BOEKBESPREKINGEN

Ds. Kees Kant Van Eisenach naar Bethlehem. Deutsche Christen en Palestijnse christenen over Joden en Israël. Uitg. Toetssteen, Vledderveen; 232 blz.; € 14,95.

Het is geen vrolijk boek, zo schrijft de gereformeerde ds. C.G. Kant uit Katwijk aan Zee in zijn Voorwoord, want dit boek legt zwarte bladzijden uit onze kerkgeschiedenis bloot. De auteur laat namelijk zien hoe de kerk zich vanaf haar allereerste begin heeft opgesteld tegenover de Joden.

Er is een voortgaande ontwikkeling, die begint bij het verafschuwen van de Joodse godsdienst, die overgaat in een afkeer tegen de Jood, en ten slotte uitmondt in een afkeer tegen Israël als land en volk. Hij benoemt dit met drie kernwoorden: anti-judaïsme, antisemitisme, en antizionisme. Zijn conclusie is dat deze drie anti's niet los verkrijgbaar zijn.

Reeds de eerste generatie kerkleiders na de apostelen sprak negatief over het jodendom, zo stelt collega Kant. Ignatius van Antiochië schrijft: ‘Wanneer iemand u echter het Judaïsme verkondigt, luister dan niet naar hem,… ze zijn me als grafstenen en monumenten van doden’. En na hem zijn er veel christelijke voorgangers geweest die de Joden hebben vervolgd en gestigmatiseerd tot aan een geel teken op hun kleding, het Kaïnsteken. De grote reformator Maarten Luther heeft in zijn dagen het meest haatdragend en vulgair over de Joden geschreven. Hij geeft in Von den Juden und ihren Lügen zeven aanbevelingen hoe om te gaan met Joden. De eerste luidde: ‘Men moet hun synagogen of scholen in brand steken, en wat niet branden wil, moet men met aarde overdekken.’ Ds. Kant toont aan dat de Protestantse nazi-theologie in het verlengde hiervan ligt. Men heeft in Eisenach een kerkelijk instituut opgezet om de Bijbel te ontdoen van Joodse elementen. Een pijnlijk detail is dat de opening hiervan op exact dezelfde datum was als de aankomst van Luther in deze burcht in 1521: een tweede Reformatie om het werk van Luther af te maken. Men kwam tot de conclusie dat Jezus geen Jood kon zijn, maar een Ariër was en het jodendom een racistische godsdienst is. De Jood, het jodendom en Israël hebben nooit enige betekenis gehad. En er is geen sprake van dat God een verbond met Israël had gesloten. Men publiceerde een ontjoodste versie van de Bijbel, waarin het gehele Oude Testament was verwijderd en veel was geschrapt uit het Nieuwe Testament. Men werkte door tot het bittere eind van 1945, om de Bijbel te Entjuden en het christelijk geloof te zuiveren.

Collega Kant stelt in zijn boek dat het gedachtengoed van Eisenach niet is verdwenen, maar dat het in onze tijd voortleeft. Hij trekt de lijn door naar de Palestijnse bevrijdingstheologie, waarvan het Oecumenisch Instituut Sabeel en het Bethlehem Bible College de vertegenwoordigers zijn. De Grootmoefti van Jeruzalem al-Hoesseini is de verbindende schakel. In het zesde hoofdstuk beschrijft Kant uitgebreid de Palestijnse theologie van Naim Ateek, Mitri Raheb en Yohanna Katanacho. Zij zijn niet zo verzoenend als ze zich voordoen, want er is een diepgewortelde haat tegen de Joden en het jodendom. Zij stellen dat Jezus geen Jood kon zijn, maar een Palestijn was, dat God geen verbond heeft gesloten met Israël, en dat er ook nooit een bijbelse landbelofte voor het Joodse volk is geweest. God kiest geen apart volk of land, maar de hele wereld en alle mensen. De profeet Jona is bij uitstek de profeet die de ware visie van God laat zien. Om dit geloofwaardig te laten zijn, moet men de Bijbel wel aanpassen, dezioneren heet dat. De Bijbel ontdoen van alle Joodse woorden en begrippen. Daarmee wordt de titel van dit boek duidelijk, Van Eisenach naar Bethlehem.

De auteur heeft dit boek geschreven vanuit zijn grote zorg over het feit dat Palestijnse christenen heden ten dage zo gekoesterd worden, ten koste van Israël. Wie thuis is in kerkelijk Nederland, weet dat de bakens inderdaad aan het verschuiven zijn. Zijn zorg deel ik. Want de notie dat God een blijvend verbond met Israël gesloten heeft, verdwijnt in onze Protestantse Kerk naar de achtergrond. En dat de zaligheid uit de Joden is, zoals Jezus zegt, boet aan betekenis in. Zo ook de landbelofte voor Israël. De lijn die collega Kant doortrekt naar Bethlehem, is echter scherp en vergaand, dat vraagt om nader onderzoek. De Palestijnen zijn geen nazi's. Maar wat is het verschil en wat is de overeenkomst tussen Entjuden en dezionisering? Er zijn veel meer profeten dan alleen Jona, en ze spreken allen over Israël als het volk van God – dat kun je niet zomaar anders uitleggen of uitwissen! Een ‘Kant’tekening die ik bij dit boek heb, is dat ondanks de vele voetnoten, er nog heel wat citaten zijn die niet verantwoord worden. Dat kan anders.

Al met al wel een boek om gelezen te hebben. Een must. Want het gaat over Israël en het verbond dat de Heere met dit volk gesloten heeft. Over haar bijzondere plaats in Gods heilshandelen met deze wereld. In en door Zijn volk Israël zal de Heere heil en vrede brengen voor de volkeren van deze aarde.

C. DOORNEWEERD, STRIJEN

Arie Kok Nachtmotet. Uitg. Mozaïek, Zoetermeer; 118 blz.; € 12,90.

Evenals zijn roman uit 2013, Morie, is Jood-zijn en oorlog een centraal gegeven in Nachtmotet, de tweede, kortere roman van Arie Kok. In een dik uur neem je tot je wat er in een paar weken tussen de oude bewoners van Villa Bethel gaande is – een geladen en humorvol verhaal dat verrast als het zich ontrolt, en waarin relaties en gebeurtenissen van zeventig jaar eerder tot eenzaamheid en emoties leiden.

In mei 2015 wordt de Duitse Jood Günther Schlossherr-Brüler honderd jaar en in de nacht daarvoor vertelt hij de negentigjarige Hannie Havergort – na de oorlog nota bene als ‘moffenmeid’ gestraft – over Sarah, die enkele uren na hun trouwdag verdween, zoals Günther in de uren na zijn biecht sterft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen