EEUWIGHEIDSPERSPECTIEF

De woorden klinken uit de mond van de vroegchristelijke bisschop van Smyrna. Hiermee wordt in één zin de focus scherp gesteld op de zaak waarover het gaat in de nieuwste pennenvrucht van ds. J. Belder, ditmaal een uitgave in de Artios-reeks.

Welke waarde heeft de marteldood van christenen zoals Polycarpus als er geen hemel en geen hel zou zijn? Omgekeerd: Welke waarde heeft een leven zonder Christus in het perspectief van de eeuwigheid?

VERSCHUIVINGEN

Het eeuwigheidsperspectief behoort bij de grondstructuur van het geloof van de kerk van alle tijden en plaatsen. Maar in zijn boek De laatste ernst signaleert ds. Belder dat dit geloof vandaag de dag allerminst algemeen en ongetwijfeld is, althans in de westerse wereld. Door middel van persoonlijke ervaringen en verwijzingen naar gegevens uit wetenschappelijk onderzoek maakt hij inzichtelijk welke uitwerking het secularisatieproces in de achterliggende decennia heeft gehad op de samenleving.

Deze invloed is niet alleen waarneembaar in de wereld buiten de kerk, maar ook binnen de kerkelijke muren. Namen van vrijzinnige theologen als H.M. Kuitert en Nico ter Linden worden genoemd, evenals verschuivingen in preken, liederen en in gemeenten.

EIGEN KRING

Het is nog niet zo lang geleden dat als vanzelfsprekend werd verondersteld dat deze ontwikkelingen reformatorisch Nederland, en daarmee ook de kring van de Gereformeerde Bond, voorbij zouden gaan. Maar ds. Belder legt de vinger bij het verontrustende feit dat ook in eigen kring de realiteiten van hemel en hel steeds meer lijken te vervagen.

In dit verband noemt hij de invloed van Barth, bij wie er geen plaats is voor de hel als uiteindelijke en definitieve bestemming van mensen. Tegenover de tendens om te zwijgen over eeuwig wel en wee stelt de auteur dat bescheidenheid ons wel siert, maar dat deze bescheidenheid niet past wanneer het gaat over de laatste ernst: ‘Jezus, noch Paulus, noch de profeten namen een blad voor de mond… Alstublieft geen dreigen treurpreken, maar wie beweert geroepen te zijn de volle raad van God te preken, moet de hel als uiterste consequentie van het verwerpen van het Evangelie vooral serieus nemen.’

UITHOLLINGSPROCES

Het boek van ds. Belder is ingedeeld in negen hoofdstukken. De eerste hoofdstukken hebben een verkennend karakter. Een college godsdienstwetenschappen passeert de revue, evenals allerlei vormen van hedendaagse interesse in het bovennatuurlijke, zelfs in leven na de dood. Vervolgens komt het innerlijke uithollingsproces dat zich aftekent in de kerken na de Tweede Wereldoorlog in beeld. Dit gebeurt in combinatie met getuigende tegenstemmen van bijvoorbeeld dr. W. Aalders in de bekende Open Brief en overzeese theologen zoals John Piper.

De voorliefde van de schrijver voor kunst en cultuur blijkt uit het extra hoofdstuk over de verbeelding van hemel en hel in de kunst. Hij refereert aan klassieke literatuur zoals de Divina Commedia van Dante. Uitvoeriger geeft hij aandacht aan penseelkunstenaars, vooral de Bossche schilder Jheronimus Bosch. Op sprekende wijze laat hij zien dat de verschuiving in de aandacht van het Jenseits naar het Diesseits ook zichtbaar wordt in de kunstzinnige verbeelding in de loop van de geschiedenis.

OPSTANDING DER DODEN

De hoofdstukken 4 en 5 geven een beknopt overzicht van de bijbelse gegevens. De schrijver wijst er op dat het Nieuwe Testament explicieter dan het Oude Testament spreekt over hemel en hel. Hij verklaart dit vanuit de voortgaande openbaring. Tegelijk laat hij zien dat de eschatologische toekomstverwachting al leeft in de oudtestamentische teksten. Concreet noemt hij enkele passages over de verwachting van de opstanding der doden.

Ook gaat hij uitdrukkelijk in op de betekenis van het Hebreeuwse woord sjeool. In bijvoorbeeld de NBV heeft men ervoor gekozen om sjeool nergens te vertalen als hel. Maar ds. Belder beargumenteert dat sjeool in het Oude Testament veelal geen neutraal dodenrijk betekent, maar de plaats is die gekenmerkt wordt door de scheiding van de HEERE.

TUSSENTOESTAND

Wat betreft het Nieuwe Testament refereert de auteur vooral aan Jezus Zelf, Die als geen ander heeft gewaarschuwd voor de hel en haar verschrikkingen. Ook noemt hij teksten die spreken over het sterven als een doorgang naar het eeuwige leven, zoals de woorden over het ‘heen te gaan en bij Christus te zijn’ (Filip. 1:23).

In dit verband distantieert hij zich van de theorie van de zielenslaap. Wel spreekt hij van een tussentoestand. Juist in het Nieuwe Testament wordt immers duidelijk dat het lichaam pas wordt opgewekt en met de ziel verenigd bij de wederkomst van Christus.

Hoe waardevol de hoofdstukken over de bijbelse gegevens ook zijn, ze komen in het geheel van deze publicatie nogal summier over. Mijns inziens zou er meer te zeggen zijn over de verwachting van het eschatologische oordeel en de bijbehorende definitieve scheiding, niet alleen in het Nieuwe maar ook in het Oude Testament.

HEMEL

Het zesde en zevende hoofdstuk gaat in op de betekenis van de hemel. Ds. Belder merkt op dat er ondanks de secularisatie nog steeds volop wordt gespeculeerd over de hemel, en dat niet alleen door christenen. Zelf wil hij zich hoeden voor fantasie en kiest hij ervoor zo dicht mogelijk bij de schriftgegevens te blijven. Daarbij toont hij zich kritisch wat betreft allerlei bijna-doodervaringen, ook van mensen die claimen tijdelijk in de hemel te zijn geweest, zoals Todd Burpo (De jongen die in de hemel was). Wanneer de vraag wordt gesteld of er herkenning zal zijn na dit leven, lijkt Belder te opteren voor een voorzichtig ‘ja’. Hierbij citeert hij invloedrijke stemmen uit de kerkgeschiedenis die deze verwachting volmondig bevestigen. Het lijkt me waardevol dat ook dit geluid helder klinkt. De hemel is immers niet alleen de plaats waar de liefde tot God volmaakt zal zijn, maar ook de liefde tot elkaar. Hoe kan er liefde zijn zonder (her)kennen?

TWEE WOORDEN

In de laatste hoofdstukken ligt het volle accent op de roeping om met twee woorden te spreken, zodat de laatste ernst werkelijk functioneert in prediking en pastoraat. Deze roeping loopt uit op de persoonlijke vraag: ‘Wat verwacht ík?’ Het antwoord op deze vraag is immers van grote invloed op de wijze waarop wij in deze wereld staan.

Indringend waarschuwt ds. Belder voor de eeuwige verschrikking. Anderzijds wil hij de verwachting van de gelovigen niet versmallen tot een voortbestaan in de hemel. Bijbels gezien gaat het immers om veel meer: de verwachting van een eeuwig leven in een vernieuwde schepping, de nieuwe hemel en de nieuwe aarde.

In dit verband wordt aandacht gevraagd voor de betekenis van de meditatio futurae vitae (de overdenking van het toekomstige leven). Deze overdenking wekt en vernieuwt het heimwee van de pelgrims naar Thuis.

Een praktische en lezenswaardige gids daarbij is deze nieuwe uitgave in de Artios- reeks. Een zichtbare illustratie daarbij zijn de getuigenissen van martelaren zoals Polycarpus en de talloze hedendaagse bloedgetuigen van Christus.

Ds. J.B. ten Hove is predikant van de hervormde gemeente te Veenendaal.

N.a.v. Ds. J. Belder, ‘De laatste ernst. Over de plaats van hemel en hel in prediking en pastoraat’, Artios-reeks, uitg. Royal Jongbloed, Heerenveen; 134 blz.;
€ 13,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen