VOOR HET EERST DE TOGA

Dr. W. Verboom uit Harderwijk is emeritus hoogleraar geschiedenis van het gereformeerd protestantisme.

Het is zaterdag 16 oktober 1965, de dag van de proefpreek. Een onvergetelijk moment. Van overal uit het land zijn familie, vrienden en bekenden naar de Jacobikerk in Utrecht gekomen. Gewoonlijk worden proefpreken in de Geertekerk gehouden, maar aangezien deze kerk in restauratie is, is vandaag de Jacobikerk de plaats.

Voor het eerst mag ik een kerkdienst leiden en preken. Het is een bekroning van de theologische opleiding, die ik in 1960 in Utrecht ben begonnen. Prof.dr. H. Jonker is eindcriticus en de studenten en vrienden M. van der Linden en B. Oosterom fungeren als paranimfen. In deze dienst mag ik de gloednieuwe toga dragen, met de witte bef en de baret, een geschenk van mijn naaste familie. Zo treedt de anonieme student voor het eerst in de openbaarheid van de publieke kerk. Als tekst voor de preek koos ik Handelingen 17:6: ‘Deze mensen die de wereld in beroering gebracht hebben zijn ook hier gekomen (…), zeggende dat er een andere Koning is, namelijk Jezus.’

BETREURD

‘Vele malen stonden er berichten in ons blad van kandidaten tot de Heilige Dienst, die onder voorzitting van prof. X en in aanwezigheid van twee paranymphen op die en die datum hun proefpreek zouden houden in één van de kerken van de universiteitsstad, soms ook in de gemeente van hun inwoning.

Thans is de proefpreek afgeschaft. We betreuren dat om drie redenen. In de eerste plaats is het opnieuw een bewijs ervan hoe allerlei stijlvolle vormen, ook in het universitaire leven, wegvallen. In een tijd, waarin toch al zo weinig stijl en goede vorm is, achten we het een verarming dat ook dit stukje universitaire traditie verleden tijd is. In de tweede plaats was het toch voor een gemeente altijd wel hét moment om mee te leven met de kandidaat uit ‘onze’ gemeente, wanneer deze zijn officiële universitaire preek hield. Jammer dat deze gelegenheid thans de gemeente ontnomen is. In de derde plaats — en dat is misschien wel het belangrijkste — was de proefpreek één van de weinige gelegenheden — zo niet de enige gelegenheid — waar een stukje verbinding tussen universiteit en gemeente naar voren kwam. De afstand is toch al zo groot. Jammer dat het laatste restje contact ook teloor ging.’

Ir. J. van der Graaf, in De Waarheidsvriend, 14 oktober 1976

GEWOGEN

Ik heb enorm tegendeze dag opgezien en ben erg gespannen. Ik ben me ervan bewust dat er zich in het pluriforme gezelschap in de kerk belangstellenden bevinden die niet alleen welwillend maar ook enigszins kritisch zullen luisteren. Ik word in deze dienst om zo te zeggen gewogen of gekeurd: goedgekeurd of afgekeurd, of ontvang het voordeel van de twijfel. Ik voel me behoorlijk klein. ‘Je zag zo wit als een doek’, hoor ik na afloop.

PREEK IN DE OPLEIDING

De proefpreek als publieke manifestatie van de preekbekwaamheid van de student theologie is in 1976 afgeschaft. Betekende deze afschaffing minder aandacht voor de prediking in de opleiding? Integendeel, zou ik zeggen. In de opleiding werd juist meer nadruk gelegd op het maken en houden van de preek door de verschillende stappen in de voorbereiding ook daadwerkelijk te oefenen. Bovendien wordt de preek uitvoerig besproken, met medestudenten en met de docent. Daarnaast krijgt de preek veel aandacht op het seminarie.

Alle theologische vakken komen samen in de preek en daar blijkt dan ook of de student zich de studie heeft eigengemaakt. Soms moet je daar een vraagteken bij zetten en een diepgaand gesprek met de student hebben of hem zelfs laten zakken voor het tentamen. Meestal zie je een student echter groei doormaken.

Ik heb wel een punt van zorg: het verdwijnen van de theologische disputen. Op het dispuut wordt echt werk gemaakt van de preek en diepgaand getheologiseerd. Gelukkig functioneert in Groningen Bonifatius goed en is Voetius verhuisd naar Amsterdam. Voetius maakt echter een moeilijke fase door vanwege een te gering ledenaantal. Een van de oorzaken is dat de treinstudent geen lid wordt. Een gemiste kans.

F.G. Immink, hoogleraar homiletiek aan de PThU, Groningen

Gelukkig loopt het goed af. Met een zucht van verlichting kom ik voor het eerst de trap van een preekstoel af, onwennig en onzeker in de lange toga, bang om te struikelen. Beneden aangekomen, weer op de begane grond, vind ik veel lieve mensen die me hartelijk gelukwensen en bemoedigende woorden spreken.

NIEUWE REGELING

‘De Hervormde Synode heeft in eerste aanleg besloten tot een nieuwe regeling van het colloquium, het kerkelijk examen. Uitgangspunt is de wens aanstaande predikanten niet pas geheel aan het eind van hun studie aanvullend vanwege de Hervormde Kerk te laten beoordelen op hun eventuele ongeschiktheid.

De nieuwe begeleiding krijgt meer de vorm van gesprekken dan van een kerkelijk examen en zal gedurende de gehele studietijd plaatsvinden. Als daartoe aanleiding is, kan de betrokken student in een vroeg stadium worden aangeraden een andere studierichting te kiezen. Een van de consequenties is dat de gebruikelijke ‘proefpreek’ facultatief kan gaan worden.

De nieuwe aanpak zal ter beoordeling worden voorgelegd aan de Hervormde regionale classicale vergadering en komt dan voor een definitief besluit weer op de synodale agenda.’

Uit: Reformatorisch Dagblad, 19 juni 1974

VADER

In de consistoriekamer vindt het nagesprek met de hoogleraar en de paranimfen plaats. Een moment om goede herinneringen aan te bewaren. In de kerk zelf is menigeen in een druk gesprek gewikkeld. De reacties op de preek worden, zoals dat heet, gedeeld. Ze variëren van: mooi preekje, een echte kandidatenpreek, het werk van de Heilige Geest kwam tekort, tot: prima gedaan en goed voorbereid.

‘s Avonds zegt mijn vader tegen mij: ‘Jongen, trek je van al die reacties maar niet zo veel aan. Ga zo maar door en bid veel om de leiding van de Heilige Geest.’ Kijk, dat is de taal van het vaderhart.

Vanaf deze dag mag ik zondag aan zondag veel preekstoelen in ons land beklimmen om het Woord van God te verkondigen. Vijftig jaar lang. Hoe bestaat het?! Daarin schittert de grote trouw van onze God, de God van het verbond (zie Jes.59:21).

Voor mijzelf houden mijn preken altijd iets van een proefpreek, ook na vijftig jaar. Een onmogelijke mogelijkheid op een plaats van vrees en vreugde. Hoe wonderlijk is dit allemaal. Bij de reacties op mijn preken die mij het meest ontroerd hebben, was die van een Zeeuwse vrouw, die na afloop van een dienst tegen mij zei: ‘k Ê toch zô magge luustere éé.’

SIGARENDOOS

Kort na de proefpreek neemt mijn vader uit een metalen AGIO-doos een van zijn laatste sigaren. Ik vraag of ik de lege doos mag hebben. Sindsdien ligt de AGIO-doos in mijn togakoffer, met daarin twee beffen. Eén om te gebruiken en één als reserve — zorg van mijn vrouw. Op de sigarendoos staan de woorden: ‘Gouden oogst’. Telkens wanneer ik mijn bef omdoe of afdoe, wijzen deze woorden me naar het goud van de trouw van God. Ze herinneren me ook aan regels uit het gedicht ‘De ploeger’ van Adriaan Roland Holst:

Ik zal de halmen niet meer zien Noch binden ooit de volle schoven, Maar doe mij in den oogst geloven Waarvoor ik dien.

Soli Deo Gloria.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen