BOEKBESPREKING

Jo Molenaar
Gods akkerwerk, Gods gebouw. Vier eeuwen kerk langs de dijk in Nieuw-Lekkerland.
Uitg. Vanderperk Groep, Groot-Ammers; 525 blz.; € 34,95.
In een goede plaatselijke kerkgeschiedenis komt een tijdsbeeld, alsook het kerkelijk leven als geheel, aan het licht. Dat geldt in het bijzonder voor het boek dat Jo Molenaar schreef over vier eeuwen kerkelijk Nieuw-Lekkerland. Na informatieve hoofdstukken over ‘Nieuw-Lekkerland in oude tijden’ en de doorwerking van de Reformatie in de Alblasserwaard brengt de auteur, ouderling in de hervormde gemeente, ons bij de start in 1616 van een zelfstandige gemeente in Nieuw-Lekkerland, ressorterend onder de classis Dordrecht, waar de gemeente voor die tijd viel onder Lekkerkerk in de classis Gouda. De eerste predikant, ds. Gerardus Verstegen, moet een verklaring tekenen dat hij zich zeven jaar aan de gemeente verbindt. Na anderhalf jaar meldt Oud-Beijerland zich al. Daar gaat hij uiteindelijk na ruim zeven jaar heen. Al snel volgt een hoofdstuk over de Nadere Reformatie. De predikanten Jacobus van Oudenhoven en Petrus van de Velde, respectievelijk de derde en de vijfde predikant van Lekkerland, brengen de gemeente op dat spoor.

Boeiend is het hoofdstuk over de tijd van ds. Petrus van de Velde, ‘de bekendste predikant’, die al bij zijn intredepreek leden van de kerkenraad over zich heen kreeg en de haat van leden der gemeente moest verduren. In een boekje over Van de Velde wordt gezegd dat Lekkerland bij zijn komst ‘een goddeloos dorp’ was en dat zijn voorganger, ds. Brandolphus, daartoe ‘veel aanleiding’ had gegeven. Maar onder Van de Velde voltrok zich een opwekking, waarbij zijn felste tegenstanders (zoals ‘een boosaardige vrouw’) werden omgebogen. Bij het lezen van zo’n hoofdstuk wordt duidelijk hoe het vaak met de levensstijl maar ook met gehoorzaamheid aan de gezonde leer gesteld was. Toen Van de Velde bij zijn intrede veelvuldig de naam van Christus noemde, vond de kerkenraad dat maar paaps. Overigens vindt men in dit hoofdstuk ook terug hoe in die tijd de predikant samen met een ouderling in de week voor het avondmaal alle huizen langs ging om te nodigen. Bij een van de bezoeken wachtte men hem op om hem om te brengen. Zijn vriendelijkheid deed de potentiële daders daarvan terugdeinzen.
In dit hoofdstuk komt ook de opkomst van de conventikels ter sprake. De dominee uit Molenaarsgraaf, Gerardus van Schuylenburg, is kennelijk een gezelschapsman. Ds. Van de Velde behoort dan tot een vijfhoofdige classicale commissie, die hem bestraft over zijn gedrag. Van de Velde zelf wordt echter ook aangeklaagd door twee predikanten uit Renswoude, omdat hij daar een conventikel frequenteerde. De classis oordeelt dat hij voorzichtiger had moeten zijn, maar dat hij onschuldig is. Van de Velde stond 42 jaar in Nieuw-Lekkerland, zijn opvolger, ds. Baudij, 38 jaar.

Ik haalde slechts iets aan uit de begintijd. Op boeiende wijze beschrijft de auteur wetenswaardigheden uit de tijd daarna. Aan de orde komen de watersnoden, de tijd van de Afscheiding en de Doleantie, met alle predikanten die de gemeente dienden. Met ds. Boele van Schagen (reed hij ‘een scheve schaats?’) kreeg Lekkerland opnieuw een predikant die de gemeente enkele decennia diende (een halve eeuw). En ook ds. H.J. Hulscher stond er ongeveer 25 jaar. Meer naar onze tijd toe komt de vestiging van een predikantsplaats in Kinderdijk aan de orde, en komen portretten van (nog) bekende predikanten in beeld, tot en met de kersverse ds. A. de Lange. Een geding tussen de kerkenraad met het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond ten tijde van ds. Tj. de Jong komt langs. ‘Van een naar twee kerken’ is de titel van het afsluitende hoofdstuk. Hoewel de Afscheiding in de Waard de eeuwen door nauwelijks voet aan de grond kreeg, werd Nieuw-Lekkerland er in 2004 niet voor bewaard. Een prachtig boek, ook mooi geïllustreerd uitgevoerd. Een overzichtelijke lijst van alle predikanten met relevante data en een naamlijst completeren het geheel. Het plaatselijke belang van deze kloeke uitgave wordt mede overstegen door een breed opgezette literatuurlijst.

J. VAN DER GRAAF, HUIZEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen