WEDERGEBOORTE

Laten we eerst kijken naar het woord zelf. De term wedergeboorte is een vertaling van het Griekse woord ‘palingenesis’ (palin = opnieuw, genesis = ontstaan). In deze vorm komt het woord alleen voor in Mattheüs 19:28 (waar het gaat over de herschepping) en in Titus 3:5 (over de persoonlijke vernieuwing/reiniging door water). In het gesprek met Nicodemus gebruikt Jezus een iets andere uitdrukking, namelijk ‘gennèthei anoothen’: opnieuw geboren worden (HSV). Het woord ‘opnieuw’ kan wijzen op een verticale beweging. Dan betekent het een vernieuwing ‘van bovenaf’, op initiatief van God.
‘Opnieuw’ kan echter ook betekenen ‘vanafhet begin’, of ‘van boven tot beneden’, ‘van top tot teen’.

VERTICALE BEWEGING

Nicodemus ziet de vernieuwing van de mens als iets wat die mens zelf in gang moet zetten. Uitgaande van deze opvatting vat Nicodemus Jezus’ woorden daarom op in horizontale betekenis: nog een keer beginnen bij je begin als baby. Jezus bedoelt echter de verticale beweging: de vernieuwing die door Gods Geest (vers 5) in gang wordt gezet (zie ook Joh.1:12-13: ‘die in Zijn Naam geloven, (...) die uit God geboren zijn’). Zonder die vernieuwing van bovenaf kan een mens het Koninkrijk van God niet eens zien, laat staan binnengaan.
Daarom zou hier beter van een ‘hemelgeboorte’ dan van ‘wedergeboorte’ gesproken kunnen worden. Dat een echte vernieuwing van de mens alleen door God gegeven kan worden, had Nicodemus zeker kunnen weten vanuit de Tenach, de Joodse Bijbel. Zie bijvoorbeeld Deuteronomium 30:6: ‘De Heere, uw God, zal uw hart en het hart van uw nageslacht besnijden, om de Heere, uw God, lief te hebben met heel uw hart en met heel uw ziel, zodat u leven zult.’ De term wedergeboorte ontbreekt, maar dat is wel waar het hier over gaat.
Let verder ook op Johannes 3:6 waar Jezus de wedergeboorte met andere woorden omschrijft: wij moeten ‘uit water en Geest’ geboren worden. Jezus legt hiermee ‘van boven geboren worden’ uit in twee termen die Nicodemus zou moeten kennen uit Jesaja 44:3,4 en vooral Ezechiël 36:25-27. In Ezechiël gaat het over God die rein water op Israël zal sprenkelen om het te reinigen. Deze reiniging wordt gevolgd door de gave van de Geest ‘in uw binnenste’, een voorstelling waarvan we weer een echo vinden in Titus 3:5.
In het Oude Testament klinkt vooral de oproep tot berouw en bekering (tesjoeva). Tegelijk maken de bijbelschrijvers pijnlijk duidelijk dat mensen hiertoe ten diepste niet zelf in staat zijn. Het feit dat God genadig is en liefdevol omgaat met Zijn verbondsvolk, wijst al op de herkomst van een duuzame vernieuwing, namelijk van God. In Ezechiël 36:32 spreekt de Heere duidelijke taal over het herstel van Israël: ‘Ik doe het niet omwile van u, spreekt de Heere Heere, laat dat u bekend zijn. Schaam u en word te schande vanwege uw wegen, huis van Israël.’ Behoren tot het huis van Israël is dus geen garantie voor goddelijke ontferming. Israël heeft net als ieder mens een ingrijpen van God nodig. Dit was voor de Farizeeër Nicodemus met zijn nadruk op een heilige levensstijl geen gemakkelijke boodschap.

VERNIEUWDE WIL

Samengevat spreekt Jezus Nicodemus aan op zijn gebrek aan inzicht in Gods Woord. De term ‘wedergeboorte’ was als zodanig niet in gebruik bij de profeten, maar de inhoud ervan was bekend. Deze inhoud moet Nicodemus gaan ontdekken. Hij heeft daarbij zowel de reiniging van zonden als de vervulling met de Heilige Geest nodig. Daarbij schakelt de Heilige Geest de mens niet uit, maar juist in. De Dordtse Leerregels, hoofdstuk 3/4 artikel 12, zeggen: ‘En dit is die wedergeboorte, die vernieuwing, nieuwe schepping, opwekking van de doden en levendmaking, waarvan zo heerlijk in de Schrift gesproken wordt, dewelke God zonder ons in ons werkt. (...) En alsdan wordt de wil, die nu vernieuwd is, niet alleen van God gedreven en bewogen, maar, door God bewogen zijnde, werkt hij ook zelf. Waarom ook terecht gezegd wordt dat de mens, door de genade die hij ontvangen heeft, gelooft en zich bekeert.’

Ds. B. van Werven is predikant van de hervormde gemeente te Zuilichem.

Uw vraag voor deze rubriek kunt u mailen naar info@ gereformeerdebond. nl of per post naar Apeldoorn sturen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen