EERHERSTEL VOOR HUWELIJK

De ereplaats van het huwelijk blijkt al uit deze zin in het klassiek-gereformeerde huwelijksformulier (1566): ‘De Heere Jezus heeft het huwelijk hoog geëerd met Zijn tegenwoordigheid, gaven en wondertekenen te Kana in Galilea.’ Dit wil niet zeggen dat de Reformatie het niet-getrouwd zijn als een mindere vorm van leven ziet. In zondag 41 van de Heidelbergse Catechismus staat het gehuwd en ongehuwd zijn op één lijn. Maar nu staan we stil bij enkele belangrijke uitgangspunten van de Reformatie voor het huwelijk, waarvan zij belijdt dat het God de Heere behaagt.

ROOMS-KATHOLIEK

Deze laatste zin zou de Rooms-Katholieke Kerk in de Middeleeuwen niet zomaar voor haar rekening genomen hebben. Het gehuwd zijn is voor haar van een lagere orde dan het ongehuwd zijn. Wellicht speelt hier de invloed van Augustinus mee. Het belangrijkste doel van het huwelijk is dan ook niet dat man en vrouw elkaar trouw zullen helpen en bijstaan, maar het voortbrengen van kinderen. De sluiting van het huwelijk behoort tot het terrein van de kerk. In het canonieke recht vindt men er allerlei bepalingen voor. Het is een sacrament, dat wil zeggen dat het huwelijk de (ingestorte) genade van de kerk nodig heeft om huwelijk te kunnen zijn. Echtscheiding is niet mogelijk.

EERHERSTEL

We kunnen de Reformatie van de kerk gerust ook een reformatie van het huwelijk noemen en daarmee een eerherstel. Het huwelijk is niet iets minderwaardigs. Integendeel, God heeft het Zelf ingesteld (Gen.2:21-24). Daar behoort ook de seksuele relatie van man en vrouw bij. Ook die is een gave van God, door God Zelf geschapen en gewild. Daarom heeft het huwelijk het sacrament van de kerk helemaal niet nodig om huwelijk te zijn. Alsof het huwelijk pas goed zou zijn als de genade er ingestort zou zijn. Bovendien kent de Bijbel geen sacrament van het huwelijk.
Als God het huwelijk zelf heeft ingesteld, waarom zou het dan beter zijn om niet te trouwen? Met die dwaling hebben de reformatoren persoonlijk afgerekend. Luther trouwde met Katharina van Bora, die uit het klooster gevlucht was. Calvijn vond zijn echtgenote in Idelette de Bure en Bucer is twee keer getrouwd geweest, eerst met Elisabeth Silbereisen en na haar dood met Wibrandis Rosenblatt. Daarmee onderstreepten zij in hun eigen leven de afwijzing van het celibaat, wetend dat Rome hen daarom als geëxcommuniceerd zou beschouwen. Calvijn zag trouwens nog wel een positief aspect in het nietgehuwd zijn. Het kan een middel zijn om aan de seksualiteit niet de vrije teugel te geven (innerweltliche askese).

BUITEN

Luther zag de huwelijkssluiting niet als een bevoegdheid van de kerk, maar van de burgerlijke overheid. Bewust werd het huwelijk gesloten (‘bevestigd’ zei men) buiten, vóór het kerkgebouw. In een ceremonie daarna ín de kerk werd het huwelijk dat reeds gesloten was, ingezegend.
Ook voor Calvijn en de andere reformatoren behoort het huwelijk tot het burgerlijke leven en valt het onder de wetgeving van de overheid.

Het gaat in de kerkdienst na de huwelijkssluiting vooral om het gebed voor het bruidspaar. Het treedt in de plaats van het sacrament. Luther schreef daarvoor het Traubüchlein (1529). Na het onderricht over het huwelijk strekt de predikant zijn handen uit over het bruidspaar en bidt: ‘Heere God, U, Die man en vrouw geschapen hebt en tot het huwelijk bestemd hebt en hen met de vrucht van het lichaam hebt gezegend en het geheimenis van uw lieve Zoon Jezus Christus en de kerk, Zijn bruid, daarin bezegeld; wij bidden U bij uw grondeloze goedheid dat Gij Uw inzetting en zegen niet laat veranderen en te niet doen, maar genadig in ons bewaren wilt door Jezus Christus, onze Heer. Amen.’
Bucer kent het gebruik om het geknielde bruidspaar de handen op te leggen.

KINDEREN

Het belangrijkste doel van het huwelijk is dat man en vrouw elkaar trouw en liefde bewijzen. Het krijgen van kinderen is daaraan ondergeschikt. Een kinderloos huwelijk is niet minder. In het huwelijk is de man het hoofd, terwijl de vrouw niet minder is dan haar man. Man en vrouw zijn gelijkwaardig en hebben ieder een eigen taak in het huwelijk.
Echtscheiding wordt in de Reformatie afgewezen. Zij is met een beroep op Jezus’ woorden alleen toegestaan in geval van overspel (Luther) of ook bij liederlijk leven of haat tegen de ware godsdienst (Calvijn). Het is opvallend dat Bucer een ruimere echtscheidingspraktijk kent. Als er geen liefde en trouw meer is, dan is er al geen huwelijk meer. Dan kan het beter ontbonden worden: echtscheiding om erger te voorkomen.
Het samenwonen van ongetrouwden noemt Bucer een Winkel-ehen, ‘trouwen’ zonder toestemming van de ouders, buiten de overheid om. In feite ben je dan al getrouwd en is het zelfs onjuist zulke mensen uit elkaar te halen. Dan moet men gewoon trouwen.
Homoseksuele relaties worden door Calvijn in zijn commentaar op Genesis 19 scherp veroordeeld. Men spreekt over ‘stomme zonden’.

ECHTE LIEFDE

Ons klassiek gereformeerde huwelijksformulier van de hand van Datheen (1566) kent een didactisch en liturgisch deel. De visie op het huwelijk in het uitvoerige didactische deel past helemaal bij die van de reformatoren. Mooi is de aandacht voor de verhouding van Christus tot Zijn gemeente als beeld voor het huwelijk. Deze is vergelijkbaar met de zinsnede: ‘Bovendien zult u uw vrouw liefhebben als uw eigen lichaam, zoals Christus Zijn gemeente heeft liefgehad.’ (Ef.5:22-30)
Dan gaat het maar niet om romantiek, maar om echte liefde en zorg voor elkaar in goede en kwade dagen, zoals in de huwelijksvragen toegespitst wordt. De ‘bevestiging’ van het huwelijk vindt in die tijd in ons land gewoonlijk plaats in de gewone zondagse kerkdienst.

Dr. W. Verboom uit Harderwijk is emeritus hoogleraar geschiedenis van het gereformeerd protestantisme.

BLIJVENDE UITGANGSPUNTEN

Voor het huwelijk vandaag biedt de visie van de Reformatie een blijvende, betrouwbare grond. We kunnen denken aan de volgende uitgangspunten.
1. Het huwelijk is een geschenk van God, gegeven bij de schepping. Er is de vreugde van het leven in de relatie van de ene man en de ene vrouw. Ongehuwd zijn is echter niet minder.
2. Het huwelijk is een afglans van het huwelijk van Christus en Zijn bruidsgemeente.
3. Het eerste doel van het huwelijk is het in liefde en trouw leven voor elkaar.
4. Het daaraan ondergeschikte doel is het krijgen van kinderen.
5. Het huwelijk is geen private, maar een publieke aangelegenheid. Het behoort tot het terrein en de wetgeving van de burgerlijke overheid. In de kerk wordt het bevestigd.
6. Het huwelijk sluiten en echtscheiding staan haaks op elkaar. Echtscheiding is het gevolg van echtbreuk.
7. Door liefde en trouw kan het breken van de echt worden voorkomen én geheeld.
8. Samenwonen is in strijd met de wijze waarop in de Bijbel over de relatie van man en vrouw gesproken wordt. Seksualiteit heeft haar plaats binnen de veilige ruimte van het huwelijk.
9. Homoseksuele relaties dienen afgewezen te worden. In onze tijd verdienen celibatair levende homoseksuele broeders en zusters alle steun van de christelijke gemeente.
10. Man en vrouw in het huwelijk zijn als het goed is ook broeder en zuster in Christus. Op de nieuwe aarde zal de huwelijksrelatie er niet meer zijn (Matt.22:30). De broeder- en zusterrelatie blijft eeuwig.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen