GLOBAAL BEKEKEN

Bij uitgeverij Jongbloed (Heerenveen) verscheen een fraaie bundel liederen (dichterlijk uit het Duits vertaald door Titia Lindeboom) van de Duitse dichter-schrijver Jochen Klepper, die zich in 1942, samen met zijn Joodse vrouw en hun jongste dochter, het leven benam voor ze in handen van de nazi's vielen. De titel is Het licht breekt door de wolken. Hier volgt een ‘Troostlied op eeuwigheidszondag’, de dag waarop de doden worden herdacht, naar aanleiding van Psalm 109:21, ‘Want Uw goedertierenheid is groot’.

Nu heeft mijn hart voorgoed gebroken
met al wat mij belangrijk scheen.
Kom Heilige Geest, en wees mijn
Trooster blijf bij me, laat mij niet alleen.

Nu lijkt mijn hart niets meer te vinden
dan diepe wonden, scherpe pijn.
Kom, Heiland, wilt U mij verbinden,
uw zorg zal mijn genezing zijn.

Nu richt mijn hart zich stil naar boven,
aan U klamp ik mij vast, o Heer.
Blijf bij mij, Vader. Ik wil loven
in plaats van klagen. U zij eer!

***

In Kerk en Theologie schreef dr. F.G.M. Broeyer een artikel onder de titel ‘Hendrikus Berkhof, een dorpsdominee in oorlogstijd.’ De tekst begint als volgt:

Een paar jaar geleden vertelde Ankie Stork mij in een interview over de hulp die haar tijdens de oorlog door de hervormde predikant van Lemele werd verleend bij het onderbrengen van Joodse kinderen in pleeggezinnen. Als studente had zij zich beziggehouden met verzetswerk ten behoeve van zulke kinderen. De hulpvaardige predikant was Hendrikus (Henk) Berkhof, de latere Leidse hoogleraar. In Lemele, een gemeente van 790 zielen, had hij in 1938 als kandidaat zijn intrede gedaan.

De vader van Ankie, J.C. Stork, was directeur van de Nederlandsche Stoomblekerij in het naburige Nijverdal. Toen deze moest onderduiken, belandde hij op hetzelfde adres als de tegelijkertijd ondergedoken Berkhof. Ter herinnering kreeg de vader van Ankie Stork van Berkhof de recent gepubliceerde tweede druk van diens ‘Geschiedenis der Kerk’ cadeau. ‘Van den schrijver in dankbaarheid’, zo luidt de door Berkhof op 20 februari 1944 geschreven opdracht in het boek. Berkhof had Stork verteld, dat hij gevangen had gezeten en in feite door een toeval vrijkwam. Stork noteerde het verhaalde voorin de hem geschonken kerkgeschiedenis. Kort samengevat was dit het volgende: De Gestapo had Berkhof te Enschede laten opsluiten. In de gevangenis had Berkhof aan het boek gewerkt. Toen men hem na een half jaar naar de strafgevangenis in Scheveningen, het ‘Oranjehotel’ wilde overbrengen, vloog de auto waarin hij vervoerd werd ten gevolge van een verkeersongeluk in brand. Berkhof liep een zware hersenschudding op. Bij zijn ontslag uit het ziekenhuis werd hij op vrije voeten gesteld.

Dan volgt er een intrigerende afsluiting: ‘Hij heeft voor Lemele en zijn tijdelijke bewoners zeer veel goed werk verricht, waarvoor hem veel lof toekomt’. Stork vond het onnodig om uit te leggen, wie hij met die tijdelijke bewoners op het oog had. Bedoeld is: Joden. Hij schreef het jammer te vinden dat Berkhof Lemele verliet. ‘Maar’, gaat het verder, ‘hem staat een groote toekomst te wachten’.

Ankie Stork gaf mij dit boek naar aanleiding van het gesprek dat ik met haar gevoerd had. Eigenlijk vond ik, dat ik dit bijzondere exemplaar van de ‘Geschiedenis der Kerk’ niet in mijn bezit mocht houden en het in een archief moest zien onder te brengen. Navraag waar zich dit bevond mocht niet baten en leek uitzichtloos te zijn, toen Berkhofs zoon A.W. (Bert) Berkhof mij berichtte dat zijn vader hem uitdrukkelijk gezegd had, dat hij voor zijn nalatenschap geen moeite moest doen: ‘Het hoeft niet zoals bij Miskotte.’ Uiteindelijk bleek er in de Leidse universiteitsbibliotheek sinds enige tijd toch een bescheiden Berkhofarchief te zijn. Men bezit een verzameling preekboekjes van Berkhof uit de jaren 1938 tot 1953, en te Leiden is het bewuste boek nu ook ondergebracht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen