FOCUSSEN OP CHRISTUS

In Europa gaat er rond 1520 een steeds krachtiger reformatorische wind waaien. Het zet een beweging in gang die Europa diepgaand beïnvloedt. Als hartslag van die beweging noemen we de ontdekking dat men het Evangelie teruggevonden heeft.

Het pad om zelf het heil te verwerven door het verrichten van goede werken bleek dood te lopen. De aflaathandel is er het dieptepunt van. Luther ziet dat alleen de gerechtigheid die Christus verdiend heeft, zalig kan maken. Het is voor hem de poort naar de hemel. Hij verschilt hierin niet van Calvijn en van de vele andere reformatoren.

EENHEID

Ondanks alle diversiteit in de Europese beweging van de Reformatie is er eenheid in het belijden dat alleen Christus onze gerechtigheid is. Hoezeer goede werken ook van belang zijn, ze voegen niets toe aan die gerechtigheid. Wie er wel iets aan toe wil voegen, degradeert Christus en Zijn werk. Die zal niet zalig worden. Het is hier alles of niets: óf Christus voor honderd procent en zalig worden, óf afdingen op het werk van Christus door eigen verdiensten en verloren gaan.

Het pad om het heil te verwerven door goede werken liep dood

Voor hen die ontdekken dat de pogingen om via eigen verdiensten zalig te worden op niets uitlopen, is dit uitermate bevrijdend en vreugdevol. Zo functioneert het bij de Reformatie. Vreugde en zekerheid geven de toon aan. En men beleeft het als een genadig ingrijpen van God.

Het wordt te veel om brede achtergronden te schetsen van de noodzaak tot reformatie. In ieder geval is deformatie er aanleiding toe geweest. De mens met zijn kunnen werd op de troon gezet, zodat God met Zijn genadewerk in Christus door de Geest onteerd werd. In de tijd van de Reformatie ontdekken mensen dat de kerk hen op het verkeerde been zet, zodat ze hun levenshuis op zand, in plaats van op de rots bouwen. De Geest gaat waaien, de Schrift krijgt gezag boven de kerk van Rome, de eer van God gaat centraal staan. Met niet te stuiten kracht verovert het Evangelie Europa.

NEDERLAND

In Nederland leidt dit tot het ontstaan van de Gereformeerde Kerken, later de Hervormde Kerk genoemd. Deze is dus door God geplant. Hiermee zien we de planting van de kerk in Europa en Nederland door mensen als Willibrord, Bonifatius en anderen niet over het hoofd. Wel geven we ermee aan hoe God Nederland genadig is geweest. Dat Nederland ontdekt dat Christus alleen onze gerechtigheid is, slaat in die tijd zo diep in dat men het volstrekt onopgeefbaar Heidelbergse Catechismus vormen deze Leerregels de confessie van de kerk der Reformatie in Nederland. Als gezamenlijke focus heeft ze dat enkel Christus onze gerechtigheid is en dat de Geest dit realiseert via het geloof. De katholieke lijn dat het God alleen is Die verlost, is in die confessie geheel geborgd. Uiteraard hangt hier veel mee samen, zoals dat Christus God en mens is, dat de Geest God is en dat er continuïteit is met het belijden van de oude kerk, waarin met name de kerkvaders Athanasius en Augustinus een grote inbreng hadden.

HEEL HET VOLK

Vanaf het begin is geprobeerd heel ons volk onder het beslag van het Evangelie te brengen. Met name de Nadere Reformatie heeft dat op eigen wijze onderstreept. Hier wortelen de begrippen volkskerk en vaderlandse kerk. Die begrippen hebben dus niets te maken met het strelen van eigenwaarde. Het focussen op Christus, onze gerechtigheid haalt immers juist elke vorm van hoogmoed onderuit.

Wat er van ‘heel het volk’ is terechtgekomen, is een apart verhaal. De Verlichting heeft er in elk geval aan meegewerkt dat in grote delen van de kerk het God-zijn van Christus en van de Geest ernstig in diskrediet is geraakt. We kunnen ons voorstellen dat Christus dan op zeker moment zegt: ‘Wanneer men Mij beschouwt als slechts een mens, dan zullen ze dat ook voelen’, en dat de Geest zegt: ‘Wanneer Ik hooguit nog als een kracht gezien wordt, dan trek Ik Me terug.’

SECULARISATIE

Naar mijn gevoelen is dit de kern van het huidige secularisatieprobleem. Hoeveel goeds er ondanks alles nog is in de kerk in Nederland, wij allen hebben zorgen en vragen ons wel eens af: ‘Gaat God ons verlaten?’ Gauw zal God dat niet doen. Hij doet het slechts als het allerlaatste, maar onmogelijk is het niet.

Is dit het einde? Gelet op onze zonde wel, maar gelet op de genade van God en Zijn verbondstrouw niet. God wil terugkeren. Maar dit gebeurt enkel op de schriftmatige wijze van verootmoediging, waarin wij geheel terugkeren naar Christus, onze gerechtigheid.

Hoe zit het vandaag met het gegeven dat Christus onze gerechtigheid is? Het is er zeker nog. Maar of het zo glanzend functioneert als in de tijd van de Reformatie, is de vraag.

ROOMS-KATHOLIEK

Hierbij denk ik ook aan de gevoerde gesprekken tussen luthersen en rooms-katholieken over de rechtvaardiging door het geloof alleen. Daarin zijn mooie dingen gezegd, maar is het echt geborgd dat enkel Christus onze gerechtigheid is? En is dat ook geborgd vanuit het werk van de Heilige Geest, Die alles in ons opruimt wat Christus en Zijn gerechtigheid in de weg staat?

In ieder geval staan bij de Rooms- Katholieke Kerk de leerstellingen van het Concilie van Trente nog rechtovereind. Bovendien, ook al zou de Rooms-Katholieke Kerk op papier de rechtvaardiging juist verstaan, hoe werkt dat dan door in de praktijk van het kerkelijke leven? Iemand heeft die kerk ‘de nog niet gezuiverde kerk’ genoemd.

Persoonlijk houd ik het erop dat deze kerk in alle onderdelen van haar kerk-zijn een semi-pelagiaanse (vrije wil) structuur heeft. Hierdoor kan het gegeven dat Christus onze gerechtigheid is, niet werkelijk functioneren, tenzij de Heilige Geest als een heilzame wind ingrijpt.

PROTESTANTISME

Zo'n ingrijpen kunnen we in het protestantisme, tot in de meest rechtse flank van de kerken van het gereformeerde belijden, goed gebruiken. Immers, hoe is het in het protestantisme, in de gereformeerde gezindte, gesteld met ‘Christus, onze gerechtigheid’? Moeten we niet erkennen dat er vandaag moslims zijn die tot bekering komen en voor ons beschamende voorbeelden zijn wat betreft vreugde en zekerheid in Christus en Zijn gerechtigheid? Vreugde en zekerheid zijn onder ons schraal, omdat een verbroken hart en een verslagen geest ontbreken.

Ligt hier niet de oorzaak van het feit dat we er niet meer van doordrongen zijn welk vuur er in de tijd van de Reformatie heeft gebrand betreffende Christus, onze gerechtigheid? Zou herleving van dit vuur niet meer liefde geven voor de kerk der Reformatie? De nota ‘Kerk 2025’ zou er wel bij varen. Het zou voor Nederland, ja voor heel Europa, tot rijke zegen zijn, niet het minst voor de vele moslims. En velen zouden verheugd uitroepen: ‘We hebben het Evangelie (weer) gevonden, want Christus is onze gerechtigheid geworden. Daar gaan we voor.’

Ds. R.H. Kieskamp uit Lienden is emeritus predikant.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen