ROUWEN OM EEN KIND

Ds. J. Belder uit Dordrecht is emeritus predikant (jbelder@kliksafe. nl).

Ook onder de lezers van dit blad zijn ouders die een kind moesten afstaan aan de dood. Sommigen raakten twee kinderen kwijt. Een enkeling meer dan twee. Soms gebeurde dat rond de geboorte of kort daarna.

JOBSTIJDING

Je kunt je kind(eren) ook verliezen op oudere leeftijd. Ze zijn thuiswonend of getrouwd en zelf al weer vader of moeder geworden. De oorzaak kan ziekte zijn, maar evenzogoed een ongeval. Als ouder zag je het aankomen of juist niet. De arts in het ziekenhuis bracht je de verpletterende boodschap of ineens stond de dominee aan de deur, of de politie, of beiden. Er kunnen zich heel complexe situaties voordoen, die rouwen extra gecompliceerd maken: suïcide of een ongeval dat je zag gebeuren, of waar je (mede) veroorzaker van was.

Job raakt op één dag tien kinderen kwijt. Daarna loopt zijn huwelijk op de klippen. David verliest zijn pasgeboren kindje en later ook nog eens zijn zonen Amnon en Absalom.

ROUWREACTIES

Een van de eerste reacties op een jobstijding is ontkenning. Ongeloof. ‘Dit kan niet waar zijn.’ Eigenlijk bedoelen we: dit mág niet waar zijn. Dit is een primaire afweerreactie. De catastrofe komt op die manier gedoseerd binnen. Stukje bij beetje laten we de werkelijkheid toe. Het is een poging om te overleven.

Met het accepteren van die rauwe realiteit maken zich ook andere emoties van ons meester. Boosheid, verslagenheid, wanhoop, een gevoel van zinloosheid. Eerder maakte ik al eens bezwaar tegen het zogenaamde ‘fasenmodel’, alsof rouwen het doorlopen is van verschillende chronologisch op elkaar volgende onderdelen.

Het beeld van een doolhof waarin je de uitgang probeert te vinden, doet meer recht aan de werkelijkheid. Een andere metafoor is die van reizen door een rouwlandschap. Daarin ga je van emotie naar emotie. Soms denk je bepaalde ‘plaatsen’ achter je te hebben gelaten of zelfs voorbij gereisd te zijn, maar ineens word je in die emotie (weer) ondergedompeld.

TERMIJN

Rouwen is hard werken. Er wordt wel gesproken van ‘rouwarbeid’. Een zaak van bloed, zweet en tranen. Wat God tot Israël in de woestijn sprak, gaat ook mensen met diep ingrijpende verliezen aan: men moet verder.

Rouwenden moeten niet blijven steken in het proces van verwerking, maar evenmin worden opgejaagd. Vanouds was rouw getermineerd. Nergens bleek dat duidelijker dan in streekdrachten met hun afgebakende rouwperioden. Doorgaans gold voor ‘diepe' rouw een tijd van alle vier seizoenen. Alle bijzondere dagen moesten een keer zijn gepasseerd.

Onze gehaaste tijd gunt rouwenden dat vaak niet eens meer. Betreft het een kind, dan stelt de omgeving zich meestal wel iets royaler op, maar ook dan moet een keer een punt gezet worden. Je wordt geacht de draad van het leven weer op te pakken. En dat is goed en nodig, maar niet zonder goede verwerking van het verlies.

PIJN

Verlies verwerken, doen we niet alleen. We kunnen dit ook niet alleen. Rouwen doen we in relatie met anderen. Van cruciaal belang is daarbij de naaste omgeving. Die kan een positieve, maar ook een negatieve invloed hebben op de wijze waarop emoties een plaats krijgen. Wie gebrek aan sociale steun en begrip ervaart, heeft het moeilijker dan wie empathie en warmte ontvangt.

Geen twee mensen rouwen op identieke wijze. Karakter en familiegeschiedenis spelen een rol.

HANDVATTEN

• Loop niet weg van je gevoelens.

• Globaal gezegd: vrouwen praten gemakkelijker, mannen ‘doen’ eerder.

• Accepteer dat niet iedereen op dezelfde wijze verlies verwerkt.

• Sla aangeboden of aangeraden hulp niet bij voorbaat af.

• Wees bereid te (blijven) praten, geef het niet op.’

• Blijf niet steken in zelfbeklag.

• Laten kerkleden proberen te beseffen hoe groot de impact is van de dood van een kind.

• Is er een broeder in de kerkenraad die ‘ervaringsdeskundig’ is, wellicht kan hij hier van grote betekenis zijn.

Het gevoel niet begrepen en zelfs veroordeeld te worden, kan een nog grotere impact hebben dan het verlies zelf. Negatieve rouwreacties worden er door versterkt. Gevoelens hebben ruimte nodig om geuit te worden. Dat geldt zeker binnen de meest intieme relatie, die tussen huwelijkspartners. Verlies van een kind kan ouders inniger verbinden, maar ook uit elkaar drijven. Dat laatste is helaas geen uitzondering.

Verlies kan ontwrichtend werken. Dat gebeurt als we onszelf niet toestaan pijn te voelen en verdriet te hebben. We spannen ons in om de werkelijkheid buiten te sluiten. Het kan een poging zijn om te overleven, maar het is wel een funeste strategie. De confrontatie met diepe pijn valt ook niet mee, maar omdat je er niet omheen kunt, moet je er dwars doorheen.

MANNEN EN VROUWEN

Behalve dat mannen en vrouwen veel gemeen hebben, zijn er ook nadrukkelijke verschillen. Niet alleen fysiek, maar ook op emotioneel vlak. Dat laatste raakt de wijze waarop we reageren op verlies. Door gebrek aan interactie, het niet (h)erkennen van verschillen in rouwarbeid, kunnen spanningen en fricties in een relatie ontstaan, die leiden tot uiteengroeien en zelfs tot uiteengaan. Een relatie kan ook aan diepte winnen door wat gebeurde. Communicatie is daarbij een belangrijk gegeven: praten, luisteren, aanvoelen. Juist hier gaat het al vaak mis. Vrouwen zijn over het algemeen sterker in het onder woorden brengen van gevoelens dan mannen. Zij gaan de confrontatie met het verlies aan door erover te praten en gevoelens te (willen) delen, terwijl mannen zich eerder in hun werk of hobby's storten.

Daarmee opent zich de deur naar een ernstig misverstand, als zouden mannen zich gemakkelijker over het verlies heenzetten. Het kan voor hen een poging zijn – zelfs een ‘goede’ – om de stress te hanteren. Vrouwen kunnen echter denken dat mannen ongevoelig zijn voor de ramp die zich voltrok. Er wordt wel beweerd dat mannen in tegenstelling tot vrouwen een gemis openbaren aan emotionele rouwtaal. Ik zou liever zeggen dat zij een andere rouwtaal spreken. Het is belangrijk in het oog te houden dat beiden een verschillende strategie hanteren om verlies te verwerken. Ondertussen loopt een rouwende man een gerede kans zijn echtgenote en eventueel overige kinderen te vergeten, zo niet te verwaarlozen.

EIGEN VERDRIET

Je kunt rouwpijn koesteren, maar ook negeren. Je kunt je terugtrekken in jezelf en alleen nog maar bezig zijn met je eigen verdriet en behoeften. Dat geldt mannen en vrouwen beiden. Het gevaar is levensgroot op een egocentrische wijze met verdriet om te gaan. Dat leidt alleen maar tot frustratie en misverstaan over en weer en tot nog meer eenzaamheid.

Zo ook het op verkeerde wijze hanteren van emoties. Boosheid over het verlies van een kind afreageren op anderen maakt ook eenzaam. Mensen gaan je mijden. Het kan helpen als we ons in het peilloze verdriet de lijdende Christus voor ogen stellen. Zelfs aan het kruis ging Hij aan Zijn eigen nood voorbij. Hoe zeer Hij oog had voor Zijn omgeving, blijkt wel uit Zijn zorg voor Maria, Zijn moeder. Hij bracht haar en Johannes bij elkaar.

Ook schuldgevoelens kunnen het verwerkingsproces bemoeilijken. ‘Als ik…, dan…’. Maar hoe realistisch is dat verwijt? En al zou het tot op zekere hoogte waar zijn, wij blijven feilbare mensen. Door dat te aanvaarden is het schuldgevoel in principe al gebroken. Is dat ook niet het rijke van het christelijk geloof? Er is een God Die vergeeft én Die heelt.

LEREN VAN ELKAAR

Hoe houden we elkaar vast als echtgenoten in een diepe crisis? Als vrouw kun je je man helpen om gevoelens onder woorden te brengen. Omgekeerd kan hij haar aanmoedigen om niet bij de pakken te blijven neerzitten. Elkaar letterlijk vasthouden kan een wezenlijke uitdrukking zijn van intimiteit. Vrouwen vinden doorgaans eerder troost in emotionele nabijheid dan in een seksuele relatie, in tegenstelling tot mannen. Wie maar één rol in het leven had te vervullen, namelijk die van vader of moeder zijn, verliest met zijn kind ook zijn identiteit. Partner en omgeving kunnen ook dat gevoelige punt onder de aandacht brengen van wie zich opsluit in het verlies en zo in een depressie dreigt terecht te komen of zelfs suïcidale gevoelens ontwikkelt.

Verdriet en pijn zoeken een uitlaatklep. Wie zijn partner ervaart als een blinde muur, zoekt elders een klankbord. Dat kan een rouwgroep zijn, een gespreks- ofwel zelfhulpgroep. Zeker bij gecompliceerde rouw kan deskundige therapie gewenst zijn. Het wordt gevaarlijk wanneer een man een uitlaatklep vindt bij een andere vrouw, of omgekeerd. Iemand die vergelijkbaar verlies kent, een tweelingziel zogezegd. Dat is spelen met vuur ten opzichte van de eigen relatie.

TROOST

Genezing vinden we allereerst en vooral bij Hem Die wel genoemd wordt ‘de God van alle vertroosting’ (2 Kor.1:3). Vergeten we ook niet wat er staat in Prediker 4:9-10 over zin en zegen van elkaar hebben als echtgenoten. En wat Paulus schrijft aan de Thessalonicenzen (1 Thess. 4:18) raakt niet alleen echtgenoten, maar ook de gemeente: troost elkaar. Troost hen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen