VERHEVEN EN DICHTBIJ

Dr. R.W. de Koeijer is predikant van de hervormde wijkgemeente ‘De Ark’ te Bilthoven.

De boeiende studieTedere Majesteit. Omgang met God in gereformeerde spiritualiteitverscheen rond het afscheid van prof.dr. J. Hoek. Je komt onder de indruk van de hoeveelheid lectuur die de schrijver heeft verwerkt en van de verschillende terreinen waarop hij zich bewogen heeft en die hij vruchtbaar heeft verbonden.

In Tedere Majesteit gaat het over gereformeerde spiritualiteit, het vak dat dr. Hoek als bijzonder hoogleraar aan de Protestantse Theologische Universiteit (vestiging Groningen) heeft gedoceerd. De auteur gaat in deze studie in op de vraag hoe de omgang met God eruit ziet als Hij in de Bijbel aan de ene kant wordt verkondigd als ver boven ons verheven (Majesteit) en aan de andere kant als nabij (teder). We hoeven alleen maar te denken aan het begin van het Onze Vader, waarin Christus’ discipelen worden opgewekt God aan te spreken als Vader, maar tegelijk als Vader in de hemel. Nabij en verheven.

IN DE CATECHISMUS

Dr. Hoek geeft aan dat de gereformeerde traditie volgens hem recht heeft gedaan aan zowel de afstand als de nabijheid van God. Hij licht deze samenhang toe via een uitvoerige bespreking van de Heidelbergse Catechismus (hoofdstuk 2). Het bekende leerboek geeft aan dat God in Christus en de Heilige Geest ons nabij is gekomen. Deze nabijheid komt naar voren in de diepe geestelijke eenheid tussen Christus en de gelovigen, waarin vergeving, vernieuwing, vreugde en verwachting worden gekend en geproefd. Tegelijk komt de verhevenheid van God naar voren. De Heidelberger belijdt Christus als de eeuwige Zoon van God, als het Hoofd van Zijn Kerk en als de Rechter van hemel en aarde. In de uitleg van de catechismus (hoofdstuk 3) blijkt dat de gereformeerde traditie in ons land verschillende accenten heeft gelegd. Sommigen, zoals Jeremias Bastingius (1551-1595), Hero Sibersma (1644-1728) en Hermann Friedrich Kohlbrugge (1803-1875), zijn sterk in de lijn van het leerboek gebleven door Gods verhevenheid nauw te verbinden met Zijn genadig omzien naar de zondige mens.

Anderen, zoals vooral Bernardus Smytegelt (1665-1739), hebben sterker ingezet op de verhevenheid van God. Vooral bij Smytegelt komt God op een aanzienlijke afstand van de gemeente te staan, hoewel hij de omgang van de gelovigen met Christus ook weer als innig en gevoelvol tekent.

ORIGINELE OPZET

In het vierde hoofdstuk gaat dr. Hoek in gesprek met collega’s over verschillende aspecten van Gods verhevenheid en nabijheid, terwijl hij in hoofdstuk 5 studenten van de Christelijke Hogeschool Ede, waaraan hij eveneens als docent verbonden is geweest, aan het woord laat. Op deze manier krijgt het boek niet alleen het karakter van een luisteroefening, maar ook van een gesprek. Een originele opzet.

TWEE WAARSCHUWINGEN

Ik kan niet anders zeggen dan dat Tedere Majesteit een evenwichtig boek is. En evenwichtig wil dr. Hoek ook welbewust zijn. Enerzijds waarschuwt hij tegen een afstandelijke God, die hij terugvindt in eigentijdse benaderingen. Daarin verschijnt een vage, verre God, die wordt losgemaakt van Zijn genadige openbaring in Christus.

Afstandelijkheid ziet hij echter ook in delen van de gereformeerde gezindte, waar de eenzijdige nadruk op Gods verhevenheid heilsonzekerheid alsook gebrek aan blijdschap en getuigenis veroorzaakt. Anderzijds waarschuwt dr. Hoek evenzeer voor een eenzijdige nadruk op Gods nabijheid, waarbij noties als eerbied, ontzag, schuldbesef en diepe afhankelijkheid verdwijnen.

Evenwicht bepleit dr. Hoek ook in de verhouding van de binnenkant en de buitenkant van het geloof. De verborgen omgang met de HEERE en de vreze des HEEREN zijn voor het christenleven onmisbaar. Tegelijk dient een christen als pelgrim en vreemdeling ook zijn plaats in de wereld in te nemen en een getuige van het Licht te zijn. Deze voorbeelden maken duidelijk dat het voortdurend bepleite evenwicht het aantrekkelijke van dit boek is.

GEVAREN

Als dr. Hoek een keuze moet maken, laat hij de in balans gebrachte weegschaal doorslaan naar Gods nabijheid (p.9), van waaruit hij Zijn verhevenheid bespreekt en gewicht geeft. Moet echter juist in onze tijd de weegschaal niet sterker doorslaan naar Gods verhevenheid?

Ik bedoel niet dat een dergelijk accent Gods bevrijdende nabijheid in Christus wegschuift, want zo worden geestelijke onzekerheid en chronische beklemming gewekt of gevoed. Maar de nadruk op Gods heiligheid biedt wel een bijbels tegenwicht tegen een kerkelijke praktijk waarin noties als schuldbesef en de vreze des HEEREN als het diepe ontzag voor God gaandeweg vervagen.

Gevaren die daardoor dreigend opdoemen zijn een oppervlakkige toe-eigening van het heil, een vluchtige omgang met God en een gebrek aan huiver voor de zonde in het christenleven.

HEDENDAAGSE MENS

In het slothoofdstuk, waarin dr. Hoek het leven met de nabije en verheven God in de actualiteit van deze eeuw schetst, probeert hij een ingang te vinden bij de hedendaagse mens. Daarbij zet hij sterk in op Gods nabijheid: ‘Er is een God die er speciaal voor jou wil zijn. Hij heeft jou niet nodig, maar Hij wil je nodig hebben. Hij reikt naar je uit en zoekt een relatie met jou. Hij ziet kennelijk wat, ja heel veel in je’ (p.236). Moet echter ook rond het geloofsbegin niet van meet af sterker doorklinken dat God heilig is en dat er vanwege onze zonden afstand is tussen Hem en ons? Moet hier ook niet juist de wet worden ingebracht, waardoor onze schuld voor God aan het licht komt? Dat is wel confronterend, maar zo immers komt het onbegrijpelijke en wonderlijke van Gods genade helderder naar voren, namelijk dat de verheven God ons zondige mensen in Christus nabij is gekomen en komt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen