DE CLASSIS

Als we nadenken over de toekomst, is het altijd verstandig terug te vragen naar het verleden. Hoe is de classis ontstaan? Wie gingen er vroeger naar de classicale vergaderingen en welke bevoegdheden hadden deze vergaderingen? Wat is essentieel en wat van minder belang?
Het gaat er immers niet alleen om hoe we die vergaderingen nú ervaren. Persoonlijk bewaar ik goede herinneringen aan deze bijeenkomsten. Ik denk aan een classicale vergadering in Gorinchem waar ds. L. Blok sprak over ‘Prediking en pastoraat’. Daar staken we wat van op. Ook aan Dokkum denk ik, waar we een intensieve discussie voerden over ‘Wat is er aan de hand met het ambt?’ of aan de talloze vergaderingen over het Samen op Wegproces. Daar spatten soms de vonken vanaf, want er stond wat op het spel. Maar eerlijk is eerlijk, er waren ook heel wat vergaderingen waarbij je dacht: ik had mijn tijd beter kunnen besteden. Veel ambtsdragers herkennen zulke herinneringen, zowel goede als slechte. Ze spelen mee, maar kunnen niet de doorslag geven.

OORSPRONG

De oorsprong van de classis ligt in Zwitserland. De synode van Lausanne verdeelde in 1537 het kanton Vaud in zes rayons die ‘classes’ werden genoemd. Het woord ‘classis’ betekent oorspronkelijk zowel ‘bijeenkomst’ als ‘vloot’: een verzameling schepen die samen opvaren. In die Zwitserse classis berustte de leiding bij een deken die opzicht hield over leer en leven van de predikanten. Hij had naast zich vier ‘gezworenen’ die de gemeenten visiteerden en controleerden of alles in goede orde verliep. Later werden er colloques gevormd waarin de predikanten in een kleiner gebied elkaar regelmatig ontmoetten om te spreken over de geloofsleer en de tucht.

SPIL

In de Nederlanden werden de gemeenten vanaf 1568 ingedeeld in classes en werden de classicale vergaderingen echt meerdere vergaderingen, met bevoegdheden over gemeenten, predikanten en kerkenraden. Zij moesten ook zorg dragen voor de ‘witte plekken’: gebieden waar de Reformatie nog niet was doorgedrongen.
Elke gemeente vaardigde een predikant en een ouderling af – diakenen en kerkvoogden verschenen pas in 1951 in de vergaderingen van de classis. Van gemeenten met meer dan één predikant mochten ook de andere predikanten aan de vergadering deelnemen, maar dat was geen verplichting.
De classicale vergaderingen hadden in die tijd veel macht: ze hielden niet alleen toezicht over predikanten en gemeenten. Ze namen toelatingsexamens af voor het ambt van predikant, waren verantwoordelijk voor de visitatie, konden verhinderen dat een predikant een beroep aanvaardde naar een andere classis, bepaalden of theologische boeken gepubliceerd mochten worden, vormden een instantie voor hoger beroep, beslisten over kerkelijke vragen vanuit de kerkenraden en ga zo maar door. Kortom, de classis vormde de spil van het kerkelijk leven.

1816/1951

Dat veranderde in 1816, toen het Algemeen Reglement werd ingevoerd. Er bleef van de classicale vergadering niet veel over: ze kwam nog één keer per jaar bijeen en had vrijwel niets meer te beslissen. Haar enige taken waren het verkiezen van het classicaal bestuur en het goedkeuren van een paar rekeningen. Ze droeg geen enkele geestelijke verantwoordelijkheid meer. De kerk raakte meer en meer intern verscheurd door de strijd tussen de richtingen.
Daarin kwam pas verandering in 1951: de nieuwe hervormde kerkorde beoogde de classicale vergadering te herstellen als orgaan van de regering der kerk en als werkverband. Men hoopte dat het kerkelijk leven door impulsen vanuit de classis weer zou opbloeien, dat er toenadering zou ontstaan door de ambtelijke en geestelijke ontmoetingen binnen de classis. Ook verlangde men ernaar dat de gemeenten zich weer zouden gaan richten op hun eigenlijke taak: niet het bestrijden van elkaar, maar de verkondiging van het Evangelie in deze wereld.

Het gevaar is niet denkbeeldig dat de kerk uiteenvalt in gemeenten die geen boodschap aan elkaar hebben.

GEMEENTEN CENTRAAL

Sindsdien hebben de classicale vergaderingen ongetwijfeld een belangrijke rol gespeeld. Het zou echter te veel gezegd zijn als we hen nu nog als ‘de spil van het kerkelijk leven’ zouden aanduiden. De centrale rol is veel meer bij de gemeenten zelf komen te liggen. Die bepalen zelf hun beleid. Als ze ondersteuning van buitenaf nodig hebben, beslissen ze zelf wel waar ze die zoeken.
Op zichzelf is er niets mis met de toegenomen mondigheid van de plaatselijke gemeente. De vraag waar we voor staan is hoe we er in deze tijd gestalte aan geven dat we ook nog sámen kerk zijn, wat we gezamenlijk belijden en hoe we elkaar daarop kunnen aanspreken. De vraag is hoe we vorm geven aan onze gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor de verkondiging van het Evangelie in deze wereld.
Het gevaar is niet denkbeeldig dat de kerk ongemerkt uiteenvalt in gemeenten die geen boodschap meer aan elkaar hebben. De belangrijke vraag waarvoor we staan is hoe de classis deze vloot van scheepjes op een gezamenlijke koers kan brengen en houden.

Dr. P. van den Heuvel uit Bunnik is emeritus predikant en kerkrecht-deskundige.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen