ONGEDACHTE ZEGEN

Voorop moet staan: als de overheid heeft besloten dat een huwelijk van personen beneden de achttien jaar niet langer mogelijk is, zal de kerk zich daaraan houden.

Er wordt veel onzin beweerd over de ‘scheiding van kerk en staat’. Die betekent niet dat ze niets met elkaar te maken hebben. De strekking van deze formule is juist dat de kerk en de staat twee grootheden zijn die elkaar respecteren, ieder op hun eigen terrein en dat de een niet over de ander wil heersen.

De kerk respecteert de macht van de overheid en onderwerpt zich aan haar gezag. De staat respecteert de vrijheid van godsdienst en geeft de kerk de ruimte om het geloof in woord en daad te belijden en uit te dragen (binnen de grenzen van de wet).

DE WET OVERTREDEN

Het overtreden van de wet is dus geen optie. De kerk is niet bevoegd een ‘huwelijk’ in te zegenen dat niet wettig door de overheid is gesloten. Het huwelijk is een publieke aangelegenheid, geregeld door de wet. Het huwelijk is ‘ein äusserlich, weltlich Ding’, heeft Luther al gezegd. Het is net als kleding en voedsel, huis en hof aan de wereldlijke overheid onderworpen.

Calvijn dacht er niet anders over. Het huwelijk heeft als instelling van God alles met het geloof te maken, maar het is de overheid die hierin verantwoordelijkheid draagt. Het huwelijk is geen sacrament van de kerk. Deze optie valt dus af.

JURIDISCHE MOGELIJKHEDEN

Heeft de kerk andere mogelijkheden? Allereerst kan de kerkenraad advies geven en de jongelui helpen bij het nemen van verantwoorde beslissingen. Is het hun ernst om straks samen als man en vrouw door het leven te gaan en hun kind op te voeden?

Laten ze dan in elk geval de juridische mogelijkheden die hen wél ten dienste staan benutten. De biologische vader kan vooraf het (nog ongeboren) kind erkennen, waardoor hij vanaf diens geboorte zijn wettelijke vader wordt. Dat brengt direct rechten en plichten met zich mee, bijvoorbeeld de onderhoudsplicht. Na erkenning kan het kind bij de geboorte de achternaam van de vader krijgen. De vader kan bij de rechtbank verzoeken om ook het ouderlijk gezag over het kind te ontvangen. Daarbij is steeds de instemming van de moeder vereist.

ZEGENVIERING

De kerkorde geeft de mogelijkheid de relatie aan te merken als een ‘andere levensverbintenis van twee personen’ dan het huwelijk (ord.5-4). Wanneer er sprake is van een ‘verbond van liefde en trouw voor Gods aangezicht’, kan er een kerkdienst worden belegd waarin deze levensverbintenis wordt gezegend. Het Dienstboek van de kerk gebruikt daarvoor de aanduiding ‘trouwdienst’.

Op het eerste gezicht lijkt dat misschien een onbegaanbare weg. Met dit artikel werd toch de zegening van een homorelatie mogelijk gemaakt? Inderdaad, maar daarin ligt niet de enige betekenis van deze bepaling.

De kerkenraad heeft twee mogelijkheden:

• Of het stel dat een kind verwacht en dat samen door het leven wil gaan heenzenden met de boodschap: kom later maar terug als je beiden achttien bent en je officieel getrouwd bent. Misschien is het kind dan al geboren. Ik proef in de vraag van de kerkenraad dat hij dat pastoraal onverantwoord vindt;

• Of hen toch een zegen mee te geven in de vorm van een trouwviering (ord. 5-4). Een gedwongen huwelijk werd vroeger ingezegend, ook al werd die situatie niet als wenselijk beschouwd. Nu is er sprake van een ‘gedwongen niet-huwelijk’, omdat de overheid dit huwelijk nog niet wil sluiten. Moet de kerk dan het stel de zegen onthouden?

TWEE VRAGEN

Nog twee vragen doen zich hier voor. Hoe zit het met andere stellen met een samenlevingscontract? Als zij de mogelijkheid hebben een wettig huwelijk te sluiten, kan de kerkenraad dat als voorwaarde stellen. Voor deze jonge mensen bestaat die mogelijkheid (nog) niet, omdat de wet hen dat onmogelijk maakt. De tweede vraag is lastiger. Ordinantie 5-4 zegt dat de kerkenraad pas tot een dergelijke zegenviering kan besluiten ‘na beraad in de gemeente’. Moet dan eerst een traject van bezinning en overleg in een gemeentevergadering worden gevolgd? Ik ben van mening dat dat niet het geval is. De woorden ‘na beraad in de gemeente’ wijzen terug naar de bepalingen dat de kerkenraad geen besluiten neemt ‘tot het wijzigen van de gang van zaken in de gemeente’ (ord. 4-8- 7) ‘in aangelegenheden die voor het leven van de gemeente van wezenlijk belang zijn’ (art. VI-5). Ik vind het goed te verdedigen als een kerkenraad tot de slotsom komt: wij hebben in het verleden gedwongen huwelijken ingezegend en gaan op deze weg voort door het zegenen van een gedwongen nog-niet-huwelijk. Er is dus geen sprake van een beleidswijziging en wij nemen daarom zelf onze pastorale verantwoordelijkheid.

Zo kan een destijds omstreden artikel uit de kerkorde nog ongedacht ‘tot zegen’ zijn.

Dr. P. van den Heuvel uit Bunnik is emeritus predikant en kerkrechtdeskundige.

‘GEDWONGEN HUWELIJK’

Eind 2015 is de ‘Wet tegengaan huwelijksdwang’ in werking getreden, waardoor het niet langer mogelijk is te trouwen voordat de leeftijd van achttien jaar is bereikt. De achtergrond van deze wetswijziging was vooral om te voorkomen dat in het buitenland gesloten ‘dwanghuwelijken’ van kinderen in ons land moeten worden erkend.
Een gevolg hiervan is wel dat een ‘gedwongen huwelijk’ beneden de achttien jaar in Nederland ook niet meer mogelijk is. ‘Een stel dat hun kind dus binnen de relatie geboren wil laten worden, wordt door de overheid gedwongen ongehuwd, ongeregistreerd te gaan samenwonen’, schrijft deze kerkenraad.

CASUS

Enige tijd geleden heeft de regering besloten om alle uitzonderingen voor trouwen onder de achttien jaar te schrappen. Bij een zwangerschap onder de achttienjaar kan er dus bij de overheid niet meer getrouwd worden.
In onze gemeente is zo'n stel dat graag wil dat hun kind binnen het huwelijk geboren wordt.
Ze hebben de plannen voor hun trouwdag al klaar, maar op grond van de nieuwe wet kan de burgerlijke gemeente niet meewerken. Ze vragen nu aan de kerkenraad om de trouwerij toch door te laten gaan, maar dan zonder gemeentehuis. Ze willen dan in de kerk de ringen uitwisselen. Dan kunnen ze later als de bruid achttien jaar wordt, even naar het gemeentehuis gaan om het huwelijk nog even officieel bij de gemeente te registreren.
Formeel kan er dus niet van een huwelijk worden gesproken en kan de kerkenraad geen trouwdienst beleggen. Welke mogelijkheden hebben we als kerkenraad? Moeten we de wet overtreden (BW boek 1 art. 68) of het stel ongezegend wegsturen in een samenwoningsrelatie?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen