LICHAAM VAN CHRISTUS

Mensen met een – verstandelijke – beperking, horen zij erbij in de gemeente van Christus? Wanneer de apostel Paulus in 1 Korinthe 12 de gemeente aanduidt als het lichaam van Christus, beklemtoont hij ook de verscheidenheid van dat lichaam.

Maar hoe ga je als mensen met en zonder verstandelijke beperking met elkaar om binnen de ruimte van de gemeente? Sjoerd Wielinga sprak daarover met theoloog en orthopedagoog Tjerk Bos.

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

DE NIEUWE KOERS

Bos wil zich laten verrassen door mensen met een beperking, maar wil tegelijkertijd niet ‘naïef-romantisch’ zijn. ‘We hoeven elkaar niet dood te knuffelen’, zegt hij daarover. De vraag hoe gemeenteleden met en zonder beperking samen kunnen leven, houdt hem al jaren bezig. Bij de christelijke vereniging van zorgaanbieders Reliëf rondde hij onlangs een project af waarin hij de participatie van verstandelijk beperkten in de kerk, de zorg en de samenleving onder de loep nam. Bos concludeert onder meer dat krimpende kerken moeite hebben extra inspanning te verrichten op het gebied van gastvrijheid richting mensen die ‘anders’ zijn. Tegelijkertijd zou de visie op participatie voor mensen met een verstandelijke beperking in kerken de afgelopen decennia verbeterd zijn. In z'n algemeenheid, zegt Bos, zijn christenen oververtegenwoordigd als vrijwilligers voor mensen met een verstandelijke beperking.

Het project van Bos komt niet zomaar uit de lucht vallen. De discussie die oplaaide rondom de Downtest, waarmee zwangere vrouwen kunnen besluiten hun ongeboren kind te laten aborteren, doet velen de wenkbrauwen fronsen. Is dit een nieuwe stap op weg naar een Down-vrije samenleving? De dieperliggende vraag die zich opdringt, is die naar de positie van kwetsbare mensen in kerk en samenleving.

Een andere ontwikkeling die de vragen van Bos urgentie geeft, is de voorzichtige belangstelling waarin de ‘theologie van de beperking’ zich mag verheugen. Onlangs verscheen (…) een bundel opstellen van de Amerikaanse theoloog Stanley Hauerwas en De Ark-oprichter Jean Vanier. In De Ark wonen mensen met en zonder beperking samen.

En een derde component die het project- Bos actueler maakt dan ooit: een paar kilometer van het Amersfoortse grand café staat het gloednieuwe complex Hart van Vathorst, waarin sinds maart dit jaar een kerk, verschillende zorginstellingen en een kinderdagverblijf onder een dak zijn gehuisvest.

Bos: ‘Deze hybride vorm van kerk en zorg is heel gedurfd. Er is een gemeenschappelijke voordeur en een centrale hal waar gemeenteleden en bewoners elkaar tegenkomen. Ze kunnen elkaar niet ontlopen. Het gaat dus over vertrouwen.’

Op papier klinken zulke samenlevingsvormen prachtig. Maar Tjerk Bos weet dat samenleven niet vanzelf gaat.

Wat staat er op het spel?

‘De cruciale christelijke vraag is: durf je macht te delen? Want anders dan de rest van de samenleving, zegt de christelijke gemeenschap: wij kijken naar iedereen als het lichaam van Christus. Daarbinnen past geen uitsluiting. Jezus zelf had een zwak voor mensen in de marge. Hij zette het kind in het centrum, ging om met prostituees en tollenaars. Het kwetsbare vormde bij Jezus altijd het middelpunt. Het christelijk geloof zal zich derhalve altijd laten voeden door kwetsbare mensen. De kerk zorgt niet alleen voor hen, maar laat zich ook door hen voeden. Dus als iemand met Down ouderling wil worden: waarom niet? Volgens 1 Korintiërs 12 zijn de meest kwetsbare delen het belangrijkst in het Lichaam. Die opvatting heeft iets van rebellie.’

Wat is er nodig?

‘Het antwoord is complex: we hebben een heel hoog tempo in de samenleving en vergeten te vertragen. Daardoor zie je veel van waarde over het hoofd. Het is spiritueel verdiepend om te vertragen, aandacht te hebben. In kloosters weten ze dat al eeuwen. Een ander element is dat fysiek contact door technologie minder belangrijk is geworden. Door internet hoef je elkaar niet meer altijd te zien. Maar mensen met ernstig meervoudige beperkingen hebben niet zoveel met techniek. Die geven liever een knuffel. Ze hebben ook niet zoveel met instituten, maar wel met mensen die deze belichamen. Ik praat met hen nooit over ‘de kerk’, maar wel over Jan en Marie die daarin zitten. God wordt zichtbaar in het lichaam van een mens, Jezus. De kerk gelooft dat ze het lichaam van Christus is.’

De diversiteit van mensen met en zonder beperkingen levert in de gemeente ongetwijfeld leuke momenten op, maar kan ze niet ook voor onrust zorgen?

‘Mijn kapster vertelde me eens dat een man met een beperking altijd vrolijk in haar winkel klanten begroette: ‘Goedemorgen, hoe is het met u?’ Soms drupte er dan wat kwijl uit zijn mond op de pasgewassen haren van die dames. De kapster zei tegen me: ik wil dat niet in mijn zaak. Begrijpelijk. Schurende verhalen moeten verteld blijven worden. Daar moet je niet overheen toeteren met romantische ervaringen. Maar: hier stopt het niet. Want voor de ander ben jij heel vreemd. Ik bezocht eens een viering waarin voorafgaand aan het gebed gelegenheid was voorbede aan te vragen. Mensen met een beperking vroegen voor van alles gebed, variërend van een ziek konijn tot hun oma. Daarna volgden heel indringende voorbeden van mensen zonder beperking. Je ziet dus dat de eersten heel ontwapenend de drempels wegnamen voor de laatsten. Tegelijkertijd kan het inderdaad ook irritant zijn: een vrouw die andere gemeenteleden slaat, rondloopt of gaat liggen. Voor sommige mensen is misschien een-op-eencontact wel veel beter dan in een grote kerk zitten. Het lichaam van Christus is waar twee of drie mensen samenkomen in Zijn naam.’

Tjerk Bos onderstreept de woorden van Paulus dat juist die delen van het lichaam die het zwakst lijken het meest noodzakelijk zijn (1 Kor.12:22). Dat is misschien wel een heel ongemakkelijke waarheid die onze gemeentepraktijk bevraagt. Overigens biedt het project Hart van Vathorst aan meer mensen ruimte: dementerende ouderen, jongeren die woonbegeleiding nodig hebben en mensen met niet-aangeboren hersenletsel. In het centrum bevindt zich ook de splinternieuwe Ontmoetingskerk van de gereformeerde kerk vrijgemaakt in Amersfoort. Daarover schreef Eline Kuijper in het Nederlands Dagblad.

NEDERLANDS DAGBLAD

Predikant Joost Smit van de Ontmoetingskerk wordt om de haverklap gegroet, ‘ha dominee’, terwijl hij in het restaurant naast de kerkzaal zit. Jessica (21) schotelt Smit een vers kopje koffie voor, met een brownie die Jeroen (20) vanmorgen heeft gebakken. Ze wonen allebei in het gloednieuwe gebouw, het werken voor dit restaurant vormt hun dagbesteding.

Het gebouw staat midden in de ‘gelukkigste wijk van Nederland’, zoals Vathorst in de folders wordt aangeprezen. Jonge gezinnetjes vinden hier voldoende ruimte voor hun auto's, babboe-bakfietsen en kinderwagens. Als deze Vinex-bewoners willen shoppen in het winkelcentrum van Vathorst, kunnen ze hun kinderen gemakkelijk even bij de kinderopvang Bzzzonder brengen, die ook in het gebouw zit. En zo, legt ds. Smit uit, komen de succesvolle wijkbewoners in aanraking met kwetsbare groepen mensen, en: het lichaam van Christus. Zo ziet hij Hart van Vathorst, want Jezus zocht juist naar wie zwak is in de ogen van de samenleving. ‘Deze plek brengt de variatie die de wijk niet kent. Of het project missionair is? Voor ons als kerk volop. We verbinden mensen met elkaar.

ONDERWEG

Waar de verscheidenheid van het lichaam van Christus in het bijzonder zichtbaar wordt, is aan de avondmaalstafel. Heleen Sytsmavan Loo sprak daarover met ds. W. Smouter, Nederlands-gereformeerd predikant in Apeldoorn.

Avondmaal hoort bij de gemeenschap van Christus, bij die gemeente waar je elkaar niet uitgekozen hebt, maar aan elkaar gegeven bent. Als je avondmaal viert met je kring, je medecursisten of je conferentiegangers, dan maak je een wat intiemere kring. Je viert het avondmaal dan niet met Jan en alleman die de Heer liefheeft – dat is namelijk wat je doet in de kerk – maar met een club van gelijkgezinden.

Conferenties als Opwekking en New Wine zijn geweldig als middel voor geloofsopbouw. Maar om mijn punt met een voorbeeld te verduidelijken: als ik in een gezin opvoedondersteuning geef, is er de valkuil dat ik de opvoeding ga overnemen, en daar zijn de ouders uiteindelijk niet mee geholpen. Zo lopen conferenties het risico dat ze voor mensen kerkje gaan spelen, en dat kunnen ze niet. Ze kunnen onmogelijk de kerk vervangen. De dragende vorm van het avondmaal is de christelijke gemeente.

Het gaat voor ds. Smouter om ‘Jan en alleman die de Heer liefheeft’. Dat is het geheim van de gemeente. Sociologisch gezien een onmogelijkheid – ze zijn zo verschillend van samenstelling - maar een schepping van de Pinkstergeest.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen