andere goed begrijpen kan en op elkaar kan laten afstemmen.’ Hij keert zich vervolgens tegen een voor de hand liggend misbruik van het Psalter. Wij kunnen de neiging hebben om het psalmboek te gebruiken als een soort persoonlijke grabbelton. We kiezen naar eigen believen wat van onze gading is. De Psalmen worden dan vooral een soort verlengstuk van wat wij toch al denken en voelen.

TEGENOVER
Bonhoeffer verzet zich tegen een dergelijke subjectieve lezing van de Psalmen. Hij stelt dat ook de Psalmen eerst en vooral een tegenover zijn, woorden van de ‘andere kant’. Zo moeten we ze eerst leren lezen voor we ze kunnen gebruiken als ons eigen antwoord op de openbaring van de Heere. ‘De Bijbel is Gods Woord, ook in de Psalmen. De gebeden tot God zijn dus Gods eigen Woord? Dat is voor ons moeilijk te begrijpen. We begrijpen het alleen maar als we eraan denken dat we het echte bidden alleen van Jezus Christus kunnen leren. Dat het dus het Woord is van de Zoon van God, Die met ons mensen leeft, tot God de Vader, Die in eeuwigheid leeft. Jezus Christus heeft alle nood, alle vreugd, alle dank en alle hoop van de mensen voor God gebracht. In Zijn mond wordt het mensenwoord Woord van God, en als wij het gebed meebidden, wordt omgekeerd het Woord van God mensenwoord. Zo zijn alle gebeden van de Bijbel gebeden die wij met Christus samen bidden, waarin Hij ons meeneemt en waarmee Hij ons brengt voor Gods aangezicht. Anders zijn het geen goede gebeden, want alleen in en met Jezus Christus kunnen wij op de goede manier bidden.’

ONDANKS ONSZELF
Als je de Psalmen zo leert lezen en bidden, roepen ze niet altijd alleen maar herkenning op. Soms kunnen de Psalmen dan ook een tegenover vormen en zelfs soms een corrigerende werking krijgen. Het kan dan zomaar voorkomen dat we een psalm bidden moeten ondanks onszelf. Bonhoeffer: ‘Het komt er dus niet op aan of de Psalmen wel uitdrukken wat wij op dit moment in ons hart voelen. Misschien is het juist nodig dat we tegen ons eigen hart in bidden, om goed te bidden. Niet wat wij willen bidden is belangrijk, maar waarom God door ons gebeden wil zijn. Als we op onszelf waren aangewezen, zouden we waarschijnlijk van het Onze Vader alleen maar de vierde bede bidden. Maar God wil het anders. Niet de armoede van ons hart, maar de rijkdom van het Woord van God moet ons gebed bepalen.’

TWEE BETEKENISSEN
Hij concludeert dat de functie van het psalmboek tweeledig is: ‘Als de Bijbel dus ook een gebedenboek bevat, leren we daaruit dat tot het Woord van God niet alleen het Woord hoort dat Hij ons te zeggen heeft, maar ook het woord dat Hij van ons wil horen, aangezien dat het Woord van Zijn geliefde Zoon is. Het is een grote genade dat God ons zegt hoe we tot Hem kunnen spreken en gemeenschap met Hem kunnen hebben.’
Het is genade dat Hij ons door Woord en Geest wil onderwijzen om de weg van het gebed te gaan. Bidden moet je steeds opnieuw leren. De Heere leert ons niet alleen bidden. Hij legt ons ook nog eens de woorden in de mond.

Ds. C.A. van der Graaf uit Hendrik Ido Ambacht mediteert deze week met Bonhoeffers ‘Bidden met de Psalmen’ (Leiden, 1996) in de hand.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen