IK GELOOF IN GOD DE VADER

Dr. J. van Eck uit Ede is emeritus predikant.

We praten voor het gemak wel eens over ‘godsbeelden’ in de Bijbel, maar het is de vraag of dat eigenlijk wel kan. In de Bijbel komt God in de eerste plaats als een stem tot ons. De stem van de Schepper, Die de dingen in het aanzijn roept: ‘Laat er licht zijn!’, ‘Laat Ons mensen maken’ (Gen.1: 3,26).

Bij dat laatste horen we Hem meteen ook met Zichzelf in gesprek zijn: ‘Laat Ons mensen maken.’ Zo laat de Bijbel ons vanaf het begin zien dat er ook gesprek in God is, een gesprek dat over ons mensen gaat en dat tot de laatste bladzijde van de Bijbel zal duren. Vanaf het begin gaat God ook met ons mensen in gesprek. Nodigend, waarschuwend ook: Eet niet van de boom die jou goed en kwaad zal leren kennen, zodra je dat doet zul je sterven (Gen.2:16). Als de mens dan toch eet en zich in zijn schaamte probeert te verbergen, gaat God opnieuw in gesprek met hem. ‘Waar ben je?’ roept Hij hem toe (Gen.3:9) en Hij belooft hem dat er Een komen zal Die de boze, die wantrouwen tussen God en mens zaaide, zal vernietigen, ook al zal dat niet zonder lijden gaan (Gen.3:15).

GESPREKSVRAGEN

1. In Jesaja 38 wordt onbekommerd verteld hoe God zich door Hizkia laat verbidden. Heeft de gedachte dat alles toch al vast ligt u wel eens gehinderd in uw gebed? Bijvoorbeeld om om genezing voor iemand te vragen?

2. Wij geloven ‘in de Heilige Geest, Die samen met de Vader en de Zoon aanbeden en verheerlijkt wordt’, lezen we in de geloofsbelijdenis van Nicea. De geloofsbelijdenis van Athanasius spreekt over het eren van zowel Vader, Zoon als Heilige Geest. Hebt u wel eens in het bijzonder tot de Zoon of tot de Heilige Geest gebeden? Zou het ons voor een eenzijdig godsbeeld kunnen behoeden als wij dat zo nu en dan eens doen? En wat zouden wij dan vragen?

WAAR BEN JE?

Het vervolg van de Bijbel kun je lezen als voortzetting van dit eerste gesprek. Telkens klinkt het: Mens, waar ben je? Tot Kaïn, als hij zijn broer heeft vermoord (Gen.4), tot de aartsvaders, tot Israël, het volk dat God verkoos maar dat Hem telkens weer vergat. Steeds maar weer gaat de HEERE de mens achterna en klinkt het: Waar ben je?

In drie woorden klinkt hier het hele verlangen van God naar de mens die Hij maakte, naar Israël dat Hij verkoos, en ten slotte naar alle mensen op de aarde. We horen het bij de profeten, in de evangeliën en in de brieven in het Nieuwe Testament. Er klinkt een stem in, de stem van het verlangen: Mens, waar ben je?

Het is een bewogen stem, waarin ook toorn en teleurstelling doorklinkt. Die maken het verlangen niet ongedaan. Zelfs de uitingen van toorn, zoals we die bij de profeten vinden, worden door dit verlangen gedragen. Een ouder laat een kind niet in de steek, ook al haalt het hem het bloed van onder de nagels (Ez.16).

BELOFTEN

Vanaf het begin zijn er ook beloften, die de mens moeten lokken en bemoedigen. Dat begon met de belofte van Hem Die komen zou om de boze en zijn werk te vernietigen (Gen.3:15). Bij de profeten wordt deze belofte steeds verder uitgewerkt en komt steeds meer zicht op het lijden dat het zal kosten om het kwade ongedaan te maken (Jes.53). In de evangeliën zien we de Verlosser komen, in gesprek met ons en met Zijn hemelse Vader. Ook het gesprek in God gaat de hele Bijbel door. ‘Mijn God, Mijn God, waarom hebt Gij Mij verlaten?’ klinkt het aan het kruis (Matt.27:46). Zo diep gaat de strijd in God tussen Zijn toorn en Zijn ontferming. Maar de ontferming wint het. Jezus staat op uit de dood. Dan zien we Gods Geest met het Evangelie door de wereld gaan. Die is vervuld van hetzelfde verlangen. Mens, waar ben je? klinkt het nu overal.

GELOOFSBELIJDENIS

Hoe klinkt Gods stem door in de oude geloofsbelijdenissen? De apostolische geloofsbelijdenis is - in zijn oorspronkelijke, iets kortere vorm - de oudste van de vroegchristelijke geloofsbelijdenissen. In protestantse kerken wordt zij meestal voorgelezen, maar oorspronkelijk was het een doopbelijdenis. Voordat de dopeling in het water afdaalde werd hem gevraagd: ‘Geloof je in God de Vader?’ Antwoord: ‘Ja.’ Dan: ‘Geloof je in Jezus Christus, Zijn Zoon?’, waarna dan enige punten uit de vernedering en verhoging van Jezus werden genoemd, zoals we dat uit de apostolische geloofsbelijdenis kennen: geboren, geleden, gestorven, begraven, op de derde dag opgestaan enzovoort. Antwoord opnieuw: ‘Ja.’ En dan: ‘Geloof je in de Heilige Geest?’ met opnieuw een bevestigend antwoord.

De belijdenis was het antwoord op de stem die men in de Schrift gehoord had. De doop was het begin van een leven in gesprek met de Drie-enige Die in de Bijbel tot ons spreekt. Van een godsbeeld in de apostolische geloofsbelijdenis kunnen we niet echt spreken. Daarvoor is de belijdenisformule, los van de Bijbel, waarop zij een antwoord wil wezen, te kaal. Zij kan niet los van de Bijbel functioneren. Het is het antwoord op een stem. Zij spreekt het geloof, het vertrouwen in de Drie-enige uit, Wiens stem men in de Bijbel gehoord heeft alsook de bereidheid om in gesprek met deze God te leven.

RICHTING

Aan dit gesprek kan de geloofsbelijdenis ook nu nog richting geven, zoals hij dat alle eeuwen in de kerk gedaan heeft. Kerkvaders hebben erover gepreekt. In catechismussen werd zij aan kinderen onderwezen. ‘Wat geloof je met deze woorden?’ werd de kinderen gevraagd. Wat is het geloof, het vertrouwen dat je ermee wilt uitspreken? Wat zijn de beloften in de Bijbel die jou dit vertrouwen geven?

Zo hebben mensen door de eeuwen heen kinderen het geloof geleerd en hen via het Onze Vader in gesprek met God leren leven. In de legerplaats Seedorf vroeg iemand mij of ik hem ‘het geloof kon leren’. Hij moest over enige weken op uitzending en wilde dan gedoopt zijn. Er was dus haast bij. Ik heb hem toen de tekst van het apostolische geloofsbelijdenis gegeven met bij ieder artikel een paar passende bijbelgedeelten. Daarna heb ik aan de hand van de Tien Geboden en het Onze Vader nog eens hetzelfde gedaan. Het bleek nog steeds te werken. Een tekst die zijn gebruikswaarde zo’n 2000 jaar bewezen heeft, vervangen we niet gauw door een betere.

NICEA

Met de andere oude geloofsbelijdenis, die van Nicea (aangevuld in Constantinopel in het jaar 381), ligt het iets anders. Daar is theologische discussie aan voorafgegaan. De discussie was met Arius en zijn volgelingen en ging over het God-zijn van Christus. God is één en ondeelbaar en kan zijn God-zijn niet met een tweede delen, zo meende Arius. Als Christus God werd genoemd, kon Hij dat hooguit in afgeleide zin zijn, als hoogste van alle schepselen en in die zin ook ‘god’ over hen.

ONBEWOGEN

Er zit duidelijk een godsbeeld achter Arius’ opvatting. Het beeld van een volstrekt onveranderlijke God. Een God in Wie op geen enkele manier verandering kan zijn, dus ook geen gevoelens, zoals toorn en verlangen. Een God Die ook nooit op iets reageren kan, omdat alles toch al bij Hem vast ligt. Dit godsbeeld gaat terug op een ontwikkeling in de Griekse wijsbegeerte, waarin mensen boven de grillige goden van de mythologie probeerden uit te komen. Dit gebeurde door het beeld dat zij zich van god en goden vormden te reinigen van hartstochten en gevoelens. Dergelijke dingen waren de godheid niet waardig, was het idee.

TROUW EN BEWOGEN

De Bijbel kent Gods onveranderlijke trouw, maar die gaat wel degelijk gepaard met gevoelens. De bewogenheid van het ‘Mens, waar ben je?’ klinkt de hele Bijbel door. De innerlijke strijd tussen toorn en ontferming ook. Die strijd is hoorbaar tot in het hart van het Evangelie.

Het beeld van de onbewogen godheid drong diep ik de kerk door, ook buiten de kring rond Arius. Daarom wordt in de geloofsbelijdenis van Nicea met nadruk ook het verlangen van God beleden. We horen het in de prachtige woorden over Gods Zoon, Die Zelf ook God is: ‘Die om ons mensen en om ons behoud is neergekomen uit de hemel.’ Niet de onbewogen godheid dus, zoals de Grieken zich die voorstelden, maar de God Wiens stem wij horen in de Bijbel. Die de mens achternagaat en hem toeroept: ‘Waar ben je?’ Die verlossing in het vooruitzicht stelt en niet rust voordat die verlossing volbracht zal zijn, ook al kost Hem dat strijd en lijden.

ATHANASIUS

De geloofsbelijdenis van Athanasius is de derde oude geloofsbelijdenis. Athanasius leefde in de vierde eeuw. Hij was bisschop van Alexandrië. De belijdenis van stamt waarschijnlijk uit de vijfde of zesde eeuw en is geschreven door iemand die Athanasius’ gedachten voor zijn eigen tijd wilde vertolken.

Het is de schrijver om het eren van God als de Drie-enige te doen: Vader, Zoon en Heilige Geest zijn alle drie God. Toch mogen we niet zeggen dat er ‘drie goden’ of ‘drie eeuwigen’ zijn: er is ‘één God’ en ‘één Eeuwige’. Door Vader, Zoon en Geest alle drie als God te eren, eren we de ene ware God. Het tweede deel van de belijdenis gaat over God de Zoon, Die het mens-zijn aannam. ‘Om ons behoud’, zegt ook deze belijdenis. Ook hier wordt een God beleden Die met ons lot bewogen is.

Jammer dat deze lofzang op de Drie-enige zo weinig wordt gelezen. Wie ‘zalig’ wil leven, zoals de schrijver aan het begin zegt, moet dat toch eens doen. Lezen en herlezen. Het oefent niet alleen de hersenen, het verheft ook het hart. Is er groter zaligheid dan de lof van de Drie-enige te zingen? En van de Zoon, Die ‘om ons behoud’ in de wereld kwam om het verloren menselijk leven met ons te delen?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen