BEPROEFD GELOOF

Getrouwd met een Joodse vrouw ondervindt Klepper aan den lijve de verschrikkingen van het naziregime, maar door alle beproevingen heen blijft hij het vroegere Duitsland voor ogen houden, het Duitsland van voor Hitlers opkomst. In zijn dagboek schrijft hij dat hij zich te midden van angst en wanhoop aan drie dingen mag vasthouden: ‘het kruis, het sacrament en het Woord’.

Van Klepper zijn thans, vertaald uit het Duits, twee publicaties verschenen: Onder de schaduw van Uw vleugels, een selectie uit zijn dagboekaantekeningen, en de bundel Het licht breekt door de wolken, een vertaling van zijn kerkelijke liederen. Titia Lindeboom bezorgde beide uitgaven.

DAGBOEK

Jochen Klepper wordt geboren in het uiterste oosten van Duitsland, thans onderdeel van Polen. Hij wil aanvankelijk, net als zijn vader, predikant worden, maar kiest na een persoonlijke crisis voor het schrijverschap: journalistiek werk, essays, romans, hoorspelen, poëzie. In 1931 trouwt hij met Johanna Stein – ‘Hanni’ – een Joodse weduwe die twee dochters heeft: Brigitte en Renate. Een gelukkig huwelijk dat zijn familie hem niet in dank afneemt: ook toen al, voor het Hitler-regime, is het antisemitisme in Duitsland tastbaar aanwezig.

In 1932 begint hij met dagboekaantekeningen, in schoolschriften en kladboekjes. Vaak staat er boven zo'n aantekening een bijbeltekst. Hij zal dit zo'n tien jaar, tot zijn tragische dood in 1942, volhouden. Jaren na de oorlog worden ze op initiatief van zijn zuster gebundeld en uitgegeven en thans zijn ze – voor een groot deel – ook in het Nederlands beschikbaar.

Dit dagboek vormt een aangrijpend en authentiek tijdsdocument. Wie zicht wil krijgen op de ontwikkelingen in Duitsland – de groei naar terreur – na 1932, leze dit boek.

Het gezin vestigt zich in Berlijn en in die beginjaren van zijn huwelijk kan Klepper in zijn dagboek nog schrijven dat iedere dag die God hem geeft ‘goed’ is, zolang hij deze drie mag behouden: zijn vrouw Hanni, het schrijven, het geloof. Zijn geloof wordt, door de ontwikkelingen in Duitsland, wel danig op de proef gesteld. In 1933 schrijft hij dat hij moet ‘vechten’ tegen ‘alle angsten en aanklachten’. Vanwege zijn ‘gemengde huwelijk’ krijgt hij diverse malen ontslag en in 1937 wordt hij geschrapt als lid van de ‘Reichsschrifttumskammer’, waarvan je lid moet zijn als je wilt publiceren. Als schrijver heeft hij nog wel succes: in 1937 vindt de uitgave plaats van zijn historische roman Der Vater, die handelt over Frederik de Grote van Pruisen. Deze krijgt brede belangstelling, ook in militaire kringen, met als bijkomend gevolg dat hij met zijn gezin – voorlopig – enigermate wordt ontzien.

WANHOOP

Het gezin raakt vanaf 1937 door de racistische wetten steeds meer in het nauw. Het dagboek vermeldt dit in vele aangrijpende passages. Het lukt in 1939 nog wel om de oudste dochter te laten emigreren. Met de jongste dochter lukt dit niet meer. Deportatie van vrouw en dochter komt steeds dichterbij. Zelfs een persoonlijk gesprek met Adolf Eichmann kan dit niet tegenhouden.

Deportatie van vrouw en dochter zal niet alleen het uiteenvallen van het gezin betekenen, maar ook opname van vrouw en dochter in een concentratiekamp, met naar alle waarschijnlijkheid een vernietigingskamp als eindstation.

Diverse Joden willen het zover niet laten komen en plegen zelfmoord. Zo ook het gezin Klepper. Wanneer Kleppers zuster op een dag in december 1942 het huis binnengaat, ruikt ze een sterke gaslucht en treft ze vervolgens drie dode lichamen aan: Jochen, zijn vrouw en hun dochter. Een wanhoopsdaad. Een daad die ons doet huiveren. Maar ook een daad die ons voor de vraag stelt: Hoe kan zo'n onmenselijk regime ontstaan dat mensen de dood in drijft?

LIEDEREN

Klepper voelt zich in de ‘Evangelische Kirche’ steeds minder thuis, omdat deze geen afstand neemt van het nationaalsocialisme. Misschien juist daarom wordt in de tweede helft van de jaren dertig bij hem het verlangen sterker om in positief-christelijke zin ‘dichter van de kerk’ te zijn. Zo ontstaan tientallen kerkliederen, verzameld in de bundel Kyrie, die in 1938 voor het eerst verschijnt en naderhand wordt uitgebreid. Ze krijgen ook in Nederland enige bekendheid. Ad den Besten vertaalt er enkele en zowel in het ‘Liedboek’ van 1973 als in het ‘Liedboek’ van 2013 worden enige liederen van Klepper opgenomen.

Titia Lindeboom heeft nu Kleppers bundel Kyrie, in totaal 29 liederen, in het Nederlands overgezet. Een omvangrijk deel van de liederen volgt het kerkelijk jaar: Kerst, Pasen, Hemelvaart, Pinksteren. En verder onder meer oudjaar, nieuwjaar, avondmaal en doop, huwelijk en belijdenis. Kleppers liederen hebben niveau. Het is uitermate moeilijk om poëzie uit een vreemde taal over te zetten in een andere taal. Hier geldt des te meer: ‘Vertalen is verraden.’ Ik heb veel waardering voor de wijze waarop Titia Lindeboom de oorspronkelijke tekst heeft overgezet in Nederlandse poëzie, met behoud van de kerngedachten van het oorspronkelijke.

Mooi is bijvoorbeeld ‘Ik slaap in uw bescherming, Heer’ met erboven de tekst uit Psalm 4: ‘In vrede zal ik gaan liggen …’

Ik slaap in uw bescherming, Heer,
U neemt mij in uw hoede.
Ik vlij me in uw armen neer;
verkwik mij met het goede.

En:

Een troostlied in de avond

In elke nacht, die donker dreigt,
is altijd nog uw ster verschenen.
De avond valt, de wanhoop stijgt,
maar U bent nooit uit zicht
verdwenen.

U zendt uw engel, als een wacht,
U stuurt uw Woord, en geeft mij
kracht.

De vertaalster heeft met haar vertalingen van Kleppers dagboek en liederenbundel een moeilijke ‘klus’ geklaard. Beide vormen een belangrijke aanwinst in onze taal.

Dr. J. de Gier uit Ede is neerlandicus.

N.a.v. Jochen Klepper, ‘Onder de schaduw van Uw vleugels. Een selectie uit zijn dagboeken (1932-1942). Bezorgd door Titia Lindeboom’, uitg. Royal Jongbloed, Heerenveen; 360 blz.; € 24,95.

Jochen Klepper, ‘Het licht breekt door de wolken. Liederen. Vertaald en bezorgd door Titia Lindeboom’, uitg. Royal Jongbloed. Heerenveen, 64 blz.; € 12,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen