Verrassende wending

In de jaren veertig is de hervormde gemeente te Arnhem een overwegend confessionele gemeente. Een minderheid voelt zich echter aangetrokken tot de Gereformeerde Bond en is van mening dat de kerkenraad niet naar haar omziet. Vanuit deze minderheid wordt in 1944 het Hervormd-Gereformeerd Comité opgericht, dat zich voorneemt om de belangen van de ‘gereformeerdebonders’ in Arnhem te behartigen.

GEREFORMEERDE PREDIKING
Het comité verlangt een gereformeerde prediking zoals deze in vroegere jaren in Arnhem door de predikanten J.P. de Bie en H.O. Roscam Abbing was uitgedragen. In 1948 publiceert het comité een manifest waarin ze de moeite omschrijft die haar achterban ervaart: ‘Zij allen voelen in de practijk van de godsdienstoefeningen hier ter stede bewust of onbewust een overwoekering van de reformatorische principes; een overwoekering, voor zover de inhoud van de prediking aangaat, voornamelijk door elementen uit de z.g. nieuwe theologie, en voor wat betreft de vorm, door het streven naar een ‘rijkere’ liturgie.’
Vanaf haar oprichting verzoekt het comité de kerkenraad een predikant van de Gereformeerde Bond te beroepen. De kerkenraad weigert echter. Op voorstel van ds. M. van Grieken, in 1940 teruggetreden als voorzitter van de Gereformeerde Bond en sinds dat jaar in Arnhem woonachtig, worden er wel speciale middagdiensten georganiseerd. In deze diensten, die onder de verantwoordelijkheid van het comité vallen, gaan uitsluitend Arnhemse predikanten voor.

GEWENSTE PREDIKANT
Het comité is nog altijd niet tevreden en blijft de kerkenraad verzoeken om een predikant van de gewenste signatuur te beroepen. In het najaar van 1949 gaat de kerkenraad akkoord. Een vacature in de binnenstad wordt gebruikt om ds. Hendrik Hiensch te beroepen. Ds. P.M. van Galen uit Brakel bevestigt hem op zondag 16 juli 1950 in de Koepelkerk. De tekst voor de preek is Handelingen 20:28. Niet alleen de Arnhemse burgemeester Chr. Matser woont ’s avonds de intrededienst bij, maar er zijn ook ‘vele vreemdelingen’ uit Kampen en Veenendaal. Voor zijn eerste preek in Arnhem kiest de nieuwe predikant als tekst Handelingen 28:15, over de apostel Paulus als hij de stad Rome nadert. Ds. Hiensch voelde zich enigszins bezwaard om naar Arnhem te gaan, omdat hij in Kampen een warme gemeente had moeten achtergelaten.
In Hervormd Arnhem lezen we: ‘Dit beroep naar Arnhem was hem ongewenst. Het beroep naar die stad zo vol moeilijkheden en met zo grote onkerkelijkheid. Toch, moet hij erkennen, was die onwillige houding verkeerd. Gelukkig maar dat God het doet. We hangen niet van de omstandigheden af. Maar alles hangt er van af of het recht staat voor God. Dan komen de verrassingen toch wel, want God is een God van verrassingen.’

OUDE CENTRUM
Ds. Hiensch wordt in Arnhem predikant van wijk A. Deze wijk omvat voornamelijk het oude centrum van de stad en wordt al snel omgedoopt in ‘wijkgemeente Centrum’. In de Koepelkerk aan het Jansplein vinden de zondagse erediensten plaats. Een houten noodgebouw met de naam ‘Bevrijdingshuis’ aan het Roermondsplein dient als wijkcentrum.
In de jaren vijftig vraagt het opbouwwerk in de wijk veel aandacht van ds. Hiensch. Daarnaast begeleidt hij in die jaren verschillende vicarissen, zoals bijvoorbeeld C. Balke in 1952 en E.F. Vergunst in 1955. De predikant is ook buiten Arnhem actief. Zo helpt hij de pas opgerichte Vereniging van Orthodox Hervormden in Zutphen. Deze vereniging gaat als hervormd-gereformeerde evangelisatie eigen diensten beleggen. Ds. Hiensch leidt in 1956 de eerste.

EUSEBIUSKERK
Ondertussen vordert het herstel van de Eusebiuskerk in Arnhem, die tijdens de Tweede Wereldoorlog was verwoest. Op zaterdag 7 juni 1958 wordt de kerk weer officieel in gebruik genomen en de volgende dag vindt de eerste kerkdienst in de gerestaureerde kerkzaal plaats. Ds. Hiensch gaat hierin voor en beklimt de nieuwe preekstoel, waarop de woorden ‘Het Woord was God / Spreek Here Uw knecht hoort / Het Licht schuilt in de duisternis / Hoor toe, gij aarde’ stonden. Voor zijn preek had hij gekozen voor Richteren 1:2.
Een week later blikt de predikant in Hervormd Arnhem terug op deze gelegenheid: ‘Laat ik beginnen met mijn dankbaarheid en blijdschap uit te spreken voor de mooie dienst, die wij zondagavond j.l. in de Grote Kerk hebben gehad. Wat doet het goed als je zo’n overvolle dienst meemaakt. Zo zou het eigenlijk altijd moeten zijn. Of het zo zal zijn? De toekomst zal het leren. Dit weet ik echter wel: onze Hervormde gemeente is er met de Eusebius niet op achteruit gegaan. Integendeel.’ Wijkgemeente Centrum komt vanaf nu op zondagen bijeen in de Eusebiuskerk. De Koepelkerk wordt buiten gebruik gesteld en in 1961 verkocht aan de gereformeerde kerk vrijgemaakt.

NIEUWE WIJKGEMEENTE
Midden jaren zestig raakt de hervormde gemeente in grote financiële problemen. Veel leden schrijven zich uit en de kerkgang loopt zienderogen terug. De centrale kerkenraad besluit in 1967 om wijkgemeenten samen te voegen. Wijkgemeente Centrum gaat samen met de wijken West en De Rank de nieuwe wijkgemeente Rijnoever vormen.
De oude wijken heten voortaan secties en ds. Hiensch wordt predikant van zowel sectie Centrum als sectie De Rank. Hierdoor wordt hij ook predikant van het kerkgebouw De Rank aan de Groen van Prinstererstraat, ten oosten van het oude centrum van de stad.
In 1969 gaat ds. Hiensch met emeritaat. Hij is dan negentien jaar predikant geweest. Na zijn vertrek is het voor de centrale kerkenraad vanzelfsprekend dat een opvolger met een vergelijkbaar profiel zou worden beroepen. De vacature Hiensch zou uiteindelijk door ds. K. Ooms uit De Bilt worden vervuld. Uit dit feit valt op te maken dat de positie van de orthodoxe vleugel, mede door Hiensch’ lange staat van dienst, in 1969 flink was verstevigd.

DS. H. HIENSCH
Hendrik Hiensch wordt op dinsdag 5 juli 1904 in Veenendaal geboren en studeert theologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Daarna is hij achtereenvolgens predikant te Bleiswijk (1934-1937), Ooltgensplaat (1937-1942), Kampen (1942-1950) en Arnhem (1950-1969). Hij gaat in juli 1969 met emeritaat en vestigt zich daarna in Veenendaal. Daar overlijdt hij op zaterdag 2 april 1983. Vijf dagen later wordt hij begraven op de algemene begraafplaats te Veenendaal.

Drs. P.W. van Lunteren uit Arnhem is historicus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen