MOOI EN MOEILIJK WERK

Wanneer we geloven dat de preek het middel bij uitstek is waardoor de Heilige Geest mensen tot geloof brengt en opbouwt in het geloof, dan hebben we kwaliteit te leveren.

Een regel van Benedictus luidt: ‘Alles wat het waard is om gedaan te worden, is het ook waard om goed gedaan te worden.’ Dat geldt zeker voor de prediking. Ik beschrijf hier hoe ik het doe (of het zou willen doen), niet zoals ieder het zou moeten doen.

VOORRECHT

De prediking van Gods Woord is de core business van een predikant. Je heet niet voor niets erbi Divini Minister, dienaar van het goddelijke Woord. Dit is een erenaam. Maar het zet je als predikant ook op je plek. Je bedient je niet van het Woord, het Woord bedient zich van jou. Het is een bijzonder voorrecht betrokken te zijn bij de grote missie van God om zondaren te redden en Zijn Koninkrijk te bouwen.

STEEDS MOEILIJKER

Preken is het mooiste werk, maar ook het moeilijkste. Mijn ervaring is dat het steeds moeilijker wordt. Toen ik pas begon, dacht ik dat het maken en houden van preken me gaandeweg gemakkelijker zou afgaan en de preekvoorbereiding minder tijd in beslag zou gaan nemen. Er zijn ook wel gemeenteleden die denken dat een dominee na verloop van tijd de preken steeds gemakkelijker uit de togamouw schudt. Dat is echter niet zo. Althans niet wanneer je je preken niet op de automatische piloot wilt maken, wanneer je niet alleen oude maar ook nieuwe dingen uit de schat van het Woord wilt opdelven, wanneer je je gemeente wekelijks vers brood wilt voorzetten, wanneer je dicht bij het leven van je hoorders wilt komen, wanneer je hun hart wilt raken.

Een preek maken kost mij steeds meer tijd en energie

Het kost mij steeds meer tijd, het vergt steeds meer inspanning, het vreet steeds meer energie.

Theologiestudenten moet ik dus de illusie ontnemen dat preken in de loop der jaren gemakkelijker wordt en minder spanning oplevert. Laat het hun een troost zijn dat ook de zogenaamde preektijgers er hun leven lang tegen op zijn blijven zien.

Ik denk aan Maarten Luther, die steeds weer huiverde aan de voet van de kansel. En van dr. J.J. Buskes is bekend dat hij regelmatig nachtmerries had. Zo droomde hij eens dat hij door de ouderling van dienst naar de kansel werd gebracht, maar het trapje naar boven niet kon vinden. En toen hij dat trapje eindelijk had gevonden en beklommen, bleek hij tot z’n schrik op het klankbord terechtgekomen te zijn.

DRIE KANTEN

Het proces van preekvoorbereiding kunnen we van drie kanten bekijken: een preek wordt gemaakt, een preek wordt geboren en een preek wordt gegeven. Een preek moet gemaakt worden: aan de preekvoorbereiding zit iets ambachtelijks. Het is een stuk vakwerk. Een predikant verricht noeste arbeid, waarin hij bepaalde regels volgt bij de exegese van de tekst en bij de opbouw van de preek. Dat zijn dingen die je kunt leren.

Er zit echter ook een andere kant aan de preekvoorbereiding. Een preek moet ook geboren worden. Het heeft iets van een creatief proces waar naast transpiratie, inspiratie voor nodig is. Gedachten moeten rijpen. Dat kun je niet forceren. Een te grote tijdsdruk werkt hier blokkerend.

In de derde plaats moet een preek gegeven worden. Een predikant moet een preek als het ware uit Gods hand ontvangen. De preekvoorbereiding is een proces dat hij moet ingaan en doorgaan in diepe afhankelijkheid van God. Een preek wordt biddend gemaakt. Dat is de grote vooronderstelling van de prediking.

Op bepaalde momenten zul je als predikant daadwerkelijk je handen vouwen en bidden om de leiding van de Heilige Geest en de opening van het Woord. Maar het is van groot belang dat hij gedurende het hele proces van de voorbereiding zichzelf oefent in een houding van afhankelijkheid en ontvankelijkheid voor wat de Geest hem wil laten horen en zien.

WEEKPROGRAMMA

Hoe past de preekvoorbereiding in het weekprogramma van een predikant? Er wordt van een predikant meer gevraagd dan alleen het leiden van de erediensten. Ook predikanten moeten aandacht geven aan timemanagement en verstandig omgaan met de tijd die hun ter beschikking staat. Ze moeten voldoende tijd inruimen om de preek voor te bereiden. Mijn stelregel is: first things first. Wanneer we het er met elkaar over eens zijn dat de voorbereiding van de eredienst het belangrijkste werk van de predikant is, dan zou hij daar mee moeten beginnen.

Als een voorganger op donderdag zijn tekst nog moet kiezen, is hij erg laat. Dat geldt te meer omdat in het weekprogramma van een predikant nu eenmaal niet alles te voorzien is.

Ik heb mezelf aangewend dat ik uiterlijk maandagochtend vaststel over welke gedeelte ik zal preken. Liever nog eerder. Ik reserveer de vrijdagmiddag als een overloopmiddag. Bij voorkeur plan ik die middag geen activiteiten, maar probeer hem vrij te houden voor onvoorziene zaken, voor dingen die zijn blijven liggen. Als de mogelijkheid er is, ben ik op vrijdagmiddag ook al bezig met het zetten van de eerste stappen van de preekvoorbereiding van de week erop.

Dat wil zeggen: de keuze van het schriftgedeelte, de eerste lezing van de tekst en als het kan, doe ik ook al een stuk van het exegetische voorwerk. Dat is zeker van belang als van tevoren bekend is dat er de volgende week veel te doen is. Het is zaak om te anticiperen op een drukke werkweek.

PLANNING

Ik probeer voor mezelf ook een globale planning te maken op welke momenten in de week ik aan de preek werk. Voor de voorbereiding van de diensten moet je de tijd nemen, maar niet alle tijd. Zelf heb ik een bepaalde druk nodig om de vaart erin te houden, dus stel ik bepaalde deadlines. Ik bepaal van tevoren wanneer het voorwerk af moet zijn, wanneer ik de preekschets klaar moet hebben en wanneer de preek uitgetypt op de harde schijf van mijn computer moet staan.

Ik noemde net de stelregel: de belangrijkste dingen eerst. Ook dat is trouwens een regel van Benedictus. Begin je werkdag met de belangrijkste taken. Dus ga ’s ochtends vroeg niet eerst je mail bekijken of de krant lezen, maar begin gelijk met het belangrijkste, zeker als je een ochtendmens bent.

Dat betekent dus dat de voorbereiding voor de eredienst bij mij voornamelijk in de ochtenden plaatsvindt, zeker dat deel dat de meeste frisheid vraagt, de meeste concentratie en creativiteit.

In het algemeen is dit voor mij een goede indeling: ’s ochtends studeren, ’s middags de gemeente in en ’s avonds de gemeenteactiviteiten: catechese, kringwerk, vergaderingen en dergelijke.

Zoals iemand zei: Wie de ochtend met de grote geesten doorbrengt (Calvijn, Kohlbrugge, Koopmans, Noordmans), kan de middag en de avond met de kleinere geesten doorbrengen.

GEBED EN STUDIE

Een punt dat minstens zo belangrijk is als de voorbereiding van de prediking, is de voorbereiding van de prediker. De bekende Engelse prediker Martyn Lloyd-Jones wijst daarop in zijn boek Preaching and Preachers.

Allereerst denk ik dan aan het feit dat een predikant een man van gebed moet zijn. Hoe zul je ooit in Gods Naam tot de gemeente kunnen spreken, wanneer je niet zelf geregeld onder vier ogen bent met je Opdrachtgever?

Naast het gebed is er het lezen van de Bijbel. Voor een predikant dreigt het gevaar van een louter professionele omgang met de Schrift. De Bijbel is dan meer een werkboek dan een levensboek. We moeten de Bijbel niet alleen lezen om er preekteksten in te vinden, maar om onszelf er dagelijks mee te voeden.

Het is ook van groot belang voor een predikant om te blijven studeren. Laten ze in hun week-programma momenten plannen dat ze los van de preekvoorbereiding of andere activiteiten zich aan de studie wijden. Laten ze ervoor zorgen dat ze bijblijven op hun eigen vakgebied. Dat zal niet elke week lukken, maar wanneer een dominee geen moeite doet om toch die momenten in te plannen, dan komt het er helemaal niet van. Uiteindelijk gaat dit ook ten koste van de preek. Geregelde studie houdt het hoofd fris en vergemakkelijkt de voorbereiding van de prediking.

WAT ER LEEFT

Nog een ander punt is het lezen van goede literatuur. Dat is van belang om gevoelig te worden voor wat er leeft in jezelf, in andere mensen en in de maatschappij. Schrijvers zijn seismografen van maatschappelijke ontwikkelingen. Zij voelen aan wat kenmerkend is voor de tijd waarin we leven. Daarnaast is het lezen van goede literatuur ook van belang voor de ontwikkeling van de eigen taalvaardigheid.

Het is ook goed om van tijd tot tijd eens wat tijdschriften in te zien die gemeenteleden lezen. Ik denk ook aan jongerentijdschriften zoals Glamour en Cosmo Girl. Je kwelt je rechtvaardige ziel, maar je komt zo wel aan de weet wat gemeenteleden, oud en jong, bezighoudt.

Ds. H. Russcher is predikant van de hervormde gemeente te Nijkerk.

BROCHURE OVER DE PREDIKING

Wie verder over de prediking wil nadenken, verwijzen we naar de recente brochure van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond: ‘Instrument van de Geest. Gedachten over hervormd-gereformeerde prediking’. Deze brochure bevat het rapport van de commissie Prediking van de Gereformeerde Bond. De leden van de commissie beluisterden en vergeleken oudere en recent gehouden preken, bestudeerden veel publicaties over de prediking, duidden het hedendaagse leefklimaat én hebben een bijbels gefundeerde weg gewezen als antwoord op de vraag wat hervormd-gereformeerde prediking aantrekkingskracht kan geven.

Te bestellen door het overmaken van € 5,50 (incl. porto) op ING-rekening NL25 INGB 0002 937021, t.n.v. Gereformeerde Bond, Apeldoorn, o.v.v. brochure ‘Prediking’. Wie er vijf of meer bestelt, betaalt € 5,00 per stuk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen