BOEKBESPREKINGEN

Dr. H.J.C.C.J. Wilschut

Gebleven en meegegaan. Een onderzoek naar de motieven van gereformeerde belijders om in de Nederlandse Hervormde Kerk te blijven en met de Protestantse Kerk in Nederland mee te gaan.

Uitg. Royal Jongbloed, Heerenveen; 162 blz.; € 15,95.

Collega Wilschut geeft in dit boek verantwoording van zijn overstap naar de Protestantse Kerk, komende vanuit een afgescheiden kerk, de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt. De schrijver stelt vragen aan de Afscheiding en aan hen die bleven in de Hervormde kerk na 1834. Hij ziet dat de Afscheiding steeds meer versplinterde en hij neemt waar dat er gemeenten van gereformeerde grondslag zijn die met een beroep op de belijdenis hun plaats in de Hervormde kerk en later in de Protestantse Kerk – waarin allerlei wind van leer waait – innemen.

Motieven van predikanten die na de Afscheiding van 1834 in de Hervormde Kerk bleven, waren: de belijdenis van de Reformatie is van kracht, er is ruimte voor gereformeerde prediking en kerkherstel wordt in een weg van verootmoediging en schuld belijden gezocht. Vooral dat de ruimte is gebleven voor de gereformeerde prediking is hoofdargument om te blijven. Na de Doleantie van 1886 komt daar nog een argument bij, het volkskerkelijk denken (dr. Ph.J. Hoedemaker), waarbij het verbond een belangrijke plaats inneemt.

Dr. Wilschut schrijft vervolgens over twee perioden van de Gereformeerde Bond, eerst tot en met 1950 en vanaf 1951. Hij constateert dat de argumenten van hen die bleven na 1834 voor de Gereformeerde Bond tot op heden redenen zijn om te blijven. Na 1951 wordt het verbond en de trouw van God het sterke motief om binnen de Hervormde Kerk te blijven. Rondom 2004 blijkt opnieuw dat blijven / meegaan gegrond is op het verbond. Belangrijk voor de Gereformeerde Bond is om op zijn post te blijven. In de polariteit van belijdenis en verbond krijgt het verbond steeds meer nadruk in het denken binnen de Gereformeerde Bond.

De schrijver gaat nader in op dit beroep op de verbondstrouw van God en neemt ons via de reformatoren Bullinger en Calvijn mee naar vervolgens K. Schilder, om te concluderen dat het enkele beroep op verbondstrouw te eenzijdig is. Zowel de Reformatie als Schilder vraagt aandacht voor verbondsgehoorzaamheid. Opvallend is dat dit beroep op verbondsgehoorzaamheid voor de één geen reden was om te de kerk te verlaten (J.G. Woelderink) en voor anderen (de Herstelde Hervormde Kerk) wel. Naast de beweegredenen om te blijven als gereformeerde belijders in de Hervormde Kerk en je te laten meenemen naar de Protestantse Kerk, zijn er nog andere vragen te stellen. Hoe kun je als gereformeerde belijder je plaats innemen naast vrijzinnigen en wat betekent blijven en meegaan voor de verdere versplintering van kerkelijk Nederland sinds 1834 en 1886?

Spannende vragen, met verhelderende concluderende opmerkingen. Motief voor hen die bleven en meegaan op grond van alleen verbondstrouw doet volgens dr. Wilschut geen recht aan de verbondsgehoorzaamheid. Twee andere motieven blijven wel staan. Belijdenis van de drie-enige God in verbondenheid met de Vroege kerk en Reformatie is samen met ruimte voor de gereformeerde prediking gebleven. Pijnpunt is de leertucht. Collega Wilschut vraagt aan de afgescheiden kerken om nog eens goed naar deze motieven te kijken en op zijn minst begrip te tonen.

Hier zit voor mij de waarde van dit boek. Het is een eerlijke worsteling van iemand die zich niet meer kerkelijk thuis voelde in zijn eigen kerkverband en na een intense worsteling kerkelijk onderdak gevonden heeft in de Protestantse Kerk. Graag sluit ik aan bij de wens van de schrijver dat dit boek een bijdrage zal verlenen aan het gesprek onder gereformeerde belijders. Laat de kerkelijke gescheidenheid ons tot verootmoediging en schuld belijden brengen en ons stimuleren om het onderlinge gesprek te zoeken om eenheid in waarheid te verlangen. We wensen de schrijver van harte Gods zegen toe in de hervormde gemeenten Een, Sebaldeburen en Leek binnen de Protestantse Kerk in Nederland.

Huib de Vries

In Elspeet. Hoe het Veluwse hart van de biblebelt veranderde. Uitg. de Banier, Apeldoorn; 272 blz.; € 14,95.

Een halfjaar woonde Geert Mak in Jorwerd voor hij kon opschrijven hoe God uit dit Friese dorp verdween. De Apeldoornse journalist Huib de Vries ging niet tussen de Elspeters wonen om vast te leggen hoe een geïleerd dorp opengebroken werd, hoe tradities onder druk kwamen te staan. Wel vroeg zijn vrouw, bij afwezig gedrag: ‘Je zit zeker weer in Elspeet?’

Het gaat bij een boek als dit niet alleen om historische en actuele feiten, het gaat vooral om de tekening van de sfeer en het levensklimaat, ook om een antenne voor het geestelijke leven. In In Elspeet illustreert de auteur de ontwikkeling van het dorp aan de hand van het leven van gewone, met name oudere mensen, zoals Jan Hendrik van Asselt, die in armoede groot werd en als eigenaar van camping De Meulebarg bemiddeld oud werd. De Vries bezoekt de laatste melkveehouders, bosbouwers, kalvermesters en kruideniers van het dorp, dat zich kenmerkt door ondernemerschap, relatief weinig opleiding, een afkeer van veranderingen, onderlinge verbondenheid, een rijk verenigingsleven en een groot vertrouwen in ambtsdragers. Schrijnend is dat waar het dorp een eeuw geleden slechts de hervormde gemeente kende (die te vaak ‘PKN-gemeente’ genoemd wordt), er na diverse scheuringen ook een (oud) gereformeerde gemeente (in Nederland) en een hersteld hervormde gemeente zijn, vijf gemeenten waar dezelfde vertaling en psalmberijming in ere zijn, evenals de catechismus.

Het eerste deel van dit boek is sterk, als persoonlijke levens verbonden worden met het uitsterven van een bedrijfstak of de opkomst van het toerisme, wat ook geldt voor de beschrijving van de lokale schoolstrijd of de opkomst van de plaatselijke SGP. In andere hoofdstukjes verdwaalt de lezer soms in de hoeveelheid namen van mensen die vandaag ergens vrijwilligerswerk doen of lezen we gedachten die wel erg afeiden, zoals van J.A. Coster over ‘2004’: ‘Voor mij was de vorming van de PKN een reden om de stap te nemen die we misschien al eerder hadden moeten zetten. Een deel van de Hervormde Kerk is altijd gechanteerd met het kerkgevoel.’ Zijn ‘zij die bleven’, vanwege kerkgevoel gebleven? Ik dacht van niet.

Al wordt een aanleiding voor het nu verschijnen van In Elspeet niet gegeven, wie dit boek leest krijgt inzicht in het liefdevol functioneren van een traditionele gemeenschap. Op de hei, en buiten het paradijs.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen