LICHTERE KERKSTRUCTUUR

Ds. J.A.W. Verhoeven is predikant van de hervormde gemeente te Leerdam en lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond

In een nachristelijke cultuur is een nieuwe vormgeving van de kerk dringend nodig. De notitie Kerk 2025 wil ons hart bewegen: de kerk is niet een vermoeiende sleur, maar een fascinerend gebeuren.

Maar wat ís de kerk? Dat moet eerst duidelijk zijn, voordat we gaan sleutelen aan de inrichting van de kerk. Back to the basics. De kerk staat of valt met haar belijden van de drie-enige God. Met waardering noteer ik deze inzet. Er staat veel op het spel: de gestalte van de Protestantse Kerk voor volgende generaties.

Al lezende in de notitie proef ik bewogenheid en bevlogenheid. Maar er kunnen ook kritische vragen gesteld worden. Zijn de problemen die de notitie benoemt en probeert op te lossen, de echte problemen? De aanleiding voor Kerk 2025 is de ontkerkelijking. Mijns inziens hangt die innerlijk samen met het onvermogen van de kerk om haar belijdend karakter gestalte te geven. Een verdeelde kerk verliest haar gezag.

ONZE CULTUUR

Trefzeker typeert de notitie onze tijd: deze is seculier. Met terugverlangen naar ‘christelijke’ tijden komen we niet verder. Wij kiezen individueel. Wij leven in een netwerksamenleving. Daar past geen geografsch bepaalde gemeente bij, geen instituut. Niemand van ons staat buiten deze ontwikkelingen, al voelt de ene gemeente meer de druk ervan dan de andere.

Nu is de vraag hoe het Evangelie ingaat op de cultuur. De notitie is hier tamelijk vlak. Nogal neutraal wordt geanalyseerd hoe onze cultuur in elkaar steekt. Maar zou het ook kunnen zijn dat er in culturele ontwikkelingen een antichristelijke tendens zit? Die vraag lijkt op zijn plaats, zeker in een cultuur die weet gehad heeft van het Evangelie.

KEUZEKERK

Ik spits deze vraag toe op het individualisme. Wij maken van ons leven ons eigen project. Daarin kies ik zelf wat ik belangrijk vind. Zo kiezen veel oprechte christenen voor de gemeente die bij hen past. De keuzekerk is geboren. De perforatieregeling heeft de gedachte al voorbereid: ik heb er recht op om een gemeente uit te kiezen waar ik me thuis voel. Zo kom je uit op een gemeente die niet bepaald wordt door geografsche grenzen, maar bij een gemeente die mij het meest aanspreekt.

Is dat nu zo erg? Volgens de notitie is er niets meer aan te doen, het is een gegeven. Dat leert ons de sociologie en de ervaring. Mijn vraag is: wat leren ons de theologie en het geloof ? Ik kies niet een gemeente uit. Dat doet de HEERE God. In Christus verkiest Hij Zich een gemeente. Hij koopt die met Zijn bloed. Onder Christus wordt die gemeente bijeengeroepen, door de verkondiging van het Evangelie, waarbij ook de bediening van doop en avondmaal meespreken. De kerk is vóórgegeven. ‘De kerk is niet als een menselijk project begonnen, maar als een gave van God.’ Mee eens. Maar dat betekent dan toch dat wij geen losse schaapjes zijn, maar een kudde rondom de ene Herder.

VERBOND

Anders gezegd: de kerk is wat zij krachtens Gods genadeverbond is. Die gedachte komt uit het Oude Testament. De HEERE verbindt zich aan Abraham, verkiest Israël, richt Zijn verbond op. Het is opmerkelijk dat Kerk 2025 het Oude Testament niet eens noemt. Dan sluipt al gauw de gedachte binnen dat de kerk pas goed op gang kwam op Pinksteren. Mij dunkt dat de kerk ingeënt is in het verbond met Abraham. Dat behoort tot de basics. Maar dan moet het individualisme gekruisigd worden, ook al is dat een heilig huisje in onze cultuur en in ons hart.

De kerk is een moeder. ‘Wie God als Vader heeft, heeft de kerk als moeder’ (Calvijn). Ik mag dankbaar zijn dat er een gemeente is, al eeuwenlang, en dat ik daarbij mag horen. Wat een goede genade. In een tijd waarin de kinderdoop onder druk staat, moet de kerk deze dingen onbevangen onderwijzen. Kerk 2025 is te argeloos, te open naar de richting van het congregationalisme. Dat is een zwak punt in deze notitie, en trouwens in heel het protestantisme.

De HEERE God verbindt Zich niet op een netwerkachtige manier aan mij, maar met heel Zijn hart. Ook als ik Hem tegenval. Dat slaat zo in, dat ik van de weeromstuit leer trouw te zijn. Ook als de gemeente mij tegenvalt.

VOLKSKERK

Wanneer je de kerk beleeft vanuit God en vanuit Zijn verbond, krijg je iets volkskerkachtigs in je bloed. Vroeger heette dat ‘hervormd kerkgevoel’. De term ‘volkskerk’ is beladen. De notitie Kerk 2025 maakt korte metten met de volkskerk. Ik wil niet terug naar vroeger, want Christus gaat ons vooruit naar Zijn toekomst. Ik bedoel geen parmantigheid als was de kerk grootgrondbezitter. En toch, er kwamen in deze Lage Landen zendelingen. Het Evangelie zette voet aan de grond en ging zijn weg. Ik zoek: waar loopt nu, historisch gezien, de lijn van Gods verbond, van Zijn trouw, van Zijn verlossend Woord aan ons? Bij de vorming van de Protestantse Kerk in 2004 ging het om die vraag.

VERANTWOORDELIJKHEID

In de geschiedenis van ons volk heeft de Hervormde Kerk een eigen plaats en roeping gekregen. Ik zie daarin iets oplichten van het werk van de Heilige Geest. Die roeping is meegegaan in de Protestantse Kerk. Die kerk kenmerkt zichzelf als gestalte van de kerk van Christus. Dat is goed. Maar is het niet te ‘dun’ in het licht van de concrete geschiedenis? Mogen wij die plaats tussen enerzijds de Rooms-Katholieke Kerk en anderzijds de afgescheiden kerken en evangeliegemeenten zomaar verlaten? Nee. Ons is een roeping opgelegd. Dat staat los van het ledenaantal.

Het lijkt mij daarom niet verstandig zo ferm afscheid te nemen van de volkskerkgedachte. We gooien wellicht met het badwater ook het kind weg. Al te badinerend zegt Kerk 2025 dat we in voorkomende situaties voor hetzelfde geld lid kunnen worden van een ander kerkverband, van een kring, een huisgemeente, een evangeliegemeente. Als de Protestantse Kerk zichzelf zo sterk relativeert, komt de vraag op waarom we überhaupt nog langer lid zouden moeten zijn van deze kerk. Het zet de deur open naar de populaire gedachte: word lid van een evangeliegemeente. Zoals ik ergens las: dat is de snelste manier om verlost te worden van een zware kerkstructuur.

AMBTELIJKE DIENST

‘De kerk is een gemeenschap van mensen die elkaar aanvaarden in Jezus’ naam en die voor elkaar willen instaan.’ Ik weet wel dat deze gedachte gemeengoed is, maar is ze bijbels gefundeerd? In Trouw van 12 oktober 2015 staat het ‘Pamfet kerk 2025’, opgesteld door vier predikanten (Zie ‘Nu is het moment’, op pag.5 ). Ook aan de keukentafel kun je kerk zijn. We beginnen gewoon opnieuw. Dat klinkt wel vlot, maar het gaat voorbij aan de weg die de Heilige Geest met ons is gegaan. Overigens doet ‘Pamfet kerk 2025’ geen recht aan de intentie van Kerk 2025.

Teruggaand naar de basics: de gemeente begint niet met broederen zusterschap van gelovigen, maar met het getuigenis van de apostelen. De Twaalf Artikelen leggen mij op de lippen: Ik gelóóf de kerk. Anders gezegd: de gemeente wordt geleid door de dienst van het Woord, toevertrouwd aan ambtsdragers, die hun gezag ontlenen aan dat Woord. Kerk 2025 noemt het wel met nadruk: ‘verkondiging van het woord van God en tekenen van brood en wijn (…) door deze woorden heen spreekt God tot ons’.

Tegelijk duidt Kerk 2025 het ambt als verbijzondering van het ambt van alle gelovigen. Het lijkt mij echter raadzaam om het ambt te funderen in de volmacht die Christus aan Zijn apostelen geeft. Zo komt er besef van het ‘tegenover’ van het ambt. Van meet af aan zijn er in de gemeente opzieners aangesteld. Christus verleent volmacht aan Zijn leerlingen (Joh. 20:19-23). Hij is bij ons door middel van de bediening van de verzoening (2 Kor.5:11-21). Het ambt is een geschenk van de Heere aan Zijn gemeente. Overigens is het opvallend dat Efeze 4:1-16 een intrinsiek verband suggereert tussen het functioneren van het ambt en de eenheid in Christus.

HARDE KERN

Natuurlijk moet er gebed en geloofsgesprek zijn aan de keukentafel. Maar dopen we ook in de sloot achter het huis? En vieren we avondmaal bij de open haard? Er is ambtelijke dienst nodig. Toegespitst: dienst van het Woord. Dat behoort tot de basics, ‘de harde kern van onze orde en organisatie’. Hele brieven zijn er aan gewijd: aan Timotheüs en aan Titus.

De Reformatie (we zijn toch de Protestantse Kerk?) heeft daar ernstig werk van gemaakt. Er brandt daar een vuur. Herkennen wij de gloed? De Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt: wij geloven (!) dat de kerk geregeerd wordt door ambtelijke dienst (art. 30-32). Laten we waken tegen het congregationalisme met zijn gezellige samenkomsten. Die gaan er wel in als zoete koek, maar ten koste van het besef dat de gemeente van Christus in een heilige liturgie bijeen is.

STRUCTUUR

De notitie Kerk 2025 zoekt oprecht naar een ambtelijke structuur die werkbaar is. Het uitgangspunt is en blijft de presbyteriaal-synodale structuur. Dat betekent dat de kerk zich daar manifesteert waar de plaatselijke gemeente bijeen wordt gebracht rondom Woord en sacrament. Tegelijk zijn plaatselijke gemeenten ingeweven in een geestelijke samenhang met andere gemeenten. Die samenhang komt tot uiting in meerdere (niet: hogere) ambtelijke vergaderingen: classis en synode.

Kerk 2025 doet bedachtzame voorstellen om de structuur lichter te maken. Van 74 classes gaan we terug naar acht regionale classes. Op zichzelf tast dat dat niet de presbyteriaal-synodale structuur aan. Alleen suggereert deze oplossing dat de bemensing het grootste probleem is. Als dat waar is, zal een teruggang van 74 naar acht helpen.

Maar ik vraag dat me af. Als het verbond niet leeft in ons hart, verliest de gemeente haar katholiciteit. Het individualisme heeft kerkenraden in de greep. Meerdere vergaderingen hebben de taak de eenheid van de kerk te bewaken. Maar dat lukt alsmaar niet. Zo verliezen meerdere vergaderingen gezag. En gemeenten herkennen elkaar niet meer, waardoor desinteresse ontstaat. Ook voor acht classes geldt dat een classis alleen goed functioneert als zij gedragen wordt door levensvatbare gemeenten. Uiteindelijk gebeurt het in de plaatselijke gemeenten. Daarom zou ik sterk willen inzetten op support aan plaatselijke gemeenten en aan gemeentepredikanten.

Hoe voorkomen we dat over pakweg tien jaar de hele tussenlaag tussen plaatselijke gemeenten en synode verdampt? Dat is mijn zorg. Stel dat het zover komt, wie kiest dán nog de voorzitter van de regionale classis? De notitie beklemtoont ferm dat die acht nieuwe classes ambtelijke vergaderingen zijn. Het mag geen bestuur van bovenaf worden. De voorzitter zal geen manager zijn, veeleer herder, bisschop. Ik hoop het. Maar het is wel kwetsbaar. Een suggestie: zou de betrokkenheid tussen plaatselijke gemeenten classis vergroot kunnen worden door aan alle gemeentepredikanten een bovenplaatselijke taak te geven?

GEBED

Laten wij bidden om wijsheid voor de synodevergadering. Laten we met verootmoediging én met geloof de Heere aanroepen om Zijn genade. Opdat er een kerk zal zijn, voor ons en voor onze (klein)kinderen. Ik lees de notitie Kerk 2025 zo: ze wekt ons op tot verlangen naar de regering van Christus in de kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen