MARKANTE HERVORMER

Prof. Selderhuis biedt allereerst een helder en boeiend overzicht van Luthers leven. Zijn manier van schrijven zorgt ervoor dat je het boek al vlug uitleest en op een goede manier kennismaakt met de politieke en kerkelijk gebeurtenissen van de turbulente vroege Reformatie in Duitsland en Europa.

Het aansprekende van dit boek is ten tweede dat Luthers persoon goed in beeld komt, mede aan de hand van allerlei citaten uit met name zijn tafelgesprekken en brieven. Luther was een complexe persoonlijkheid en niet altijd makkelijk in de omgang, zoals ook Philippus Melanchthon, de wat schuchtere geleerde en Luthers jarenlange collega-hervormer in Wittenberg, nogal eens ondervond. Melanchthon was regelmatig getuige van Luthers woede-uitbarstingen en werd er soms bang van.

AANGEVOCHTEN LEVEN

Deze biografie maakt duidelijk hoe uiterst intensief Luthers leven is geweest vanwege de vele soorten tegenstand, de eindeloze kritiek op zijn persoon en optreden, maar ook vanwege de diepe aanvechtingen die hem soms langs de afgrond voerden. Tegelijk heeft in dit aangevochten leven het getuigenis van Christus sterk en rijk geklonken. Door de kracht van het geloof kon Luther onder grote druk en tegenstand de weg van reformatie gaan. Waarom? Blijkbaar kon hij niet anders, zoals hij schreef: ‘Zonder dat ik mij dat bewust was, heeft God mij het werken aan het Evangelie binnen geduwd. Als ik vooraf had geweten wat ik nu uit ervaring heb leren kennen, had ik er mij niet zo in laten drijven.’

LUTHERS THEOLOGIE

In de derde plaats komen Luthers belangrijkste geschriften kort aan bod, waardoor het boek ook een kleine introductie tot de theologie van de hervormer biedt. Zo verbindt Luthers nadruk op ootmoed en schuldbesef hem met Augustinus en de laatmiddeleeuwse kloostertraditie. Het bevrijdende van de rechtvaardiging door het geloof in Christus, die hij had gevonden in de bestudering van de brief aan de Romeinen, verwoordde hij sterk in zijn bekende boek De vrijheid van een christen (1520). Dat deed hij ook in zijn uitleg van de Galatenbrief (1535), die sterke invloed heeft uitgeoefend in de latere protestantse traditie. Luthers nadruk op Gods genade en soevereiniteit bleek in zijn discussie met de bekende humanist Erasmus en hij verwoordde deze in zijn Van de slaafse wil (1524). Zijn geloofsopvattingen kwamen kernachtig tot uiting in zijn Grote en Kleine Catechismus (1529). Luther moet eens gezegd hebben dat wie zijn boek tegen Erasmus en zijn Grote Catechismus had gelezen, zijn hele theologie kende.

SCHADUWKANTEN

Ter sprake komen ook Luthers muzikale gaven en zijn 36 liederen, waarmee hij de protestantse gemeentezang heeft gestimuleerd. Tot Luthers schaduwkanten behoren niet alleen zijn grillige karakter, maar helaas ook zijn negatieve uitspraken over de Joden, die de laatste tijd regelmatig worden belicht.

Selderhuis vat Luthers leven en werk uiteindelijk kernachtig samen in de uitspraak dat de hervormer een van de beste voorbeelden is van een zondaar die levenslang op Gods genade is aangewezen. Calvijn verwoordde de gedachten van vele hervormingsgezinden toen hij aangaf dat Luther weliswaar verschillende schaduwkanten had, maar dat door hem het Woord aan de mensen was teruggegeven. Een uitspraak die Luthers blijvende betekenis treffend samenvat.

LEESBAAR

Selderhuis heeft zoals gezegd een boeiende, soms luchtige schrijfstijl. Meer dan eens moet je als lezer (glim)lachen om de manier waarop hij menselijke dingen, die ook Luther niet vreemd waren, en gebeurtenissen onder woorden brengt. Maar deze manier van schrijven doet ook weleens afbreuk aan het serieuze onderwerp van zijn studie. Hoe leesbaar de schrijfstijl Selderhuis’ studie dus ook maakt, ze zorgt er tegelijk voor dat je als lezer niet altijd voldoende wordt geraakt door de indrukwekkende kant van Luthers leven en werk.

Selderhuis’ boek vormt een goede introductie tot het leven en werk van Luther. Verder prikkelt het om Luther zelf te lezen. Dat kan goed, want pasgeleden is een selectie van zijn geschriften in een prachtige Nederlandse uitgave verschenen. Het jaar 2017 zal ons overigens op allerlei manieren opnieuw in aanraking brengen met de erfenis van deze markante en invloedrijke hervormer.

Dr. R.W. de Koeijer is predikant van wijkgemeente De Ark in Bilthoven.

N.a.v. Dr. Herman J. Selderhuis, Luther. Een mens zoekt God, uitg. De Banier, Apeldoorn; 336 blz.; € 24,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen