IS DE KERKORDE BIJBELS?

Voorop gesteld moet worden dat een kerkorde niet rechtstreeks af te leiden is uit de Bijbel. Om een beroemd woord van dr. O. Noordmans aan te halen: ‘We zijn niet in staat met een concordantie en wat commentaren gewapend een bijbelse kerkorde in elkaar te zetten.’ Zo hebben ook de reformatoren de kerk niet ingericht.
De Bijbel kan niet worden gehanteerd als ‘handboek voor kerkelijk recht’. Maar omgekeerd: bij een kerkorde heeft ook moderne bedrijfskunde niet het laatste woord. De kerk is geen bedrijf dat je op de meest efficiënte en effectieve manier moet organiseren.

GEESTELIJKE FUNCTIE

De kerkorde heeft een geestelijke functie, ze wil aan de kerk en de gemeente een leefregel bieden om in deze wereld rond Woord en sacramenten gemeente van Christus te zijn.
Daarom gelden voor een kerkorde allereerst een aantal bijbelse uitgangspunten. Bijvoorbeeld dat het Christus Zelf is die Zijn kerk regeert; dat Hij daarbij gebruik maakt van de dienst van mensen die Hij roept tot het ambt; dat er verscheidenheid in ambten is; dat het Evangelie wordt gepredikt en de sacramenten worden bediend; dat er opzicht wordt gehouden; dat er in diaconale zorg wordt omgezien naar de naaste. De Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt dat een kerkorde nuttig is om de kerk in stand te houden, maar dat ze niet mag afwijken van wat Christus, onze enige Meester, ons geboden heeft. Een kerkorde dient om de eendracht te bewaren in de gehoorzaamheid aan God en niet om het geweten te binden en te dwingen (artikel 32).

CONTEXT

Bij het opstellen van een kerkorde heeft men ook te maken met tijden en omstandigheden. Om een voorbeeld uit de kerkgeschiedenis te noemen: Calvijn was er principieel van overtuigd dat de gemeente van Christus elke zondag het avondmaal behoort te vieren. Hij heeft die opvatting tot het einde toe verdedigd: het breken met de gewoonte van de oude kerk om het dikwijls te vieren noemt hij ‘een uitvinding van de duivel’. De Raad van Genève gaf echter geen toestemming. Calvijn kwam tot de conclusie dat ‘het beter is om geduld te hebben met de zwakheid van het volk dan om al te hardnekkig te strijden’. Hij gebruikt daarvoor meer dan eens de uitdrukking ‘zoals de zaken nu staan’. Een kerkorde zoekt in de gegeven omstandigheden, met de mogelijkheden die voorhanden zijn, een bijbels verantwoorde vormgeving voor de gemeente van Christus. Door de tijden heen veranderen de mogelijkheden en omstandigheden en daarom is elke kerkorde voortdurend aan verandering onderhevig.

OM TE DIENEN

Is het bijbels te verantwoorden dat ambtsdragers regelmatig moeten aftreden en beperkt herkiesbaar zijn? Die regel is ingesteld om te zorgen dat telkens weer nieuwe gemeenteleden hun gaven kunnen inzetten en ontplooien (vergelijk de priesters die bij toerbeurt dienst deden in de tempel). Vooral wil hij voorkomen dat de macht in de gemeente zou berusten bij een klein aantal mensen. Dat is een goed bijbels uitgangspunt: het ambt is om te dienen en niet om te heersen. Het concrete getal van twaalf jaar is vooral ingegeven door praktische omstandigheden: vroeger was het in de Gereformeerde Kerken vier jaar (daar waren genoeg kandidaten beschikbaar). Nu is het weer twaalf (als voorheen in de Nederlandse Hervormde Kerk), omdat het steeds moeilijker wordt ambtsdragers te vinden. Dat predikanten ‘voor het leven’ in het ambt worden bevestigd, heeft te maken met hun langdurige opleiding. Ze worden niet ‘gewijd’, ze gaan bij hun bevestiging niet over tot een andere orde, die van de geestelijkheid. Ze zijn alleen maar vrijgesteld vanwege de opleiding die voor de uitoefening van het ambt van dienaar van het Woord is vereist.

KERKELIJKE VERGADERING

Natuurlijk heeft het de voorkeur als besluiten met eenstemmigheid worden genomen. Zo staat het ook in de kerkorde. Maar als die door overleg niet kan worden bereikt, moet er toch een beslissing vallen. We hebben ook te rekenen met de harde, vaak zondige realiteit, met eigenbelang en onzuivere motieven. Denk niet dat die in de gemeente van Christus en bij kinderen van God niet voorkomen! Daarom is het goed dat besluiten in de kerk nooit door één enkele persoon worden genomen. Ze worden genomen nadat er overleg is gepleegd, in een kerkelijke vergadering, onder aanroeping van de Heilige Geest. En – zegt de Dordtse kerkorde – dan is het goed dat de minderheid zich bij zo’n besluit ook neerlegt. Met een woord van Paulus: de een achte de ander uitnemender dan zichzelf.

Dr. P van den Heuvel uit Bunnik is emeritus predikant en kerkrechtdeskundige.

VRAGEN

• In de kerkorde wordt voorgeschreven dat ambtsdragers steeds herkozen moeten worden en na twaalf jaar moeten aftreden. Wat is de bijbelse fundering van dit voorschrift?
• Waarom worden predikanten beroepen voor onbepaalde tijd en zijn zij ambtsdrager voor het leven?
• Waar staat in de Bijbel dat besluiten moeten worden genomen met meerderheid van stemmen? Als een vergadering door de Geest wordt geleid, hoort er toch eenstemmigheid te zijn? Kan de Geest soms in Zichzelf verdeeld zijn?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen