MODERNE HEIDENEN

Niels Vlot is vierdejaars student journalistiek op de Christelijke Hogeschool Ede.

IJsland wordt sinds de negende eeuw na Christus bewoond. De eerste kolonisten van het eiland waren verdreven Vikingen uit Noorwegen, die de oude, heidense goden aanriepen. Op hun boerderijen vereerden ze Thor, Odin en Freya. Rond het jaar 1000 kwam daar verandering in toen op de volksvergadering werd besloten dat het christendom de staatsgodsdienst werd. Wel mocht binnenskamers het oude geloof beoefend. Thuis mocht je paardenvlees eten en heidense rituelen uitvoeren. Langzaam verdween het heidense geloof uit IJsland, hoewel de natuurelementen altijd een rol bleven spelen in het leven van de IJslanders. De Katholieke Kerk bleef tot de Reformatie, halverwege de zestiende eeuw, de belangrijkste kerkelijke macht. Tegenwoordig vervult de Evangelisch-Lutherse Kerk die rol. Ze is de staatskerk, waarvan meer dan 80 procent van de IJslanders lid is.

ÁSATRÚ

In de negentiende eeuw ontstaat er in de Scandinavische landen nieuwe belangstelling voor de oude goden. Hier ligt de kiem voor de huidige tempelbouwplannen en de organisatie die daarachter zit. De Ásastrúbeweging - Ásatrú betekent trouw aan de Asen, dus trouw aan de hogere goden - wordt in 1972 opgericht door een aantal IJslanders die enthousiast zijn over de oude cultuur van IJsland. Sveinbjörn Beinteinsson is de eerste leider en onder zijn leiding verkrijgt de beweging ook de status van religieuze organisatie. Dit betekent dat ze voor de wet op gelijke voet staat met verschillende kerken, ook met de Evangelisch-Lutherse Kerk. Door deze status mag de beweging bijvoorbeeld huwelijken sluiten.

De organisatie maakt een gestage groei door sinds de oprichting. In 1990 waren er nog 98 mensen lid, in 2000 telde de Ásatrúbeweging al 512 leden. Op 1 januari 2015 becijferde het statistisch bureau van IJsland dat het aantal leden was gestegen naar 2675.

ELFEN

Het oude natuurgeloof is bij veel IJslanders nooit helemaal verdwenen. Nog steeds spelen elfen een grote rol. Zo werd in 2013 de bouw van een snelweg stil gelegd, omdat de rust van elfen verstoord zou worden. Aan de oude cultuur hechten de aanhangers van de Ásatrúbeweging veel waarde. Sommigen, niet allemaal, geloven ook in de heidense goden Thor en Freya.

De huidige leider, Hilmar Hilmarsson, benadrukt vooral het kracht halen uit de natuur. Daarnaast grijpen de leden terug op het Vikingverleden van IJsland. Er worden Vikingfeesten georganiseerd en de Vikingen worden ook gebruikt om aan te geven wat de oorsprong van IJsland is. Deze ligt niet in het christendom, maar het heidendom.

De Ásatrúbeweging heeft dus niet veel met de kerk en speelt daar ook op in. Veel IJslanders zijn door recente gebeurtenissen ontevreden over de kerk. Zo is er een bisschop betrokken bij een seksschandaal. Als reactie lieten velen zich uitschrijven als lid van de kerk. Tussen 2005 en 2015 verlieten 8000 IJslanders de kerk. Sommigen van hen kwamen bij de Ásatrúbeweging terecht, omdat deze protesteerde tegen de gang van zaken binnen de staatskerk.

BEDREIGING

Door de recente groei van Ásatrú in IJsland is de beweging nu groter dan veel kerken in IJsland. De Evangelisch-Lutherse Kerk blijft in omvang veruit de grootste, maar ze wordt door andere kerkgenootschappen als ‘leeg’ betiteld. De grote Hallgrímskirkja in het centrum van Reykjavik trekt elke zondag maar twintig kerkgangers. Toch ziet de kerk de Ásatrúbeweging niet als bedreiging, zegt ds. Toshiki Toma. ‘Ze is meer een cultureel symbool, geen moderne religie. Sommige leden zullen zich bij de beweging hebben aangesloten, omdat ze respect hebben voor de oude IJslandse cultuur en traditie.’

Ook in evangelische kerken leeft de tempelbouw niet. Voorgangers hebben ervan gehoord, maar daar blijft het bij. ‘Ik zou het niet al te serieus nemen’, zegt Helgi Guð-nason. ‘Alles wat niet christelijk is, is populair.’ De voorganger van de Filadelfakerk in Reykjavik maakt zich over andere ontwikkelingen meer zorgen. ‘De scholen zijn neutraal. De sportleraar mag op school komen, maar een christelijke voorganger niet. Dit is een teken waar IJsland heen gaat. Mensen kiezen ervoor om geen christen meer te zijn. Dit is wat we ook in Europa en de Verenigde Staten zien. Het christendom op IJsland is vooral cultureel.’

SECULARISATIE

De opkomst van de nieuwe heidenen kan ook kansen creëren voor kerken. Op missionair gebied komt er door de afkalving van het christendom ruimte. IJslanders moeten opnieuw bereikt worden met het Evangelie, maar dat is juist lastig in een geseculariseerde samenleving. Voorgangers van kleine kerken ervaren dat sterk, ook Gunnar Ingi Gunnarsson, voorganger in de Loftstofan Baptist Church. ‘In de Huffngton Post stond dat IJsland in de top tien staat van atheïstische landen. Niemand denkt aan het geloof, dat is het moeilijke. Mensen die naar de Ásatrúbeweging gaan denken niet over het geloof na. De ‘alles-is-okémentaliteit, als jij mij tolereert dan tolereer ik jou’.’

De bouw van een heidense tempel en de groei van de Ásatrúbeweging zijn ook voor hem geen reden om zich zorgen te maken. ‘Je hoorde er als kind al van. Het zijn geen echte gelovigen, maar liefhebbers van mythologische verhalen, die graag op Vikingfeesten dronken worden. Het zijn showvikingen. Maar dit is een richting die we al honderd jaar op gaan. IJsland is geen christelijk land meer.’

OPMARS

In vrijwel alle Scandinavische landen is het heidendom aan een opmars bezig, al is het niet zo massaal als in IJsland. Denemarken heeft een gelijksoortige Ása-trúbeweging, Forn Siðr. Deze bezit sinds 2003 de status van religieuze instelling. In Zweden zijn twee heidense groeperingen actief. Degene die het meest lijkt op de IJslandse beweging is Forn Sed, met driehonderd leden. Ook Noorwegen kent neoheidense organisaties die door de overheid erkend worden. Bifrost is de grootste, met eveneens driehonderd aanhangers.

NEDERLAND

Nederland heeft evengoed zijn geschiedenis met Germanen, Odin en Thor. Net als in de Scandinavische landen praktiseren hier groepen het heidendom. De Negen Werelden is een van de drie organisaties in Nederland die zich met Ásatrú bezig houden. ‘Wij gebruiken allerlei plaatsen als rituele plek. Dat kan ergens in de natuur zijn, een oude heilige plek en ook de tempel van Nehalennia in het Archeon. Maar wij zijn natuurlijk geïnteresseerd in de tempel in Reykjavik. In Nederland is Ásatrú nog geen erkende religie, maar de belangstelling groeit. Van promotie of bekeringsdrift is echter geen sprake.’ De Nederlandse tak van de International Pagan Federation heeft evenmin plannen om een tempel te bouwen, maar stelt wel groeiende interesse voor het heidendom vast. ‘Wij kunnen onze vieringen gemakkelijk in het bos houden. De opmars van het (neo)paganisme is te verklaren door het zoeken naar alternatieve manieren van zingeving in het leven. Maar ook, helaas, door nationalistische trekken. Dat is in België en Duitsland aan gang, in Nederland wat minder.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen