VLUCHTELINGENDEBAT

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

De afgelopen weken en maanden domineren de vluchtelingen die in groten getale naar Europa komen het nieuws. ‘Wir schaffen das’ zei bondskanselier Merkel. Maar haar ruimhartigheid roept ook tegenspraak op. Zo geldt dat ook in het debat in Nederland. Het Financieele Dagblad laat Paul Scheffer aan het woord. De publicist zette in 2000 het debat over de multiculturele samenleving op de agenda. Boudewijn Geels sprak met hem.

FINANCIEELE DAGBLAD

‘De nu al legendarische woorden van bondskanselier Angela Merkel: laat de vluchtelingen maar komen, wij kunnen het aan. Ik dacht meteen: als dat maar goed gaat. Ik ben de laatste om Merkels motieven in twijfel te trekken, maar ik vind het een geweldige fout. ‘Wir schaffen das.’ Nee, deze keuze voor open grenzen gaat Duitsland dus níet ‘schaffen’.’

Waarom zei Merkel dit, denkt u? ‘Wat zeker een rol speelt is dat Duitsland, met zijn oorlogsverleden, zich in een morele depressie bevindt na de verwijten van dictatoriaal gedrag in de Griekenland-crisis. Daarop volgde nu de morele euforie: kijk eens, iedereen wil naar ons toekomen! Duitsland legde eerst zijn bezuinigingsethiek aan Europa op. Nu volgt de gewetensethiek. Het is fantastisch dat zo veel mensen zeggen: we moeten iets doen! Hier in Nederland ook trouwens. Maar die Wilkommenskultur zonder grenzen is niet bestendig op de lange termijn.’

Gaat Nederland daar ook de gevolgen van ondervinden?

‘Als Duitsland niet iedereen goed opvangt, trekken mensen verder naar de buurlanden. Je ziet nu al de wanhoop in München. Een SPD-politica riep huilend dat de openbare orde in het geding is. De Süddeutsche Zeitung, die voorop liep in de Willkommenskultur, stelt nu steeds pijnlijker vragen: kunnen we deze grenzeloze solidariteit wel dragen? Nee dus.’

Wat is het allergrootste probleem? ‘Europa bewaakt zijn buitengrenzen niet. Hoe kun je een unie willen vormen zonder buitengrenzen? Er zijn nu twee mogelijkheden: of we vallen terug via de renationalisering van de grenzen, of we gaan vooruit. Er is een stille revolutie gaande. Tien jaar geleden was Europa steevast achterpaginanieuws. Inmiddels is de hele horizon waarbinnen we denken Europa. Voor het eerst snappen we dat de grens van Griekenland ónze grens is. En dat het begrotingstekort van Italië óns begrotingstekort is.’

Ondertussen groeit de aanhang van de populisten, zoals de Hongaarse premier Viktor Orbán en onze eigen Geert Wilders.

‘Ik heb het populisme altijd allereerst als protectionisme beschouwd. Door de binnengrenzen op te heffen maar geen buitengrens in te stellen heeft Europa geen veiligheid gecreëerd maar juist onveiligheid. Maar tegen de populisten zeg ik: denk je echt dat wij onze veiligheid nog nationaal kunnen organiseren?’

Zij denken van wel. En hun kiezers blijkbaar ook.

‘We moeten een evenwicht vinden. Als we dat niet doen, krijg je een dominoeffect van landen die hun grenzen gaan sluiten. En zelfs steden. Malmö en Rotterdam hebben ooit al eens een moratorium afgekondigd op laaggeschoolde migratie. Kortom: als je geen veiligheid biedt, wordt de grens steeds krapper getrokken. Dan krijg je duizend kleine vestingen. En een Europa dat de veiligheid serieus neemt, heeft een gezamenlijk asiel- en migratiebeleid.’

Dat is nog work in progress.

‘Ja. Maar dan is er dus een realistische inschatting nodig van wat Europa op langere termijn wel en niet aankan.

Nu hoor je simpele rekensommen: Europa telt 500 miljoen inwoners dus wat maken die paar miljoen vluchtelingen dan uit? Maar die vluchtelingen trekken natuurlijk naar het meest welvarende deel, en daar uiteindelijk allemaal naar grote steden. In Malmö, Lyon, Birmingham en Amsterdam bestaat zo ongeveer de helft van de bevolking uit migrantengezinnen. Twee derde van de schoolgaande jeugd in Amsterdam komt uit migrantengezinnen. Dan wordt de vraag wat je kunt dragen een andere.’ (…)

Grenzen bewaken betekent: hartverscheurende beelden. Mede daarom zei Merkel: ‘Wir schaffen das.’ We herinneren ons allemaal de foto van dat dode jongetje op het strand. ‘Ja.

Maar als je zegt: we moeten ons openstellen voor wanorde in de wereld en de grenzen niet bewaken, dan levert dat straks óók hartverscheurende beelden op. Omdat de wanorde, het religieuze fanatisme, de etnische conficten dan steeds meer onderdeel worden van onze stedelijke realiteit.’

Scheffer zegt dus: gewetensethiek is prachtig, maar regulering is nodig en daarin spelen de buitengrenzen van Europa een rol.

DE VOLKSKRANT

In een opiniestuk in de Volkskrant bekritiseert prof.dr. Thomas Spijkerboer, zoon van de vermaarde ds. A.A. Spijkerboer, deze visie op de buitengrenzen:

Wat is er de laatste 25 jaar gebeurd om irreguliere migratie te bestrijden? Tot 1990 hadden Europese landen allemaal hun eigen visumbeleid. Vanuit de meeste landen in de wereld konden mensen daardoor naar minstens één Europees land reizen zonder een visum nodig te hebben. In het kader van de Europese eenwording kwam daar verandering in. Alle EU-landen eisen tegenwoordig visa voor de onderdanen van arme landen. Bovendien heeft Europa vervoersmaatschappijen gedwongen paspoorten en visa te controleren vóórdat reizigers aan boord mogen. Daardoor is het veel moeilijker geworden zonder geldige papieren per vliegtuig of veerboot naar Europa te komen. Door dit beleid kwam een einde aan tijdelijke migratie (bijvoorbeeld seizoensarbeid) vanuit de Maghreb naar Spanje en Italië. Het reizen werd daardoor bemoeilijkt. Wie eenmaal in Europa was, bleef. Verder leidde de permanente aanscherping van de maatregelen tot een steeds grotere vraag naar, en vervolgens aanbod van, mensensmokkel. Europa reageerde door de grenzen steeds intensiever te bewaken. Er verschenen hekken, infraroodcamera’s, radar- en satellietsystemen, er werden afspraken gemaakt met transitlanden, de marine werd ingezet, er werden strafrechtelijke sancties ingevoerd, er kwam een apart EU-agentschap (Frontex). Nog los van de inzet van ambtenaren heeft de beveiligingsen defensie-industrie dankzij de bewaking van de Europese buitengrenzen een geschatte jaaromzet van 7 miljard. De stelling van Paul Scheffer (ga de buitengrenzen eens bewaken) ontbeert dus elk spoor van een feitelijke grondslag. Maar ook de Europese Commissie en andere beleidsmakers concluderen onverdroten dat het beleid geen enkel waarneembaar effect heeft gehad, en daarom ... geïntensiveerd moet worden. Dat is een opmerkelijke conclusie. De feiten wijzen immers uit dat in de afgelopen 25 jaar illegale migratie niet is beperkt, maar is gegroeid en dat mensensmokkel niet met succes is bestreden maar booming business is geworden. Het aantal mensen dat sterft aan de Europese grenzen is verveelvoudigd en loopt inmiddels in de duizenden per jaar.

Spijkerboer baseert zich op onderzoekers die een heel andere analyse geven:

Zij vinden het aannemelijk dat het migratiebeleid van de afgelopen 25 jaar illegale migratie niet bestrijdt, maar juist aanjaagt. Het steeds ‘slimmere’ grensbewakingsbeleid vergroot de vraag naar smokkel.

Voor deze versie van de werkelijkheid is echter nauwelijks belangstelling in de media, zegt Spijkerboer. Waarom niet? Omdat deze analyse geen ‘grote gebaren’ toelaat waarmee de Europese leiders hun daadkracht (‘Strafbaarstelling! Ga eindelijk die grenzen eens bewaken!’) kunnen tonen, aldus Spijkerboer.

De bijdrage van Spijkerboer is een bijdrage aan het debat en daar is mijns inziens grote behoefte aan. Zowel Scheffer als Spijkerboer laat zijn verlegenheid merken. Goedkope eenduidige oplossingen zijn er niet.

DER SPIEGEL ONLINE

Op de dag van de Duitse eenheid sprak bondspresident en predikant Joachim Gauck ook over de komst van zovele vluchtelingen. Zijn tekst is op de website van Der Spiegel te lezen.

Dit is ons dilemma: wij willen helpen. Ons hart is groot. Maar onze mogelijkheden zijn eindig.

Feit is dat we veel, heel veel doen om de acute noodsituatie te overwinnen.

Maar we zullen verder moeten discussiëren over de vraag: wat betekent dit naar de toekomst toe?

Volgens Gauck bevindt Duitsland zich in een intensief proces waarin men het eens moet zien te worden over het doel en de grootte van de integratie. Dat het er scherp aan toe kan gaan in het maatschappelijk debat, hoort erbij, zegt de bondspresident. Daar hoef je niet van te schrikken. Dat hoort bij een democratie. Maar laat dat niet tot vijandigheid leiden. Want naar de toekomst toe gaat het om de samenhang van een maatschappij en het samenleven van mensen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen