GENADE LEREN KENNEN

Niet alleen de praktijk van de verkondiging en het pastoraat, maar ook en misschien wel juist die van de catechese stelt meer dan eens voor indringende vragen. De vraagsteller realiseerde zich dit, toen hij van catecheten hoorde dat, ‘hoewel zij soms drie kwartier uitlegden dat een mens nooit uit beloning in de hemel komt, jongeren dit toch blijven denken’. Laat het genadekarakter van het heil, dat van de HEERE is, zich dan zo moeilijk leren? Heeft dat met onze cultuur te maken, waarin je juist moet presteren? Of zit er meer achter en spelen heel andere factoren mee?

GELOOFSLEREN

In hoe de vraag uiteindelijk werd geformuleerd, vallen mij de woorden ‘verinnerlijken’ en ‘relatie’ in positieve zin op. Het gaat in de catechese om een leerproces, dat zich een weg baant naar het innerlijk, het hart. Er wordt wel van ‘geloofsleren’ gesproken, dat evenals het geloof zelf, zowel een (genade)gave als een opgave is.

Daarbij weet de catecheet zich niet alleen volkomen aangewezen op de werking van Gods Geest. Ook en evenzeer is hij geroepen om in het catechisatielokaal, de ‘werkplaats van de Geest’, zich met toewijding en kennis van zaken, ook die zaken die leerprocessen betreffen, volledig in te zetten.

Dit geloofsleren voltrekt zich in het kader van het (genade)verbond van God, de God van Israël, de Vader van onze Heere Jezus Christus. Het bedoelt dit verbond te beantwoorden in een leven uit Zijn beloften en naar Zijn geboden. Het is dan ook per definitie relationeel van aard.

PRESTATIECULTUUR

Het bovenstaande wil enerzijds duidelijk maken dat ook wat betreft de catechese geldt dat het genade is om genade te leren kennen. Dat grijpt diep in.

Anderzijds bedoelt het aan te geven dat er in antwoord op de gestelde vraag meer valt te zeggen.

Over de ‘prestatiecultuur’ bijvoorbeeld, waarvan we de druk niet moeten onderschatten. Het prestatiedenken, waarmee juist onze jongeren in de praktijk van alledag worden geconfronteerd, beïnvloedt hen (en ons) ook in godsdienstig opzicht meer dan we misschien menen.

Het Evangelie sluit daar niet bij aan, maar staat daar haaks op. Tim Keller merkt in zijn boek Kruistocht. Het leven van koning Jezus op: ‘Er zijn twee radicaal verschillende geestelijke modellen. Het ene model is religie, en dat komt ten diepste neer op goede raad. Het andere is het Evangelie van Jezus Christus, dat begint en eindigt met goed nieuws.’ En: ‘De meeste mensen zijn voortdurend aan het werk om zichzelf te bewijzen, om God, anderen en zichzelf ervan te overtuigen dat zij goede mensen zijn. Dat werk houdt nooit op, tenzij we rust vinden bij het Evangelie.’

METHODE

Ik zou graag richting de catecheten nog iets willen zeggen over hoe er methodisch te werk kan worden gegaan om uit te leggen dat we enkel uit genade behouden worden.

Zou het bijvoorbeeld niet goed zijn om de jongeren eerst zelf maar eens aan het woord te laten over het ‘moeten presteren’. Wat voelen zij daarbij? En herkennen ze dit ook als het om Gods dienst gaat? Dan kan er vervolgens iets oplichten van het ‘vreemde’ van de genade, waarover het Woord van God (en bijvoorbeeld de catechismus op grond van dit Woord) spreekt. Het ‘vreemde’ dat niet alleen verrast, maar ook tegenspraak oproept.

Zelf zou ik dan de gelijkenis van de verloren zoon (beter: van de liefdevolle vader) met de catechisanten gaan lezen. Daarbij zou ik vooral aandacht vragen voor hoe de vader zowel de jongste als de oudste zoon tegemoet treedt. Misschien is de houding van de oudste zoon juist heel herkenbaar.

ERGERNISWEKKEND

We kunnen ook de gelijkenis van de arbeiders in de wijngaard nemen en letten op wat de werkers van het eerste uur aanvoeren als die van het elfde uur eenzelfde bedrag ontvangen. Is genade als het erop aankomt niet aanstootgevend en ergerniswekkend? Moet je er niet voor ingewonnen worden?

Het is mijn ervaring dat het onze jongeren diep kan raken als de catecheet zich op zo'n moment in het hart laat kijken en uit eigen ondervinding spreekt.

UNIEKE HOUDING

Daar komt nog iets bij. Iets dat dr. W. Verboom in een bijdrage in Woord & Dienst (jrg.54, nr.11) eens zo verwoordde: ‘We moesten maar niet zozeer over genade als begrip spreken, maar over genade als de geheel unieke houding van God. Dan wordt het van genade leven een doorleefd iets. Ik moet me daarin elke dag oefenen. Ook in die zin dat Gods genade inspiratiebron is voor een nieuwe levenshouding. Als ik niet leef van genade, word ik óf angstig óf onuitstaanbaar.’

Als het gaat over de vraag hoe de HEERE Zich in Zijn Woord laat kennen, is het leerzaam en heilzaam om ons als catecheten inderdaad af te vragen of we niet te veel over begrippen spreken (genade, heiligheid, waarheid, enz.). Ook is het goed ons te realiseren hoe ons spreken zich dan verhoudt met de verinnerlijking, waarop de vraagsteller doelt.

Het lijkt me trouwens heel mooi om oudere catechisanten dit citaat van ds. Verboom eens voor te leggen en er met hen over in gesprek te raken. Dan kan worden ingegaan op wat soms zomaar ‘vergeten’ wordt: wat het wil zeggen om Gods genade te leren kennen als inspiratiebron voor een nieuwe levenshouding.

Ds. D. Dekker is predikant van de hervormde gemeente te 't Harde.

Uw vraag voor deze rubriek kunt u mailen naar info@gereformeerdebond.nl of per post naar Apeldoorn sturen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen