Globaal bekeken

‘Geen toga in de Creaturenkerk’, kopte een bijdrage van Willem Bouwman in het Nederlands Dagblad.

Een dominee in toga, daar kijkt niemand meer van op. Rond 1850 was dat anders. Toen was de toga een nieuwigheid waarvan behoudende kerkgangers weinig moesten hebben. Ze waren gehecht aan de traditionele domineeskledij van mantel, steek en kuitbroek en dachten dat dominees in toga de leer niet zuiver predikten. Kleervrijheid zou leiden tot leervrijheid. Niettemin liet de hervormde synode in 1854 weten dat de toga een ‘deftig, gepast en gemakkelijk’ ambtsgewaad was. Voortaan gingen de meeste hervormde dominees in toga de kansel op.
In Middelburg duurde het even. Maar op een zondag in de zomer van 1855 verschenen ook daar de predikanten in toga op de kansel, eenparig en zonder aankondiging, tot ontsteltenis van vele bezwaarde kerkgangers. Sommigen snelden de kerk uit, anderen vielen in zwijm en moesten worden weggedragen. Toch gingen de dominees de volgende zondag weer voor in toga.
Wat moesten de bezwaarden nu doen? Ze waren trouw hervormd, de meesten piekerden er niet over bij de afgescheidenen te kerken, want dat vonden ze scheurmakers en sektariërs. Naar de kerk gaan bij een dominee zonder toga in de omgeving van Middelburg was niet vol te houden. In geen geval wilden ze terug naar hun kerk, waar ‘gemeenteverwoesters’ en ‘ontrouwe herders’ in toga de dienst uitmaakten.
Na langdurige beraadslagingen besloten de bezwaarden, inmiddels anti-togisten genoemd, aparte diensten te beleggen in het pakhuis waar ook de afgescheidenen samenkwamen. Later kochten ze een herenhuis aan de Rouaansche kade, thans Rouaansekaai, en lieten het verbouwen tot een bedehuis met achthonderd zitplaatsen en twee galerijen. Op de gevel liet men graveren: ‘Predikt het Evangelie aan alle creaturen’, en daarom sprak de volksmond van de Creaturenkerk.
De nieuwe gemeente wilde hervormd zijn en blijven, en zag daarom uit naar een hervormde dominee. Ze vroeg om financiële steun van de overheid, zoals alle hervormde gemeenten deden. Maar de overheid wilde geen geld geven aan een anti-togadominee en vond dat er geen plaats was voor een afzonderlijke hervormde gemeente aan de Rouaansche kade.

***

In Trouw schreef Jaffe Vink over ‘De fiets’.

De zeventienjarige koningin Wilhelmina kocht in 1897 een rijwiel in Wenen, nadat ze daar een wielerwedstrijd had bijgewoond. We weten weinig van deze wedstrijd en we weten ook niet hoe het rijwiel in Den Haag is gearriveerd, maar we weten wel dat de regering zich meteen boog over ‘de vraag of de jonge Koningin mocht fietsrijden’.
Daar was geen sprake van: de regering verbood de koningin om te fietsen. Het blad De Kampioen deed er verslag van: “Koningin Wilhelmina bleef evenwel volhouden, dat wielrijden een gezonde ontspanning is en Zij noemde een aantal hooge vrouwen, die ook al fietsen. Toen zei de Minister-President: ‘Dit kan waar zijn, maar geen van die vrouwen, die U noemt, heeft verantwoordelijkheid voor het welvaren van zovelen als Uwe Majesteit. Wij moeten dus Uwe Majesteit vriendelijk verzoeken van Haar voornemen af te zien, ook al is het gevaar, dat in wielrijden ligt, zeer gering.’”
Zesendertig jaar later werd koningin Wilhelmina voor het eerst op een fiets gezien in het openbaar. De fiets maakte haar ‘zoo heerlijk onafhankelijk’.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen