BIJZONDERE BETREKKINGEN

Na de steen van de Brexit die met veel geweld in het water is gegooid, zijn de kringen nog lang niet uitgerimpeld op het moment dat ik dit schrijf. In een klassiek Shakespeareaans koningsdrama is Boris Johnson van het toneel verdwenen.

De politieke verwarring in het Verenigd Koninkrijk is compleet. Hoe moet het nu verder? De in 2013 overleden dr. G.G. de Kruijf was in zijn preekvoorbereiding ‘verlegen om een goed woord’ en dat geldt op zijn minst ook van de Europese Unie. Waar is wijsheid voorhanden?

TROUW

In Trouw stond eind juni een artikel van Gerrit-Jan Kleinjan over de Anglicaanse Kerk, die op haar website een gebed om ‘wijsheid en gevoeligheid’ online zette voor de leiders van het Verenigd Koninkrijk.

De kerk plaatste dit ‘gebed om verzoening’ vrijwel meteen na de uitkomst van het Britse referendum zonder verder commentaar op haar website. ‘Leid ons volk in de dagen en maanden vooruit op de paden van vrede en verzoening’, zo staat er te lezen. En: ‘Herstel wat beschadigd is door verhit debat.’ (…) ‘Het is niet de eerste keer dat deze kerk, waarvan koningin Elisabeth officieel het hoofd is, een gebed de deur uitdoet naar aanleiding van de actualiteit. Dat doet de staatskerk bij elke belangrijke gebeurtenis’, zegt predikant Joost Röselaers die verbonden is aan de Nederlandse kerk in Londen. (…)

Maar directe verwijzingen naar de Brexit ontbreken in het gebed.

‘Dat komt’, zegt Röselaers, ‘omdat de tekst van het gebed is gebaseerd op het ‘Book of Common Prayer’, het handboek voor liturgie dat de Anglicaanse Kerk al sinds het begin in de zestiende eeuw gebruikt. Daarin staan tijdloze gebeden die al eeuwenlang op de meest uiteenlopende situaties toepasbaar zijn. Het is niet zo dat ze dit gebed na de uitslag van het referendum snel nog moesten schrijven.’

NEDERLANDS DAGBLAD

Dat verlangen naar wijsheid komt ook tot uiting in een opinieartikel van de gereformeerd-vrijgemaakte predikant Matthijs Haak uit Dordrecht in het Nederlands Dagblad van 29 juni. Hij schrijft onder meer:

De Brexit dwingt ons (…) een stap verder te gaan. Het vervangen van de ene persoon door de andere is niet de weg. (…) Het zal een spade dieper moeten. Het geloof is weg. En, getuige de uitspraak van de Britse exit-kiezer, niet alleen het geloof in de (Europese) politiek. Er is niet minder dan een nieuw Europees verhaal nodig waarin mensen kunnen geloven. En juist hier zit de pijn. Want spreken over zo'n verhaal gaat niet meevallen. Zelfs toegeven dat we een (nieuw) verhaal nodig hebben, zal moeilijk zijn. Dit om de simpele reden dat we er in het Westen niet meer gewend aan zijn. (..) We hoefden nergens anders meer in te geloven dan in onszelf. Tot onze grote schrik blijkt deze mens niet te (kunnen) vertrouwen! Wat nu? We worden geconfronteerd met onze leegte en dat voelt aan als uiterst ongemakkelijk.

Ds. Haak waarschuwt scherp voor makkelijke oplossingen en christelijke ‘gelijkhebberij’:

Een valkuil voor gelovigen is dat zij nu wel even de weg kunnen wijzen omdat zij wél geloven. Ik moest daaraan denken toen ik een artikel van Peter van Dalen en Gert-Jan Segers (Christen- Unie) las in het NRC Handelsblad van 24 juni. Nota bene op de dag van de Brexit zelf merkten ze op dat de ChristenUnie altijd al een geloofwaardige Europa-visie had en gaven ze zes suggesties voor de toekomst. Doorgaans handelen populisten zo: bij heftige gebeurtenissen zeggen zij dat zij het altijd bij het rechte eind hadden en wijzen ze een richting aan waarvan het maar de vraag is of en hoe die zich tot de werkelijkheid verhoudt.

Gelovigen houden er juist rekening mee dat er een hogere macht is die ons en onze geschiedenis ver te boven gaat. Bij ingrijpende gebeurtenissen, zoals de Brexit, voelen gelovigen de nietigheid van de mens en bidden zij om wijsheid. (…)

In hetzelfde Nederlands Dagblad wordt Geert Mak aan het woord gelaten in een interview door Marc Janssens. Mak schreef in 2004 een bestseller over de Europese geschiedenis. Ook Janssens vraagt naar een gezamenlijk Europees verhaal:

Toch ontbreekt juist dát gezamenlijke Europese verhaal, waarin ook recht gedaan wordt aan de eigenheid van de lidstaten.

Bij politici is dat inderdaad het geval. Die kiezen voor het een of voor het ander, of voor een grijs midden. Maar in het onderwijs, bij media en onder jongeren is dat verhaal wel degelijk te vinden. Ik ben beducht voor de Europese politici, want de weerzin om Europa democratischer te maken is groot. De meeste jongeren beseffen echter dat ze niet meer in de negentiende eeuw leven maar in de eenentwintigste. Voor onderwijs, media en cultuur ligt er een belangrijke taak, want het is nodig ook vanuit het perspectief van de ander naar onze geschiedenis te kijken. 10 mei 1940 is niet alleen de Duitse inval in Nederland, maar ook de overwinning van de Wehrmacht op België en Frankrijk, wat Europees gezien nog meer impact had. Om te overleven zullen we Europees moeten denken.(…)

Wanneer de Brexit echt doorgaat, ligt de uitdaging in de manier waarop de verhouding tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk geregeld zal worden. Zal er sprake zijn van ‘bijzondere betrekkingen’ en hoe zien die eruit? Daarmee sla ik een brug naar de Protestantse Kerk, die in de aprilsynode unaniem besloot in te stemmen met een vijfkerkenvoorstel om ‘bijzondere betrekkingen’ aan te gaan. Het betreft de relatie met de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK), de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKV), de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) en de Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland (vGKN). Het is een historische stap, die volgens sommige voorgangers van gereformeerden huize weleens een fusie met de Protestantse Kerk zou kunnen inluiden. Maar is dat wel een goed idee? Daarover schreef Ad de Boer in zijn column in Onderweg.

ONDERWEG

‘Jij gaat naar de hel’, riep ik als zesjarige op straat tegen mijn roomse buurjongen, die ik in zijn kamer pal naast de mijne elke avond tot Maria hoorde bidden. Mijn moeder gaf me prompt een pak slaag, opdat ik dat ‘nooit, maar dan ook nooit meer’ zou zeggen.

Toch was de kijk op andere kerken in ons vrijgemaakte gezin niet breed oecumenisch. Mijn gereformeerde vrienden Chris en Koos mochten op zondag wel met ons mee naar de kerk, maar het omgekeerde was uitgesloten. Ik weet niet meer of mijn ouders daarbij het begrippenpaar ‘ware en valse kerk’ hanteerden. Maar dat de Here ons riep naar het zaaltje in gebouw Concordia en niet naar de Salvatori- of Maranathakerk van mijn vrienden, stond voor hen buiten twijfel. En voor mij eigenlijk ook.

God heeft sindsdien het nodige veranderd in mijn kijk op de kerk. Vanaf mijn vroegste EO-jaren tot de meest recente New Wine-conferenties opende Hij in ontmoetingen met hervormde en gereformeerde broers en zussen mijn ogen voor de lengte, breedte, hoogte en diepte van de liefde van Jezus. Mijn profetie van vóór 2004 dat de fusie van hervormden en gereformeerden een kleurloze kerk zou opleveren, is vals gebleken. Evangelische en confessionele krachten hebben elkaar in de Protestantse Kerk in Nederland gevonden en hebben die Goddank een verrassend vrijmoedig missionair elan gegeven.

Toch knarst het bij mij als ik NGK'ers en GKv'ers onbekommerd hoor roepen dat we ‘natuurlijk’ over een paar jaar met zijn allen in de Protestantse Kerk zitten. Ik vind het een prima plan om veel royaler dan tot nog toe elkaars predikanten welkom te heten op de kansel. Laten we vooral ‘closere’ buren worden. Maar zolang binnen de PKN een vrijzinnig evangelie ‘dat geen evangelie is’ een erkende plek heeft, is een fusie, of wat daarop lijkt, voor mij een paar bruggen te ver. Zolang broers en zussen uit modernistische PKNgemeenten naar ons toe vluchten, omdat ‘de dominee ontkent dat Jezus God is en dat de Bijbel Gods Woord is’, zie ik weinig in een eigen Gkv/NGK-plekje in het ‘voor elk wat wils’ PKN-huis. En verontruste predikanten die daarheen verkassen, daar snap ik dus echt niks van.

Eerlijk gezegd verbaast mij dit geluid van Ad de Boer. Hij verheugt zich in de ontwikkelingen binnen de Protestantse Kerk maar hij schetst ook het beeld van een ‘voor elk wat wils’-kerk. Het is de overtuiging dat de waarheid aan de eenheid voorafgaat. Paulus spreekt mijns inziens in de eerste Korinthebrief andere taal. Hij heeft het over een waarheid die gemeenschap sticht en die geneest. Hopelijk groeien de bijzondere betrekkingen uit tot iets moois.

Ds. G. van Meijeren is hoofd mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen