VEEL ZWART

Ds. J.T. Maas is predikant van de hervormde gemeente te Vinkeveen.

Na een overlijden was er het bekende gebruik om de luiken of de (over)gordijnen dicht te doen. De overledene werd thuis opgebaard en waar de dood zijn intrede deed, moest alles wat licht en vreugdevol was voor een vastgestelde tijd wijken. Zes weken was gebruikelijk.

Er waren ook andere gebruiken. Cor van Someren schrijft in zijn boekje over plattelandsgebruiken in de Krimpener- en Lopiker waard: ‘De overledene werd meestal opgebaard in de opkamer, maar ook de slaapkamer werd hiervoor gebruikt. In zo'n kamer werd de vitrage afgehaald, de spiegel werd omgedraaid en soms ook de schilderijen. Eigenlijk werd alles wat glom uit de kamer gehaald omdat, volgens zeggen, de ziel op de glans af kon komen’. Deze gebruiken konden – zonder dat men zich dit bewust was – dus deels een heidense achtergrond hebben.

Tijdens het ‘boven de aarde staan’ kwamen de familie en buren in de avonduren in de boerderij op condoleancevisite. In een aantal boerengezinnen had men voor die gelegenheid zelfs een speciaal koffieservies dat zo goed als zwart was.

KLEDING

Het dragen van zwarte kleding in de eerste zes weken van de rouwperiode en vervolgens nog een jaar was veelal standaard. Men leende deze kleding dikwijls aan elkaar uit, zodat het niet zelden voorkwam dat deze veel te ruim dan wel te strak zat. Dat alles droeg er echter wel aan bij dat men wist dat het rouwkleding betrof.

Kinderen van wie een vader of moeder overleed kregen ook uitingen van rouw aangebracht. Zo droegen in sommige streken de meisjes een zwart strikje aan de mouw of werd er zowel bij jongens als meisjes een zwarte wieber op de mouw van de jas vastgemaakt. Dit alles om zichtbaar te maken dat er verdriet en gemis was. De afgebakende periode maakte dat er een duidelijk einde kwam aan de periode van openlijk rouwen.

DOODSHEMD

In 1950 was het gebruik van een doodshemd niet meer zo algemeen, maar het kwam zeker voor dat een overledene in het doods doodshemd dat bij het trouwen al gekregen was, afgelegd werd. Zo'n hemd lag dus al jaren en jaren in de kast als herinnering: gedenk te sterven. DAG VAN BEGRAFENIS

Zo mogelijk, zeker in boerenfamilies, vond de begrafenis vanuit huis plaats. Op de dag van begraven kwam de familie met de buren bijeen voor een moment waarop de dominee uit het Woord las en een gebed deed. Zingen deed men niet. Vervolgens gingen allen naar de begraafplaats en keerden ze na afloop gezamenlijk terug naar de boerderij om een stevige broodmaaltijd te nuttigen.

ERNST

Nogal wat mensen die ik sprak over rouwgebruiken uit de jaren vijftig, gaven aan bepaalde herinneringen sterk bij zich te dragen. Dat brengt onder sommigen een gevoel van gemis met zich mee, namelijk het besef van ernst: ‘Als je die zwarte paarden zag lopen met de rouwstoet, dan maakte dat klein en het gaf een besef van de ernst van de dood.’

Vele anderen herinneren zich meer het naargeestige van het voortdurende schemerdonker. Ook de loodzware stilte en de dikwijls nogal onpersoonlijke benadering van de nabestaanden – ook vanuit de kerk – is een herinnering waarnaar niet wordt terugverlangd.

Een verschil met de jaren vijftig en nu is dat veel dingen toen vastlagen en er op veel gebieden een duidelijkheid en ernst was waar nu zelden meer sprake van is. Uitleg over het waarom van de gebruiken, werd er over het algemeen weinig gegeven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen