GLOBAAL BEKEKEN

In de recent verschenen biografie van Jan Fontijn over de dichter Jacob Israël de Haan (1881-1924) (De Bezige Bij, Amsterdam) een passage uit de tijd dat De Haan onderwijzer was in Amsterdam.

Tegen de wil van de schoolleiding trok hij met de schoolkinderen naar buiten. Op de kweekschool in Haarlem had men contact met E. Heimans en Jac. P. Thijsse en propageerde men wandeltochten en natuurstudie voor de kinderen. Zo maakte De Haan begin juni met zijn schoolkinderen tegen een grote reductie een reisje met de boot naar Zaandam en omstreken. In Zaandam zongen de jongens: ‘Meester de Haan gaat nooit verloren.’ Op de boot kregen ze koekjes. Aan Van Eeden schreef hij over zijn leerlingen: ‘Zeg, eentje had nog nooit riet gezien. Een ander nog nooit koeien buiten. Een eend hield er een voor ’n kip die verdronk. En ’n geschoren schaap was ’n varken. Over ’t ophaalbruggetje dorsten ze niet en ’n staartmolentje hield er een voor een windwijzer. Wordt ’t nu geen tijd dat die heele stadwinkel opdoekt’.’

***

In dit verband zocht ik nog eens op het verhaal dat ds. M. Groenenberg, ooit visitator-generaal in de Hervormde Kerk en ‘Doorbraak-dominee’ van het eerste uur, in zijn Amsterdamse tijd schreef over een briefwisseling met ds. J.T. Doornenbal, die vandaag nog altijd bekendheid geniet (‘de legendarische dominee van Oene’).

Hoe kende ik ds. Doornenbal uit Oene, die is overleden? Ik kreeg regelmatig het Noord-Veluws kerkblad onder ogen en las daarin gretig het gemeentebericht van de dominee van Oene. Daarin kwam je een apart mens tegen. Hij was gereformeerde bonder en stevig rechts, maar verder en ook daarbinnen: buitenmodel. Hij schreef neer wat in hem omging zonder er zich om te bekommeren hoe anderen daarover zouden denken. Bij honderden zaten de mensen uit Oene (Oene heeft maar één kerk, de hervormde) ’s zondags in de diensten en hij was hen blijkbaar lief zoals hij was.

Hij had een culturele breedte en mystieke diepte. Hij was bevriend met de dichter Achterberg evenzeer als met de dominee van de gereformeerde gemeente Hegeman. Hij verkeerde in Rotarykringen en in kleine bevindelijke groepjes in de Betuwe zonder daardoor een gespleten mens te worden. Hij schreef onbekommerd dat de enige die op een vergadering een verstandig woord had gesproken een vrouw was, terwijl hij even later ontdekte dat ze dominee was. In mijn Amsterdamse tijd had ik in het kerkblad geschreven dat het enige belangrijke dat je blijkbaar op de Veluwe kon doen doodgaan was. Dan kwam je met naam en toenaam plus een miniatuurpreekje in het kerkblad. Dat blad wemelde van in-memoriams. Omdat er geen redactie werd vermeld, stuurde ik het aan ds. Doornenbal toe.

Zijn reactie? Een bestraffend stukje in de trant van: die dominee in Amsterdam woont waarschijnlijk op twee of driehoog (dat klopte!), zo hoog dat hij over de dood heenkeek. Maar wij op de Veluwe leven dicht bij de aarde en dood en graf hebben een plaats in ons leven. Een prachtig stuk en ik schreef hem dat ook. Hij antwoordde dat hij mijn reactie zo sportief vond dat hij mij uitnodigde die zomer met vrouw en kinderen in de pastorie van Oene te komen logeren. Ik schreef terug: als ik een vrouw en een sleep kinderen had gehad, zou ik stellig het aanbod hebben aanvaard, maar ik ben, net als jij ongetrouwd. Maar wel heb ik die zomer bij hem gekerkt en ’s avonds op het gazon voor de pastorie koffie gedronken en in die vakantieweek hebben we elkaar telkens ontmoet. Hij was een man zoals je die maar zelden tegenkomt in de kerk waar zoveel in model is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen