BOEKBESPREKING

Wie heeft wel eens van ds. C.A. Lingbeek gehoord? Wie weet dat er ooit een Hervormd (Gereformeerde) Staatspartij (HSG) is geweest? Het boek van Henk Tijssen, Om het behoud van protestants Nederland, stoft een onbekend stukje protestantse geschiedenis af. Beter kan ik zeggen dat een stukje hervormde geschiedenis wordt afgestoft. Want het ging ds. Lingbeek om de Nederlandse Hervormde Kerk, de vaderlandse kerk, die voor hem een planting van God was.

De Hervormde Kerk heeft ons land en ons volk hun identiteit gegeven. Kerk en geschiedenis vinden elkaar in de gestalte van de Hervormde Kerk, die in haar begintijd de Nederduitse Gereformeerde Kerk heette. In de dagen van Lingbeek (1867-1939) was de Afscheiding al een feit (1834) en de Doleantie vond in zijn jeugd plaats (1886). Door de Afscheiding, maar vooral door de Doleantie, werd een nieuwe koers ingeslagen. De antithese werd uitgangspunt voor sociaal en politiek handelen: christenen tegenover niet-christenen, de kerk tegenover de samenleving. Lingbeek was van jongsaf geïnspireerd door Ph. J. Hoedemaker. Hoedemaker was de politieke tegenhanger van Abraham Kuyper. Hoedemaker wilde de natie niet splijten, maar bijeenhouden: ‘Heel de kerk en heel het volk’ was het devies van Hoedemaker. Een tweedeling zag hij als een revolutionair beginsel, dat vreemd was aan de Reformatie. Lingbeek was met zijn lange witte baard een markante man. In de vooroorlogse jaren was hij jarenlang lid van de Tweede Kamer voor de Hervormd (Gereformeerde) Staatspartij. Hij had het kamerlidmaatschap niet gezocht. Het werd hem nadrukkelijk gevraagd. De ethische theoloog A.J.Th. Jonker had niet veel op met dominees in de politiek. Een dominee in de politiek was volgens hem ‘een heel klein manneke met een heel slim planneke’. De HSG bestond uit twee stromingen: kohlbruggianen en hoedemakerianen. De predikanten die tot de HSG behoorden, preekten kohlbruggiaans, maar hun politieke visie was hoedemakeriaans, schrijft Tijssen. Volgens hem was dit de oorzaak van veel spanningen in de partij. Als hij deze spanningen beschrijft, krijg ik echter de indruk dat die meer te maken hadden met botsende karakters dan met principiële verschillen. Lingbeek hield zich niet met praktische politiek bezig. Hij bedreef getuigenispolitiek. Zijn doel was: één volk, één kerk. Lingbeek hamerde op artikel 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Hij bestreed Kuyper vanwege het doorstrepen van een deel van artikel 36, namelijk de woorden dat de overheid geroepen was om de valse godsdienst te weren en uit te roeien. Deze gewraakte zinsnede van 21 woorden bevatten echter het merg van christelijke politiek, want wie deze woorden schrapt, verklaart de staat neutraal. De overheid bemoeit zich dan niet meer met religie.

Wie dit anno 2016 leest, denkt misschien dat het over futiliteiten ging. De actualiteit kan echter niemand ontgaan, omdat een samenleving altijd naar een verbindend verhaal zoekt. Als die niet in het Woord van God gevonden wordt, dan wordt dat verbindende verhaal ergens anders gezocht. Dit is precies de spannende vraag die in het huidige Europa aan de orde is. Deze actualisering heb ik een beetje gemist in dit overigens heel lezenswaardige boek.

A.A.A. PROSMAN, NIJKERK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen