APOSTOLICUM IS ACTUEEL

Vijftien auteurs verzorgden ieder een hoofdstuk. De bedoeling van de redactie was om aan de hand van het Apostolicum de kernen van het christelijk geloof te belichten. Uiteraard kan zo’n onderneming alleen dan slagen als de Schrift daarbij bron en norm is.
Maar de auteurs kregen in verband met het huidige Reformatiejaar bovendien een tweevoudige opdracht mee. De eerste was om hun bijdrage toe te spitsen op de vraag hoe de reformatoren met deze kernen zijn omgegaan. De tweede was om niet te volstaan met een beschrijving en repetitie van dit reformatorische erfgoed, maar om de actualiteit en vitaliteit ervan te onderstrepen. Vandaar de ondertitel: Belijden in een seculiere tijd.
Die dubbele opzet is geslaagd. In al de bijdragen wordt om zo te zeggen stereo geluisterd naar Schrift, confessie en Reformatie en is een aanzet gegeven tot actualisering. Tussen de hoofdstukken is telkens een beknopt portret van reformatorische figuren toegevoegd. Iedere bijdrage sluit af met vragen die je aan het denken zetten en een gesprek op gang kunnen brengen.
Ik geef een voorproefje van de gevarieerde inhoud, hier en daar gegarneerd met een enkele overweging mijnerzijds.

BRONGEZAG

Dr. A.J. Kunz opent de rij. Hij laat zien dat de Hervorming iets anders was dan vervanging van het oude door iets nieuws. Het ging veeleer om het herontdekken en eerbiedigen van wat vanouds is overgeleverd. Zo althans ging een man als Calvijn met de traditie om. Het sola scriptura-beginsel bracht hem er volstrekt niet toe de traditie achter zich te laten, maar hij toetste deze aan het beslissende gezag van de Bijbel en zuiverde haar van aanslibsels die met dat brongezag in strijd waren.
In het aloude Apostolicum wist hij kort en klaar verwoord waar het ook in zijn eigen tijd op aankwam. Hier school een overtuiging achter, namelijk ‘dat er niets in staat wat niet door betrouwbare getuigenissen van de Heilige Schrift bevestigd is’. Daarom aarzelde hij niet om de Twaalf Artikelen ‘een levensechte schildering’ te noemen, een schilderstuk waarop wordt weergegeven alles wat dienstig is tot onze zaligheid. Eerlijkheidshalve zou ik hierbij willen aantekenen dat de reformator het Apostolicum dan wel door zijn reformatorische bril las en bijvoorbeeld aan het zinsdeel over de vergeving van de zonden in gedachte toevoegde: door genade alleen.

GELOVEN

Ds. J.C. Schuurman biedt een boeiende bezinning op de inzet van het Apostolicum: ‘Ik geloof’. Wat is dat eigenlijk, geloven? Het is het amen van het hart dat zich richt op het Woord van Gods geboden en beloften. Het is geen product van eigen akkerland, maar geschenk van Boven, vrucht van de Geest, Die oor en hart ontsluit en gemeenschap sticht met Christus. In Hem geeft God Zich genadevol te kennen.
Dit kennen van God is niet rationeel van aard, maar relationeel, schrijft Schuurman puntig. Het schept verbondenheid, relatie. In tweeërlei zin: met God en met broeders en zusters. Helder en corrigerend laat de auteur zien hoe geneeskrachtig dit reformatorisch geloofsbegrip kan zijn in een tijd van individualisme, vaagheid en onverschilligheid. En hoe houden wij zelf dit vaak zo aangevochten geloof nu vast? Wij houden het niet vast. Het ligt vast in Christus’ voorbede: ‘Ik heb voor u gebeden...’ Alleen daar is het veilig.
Ds. J.J. Mulder schrijft een mooi hoofdstuk over Gods Vaderschap en ons kindschap. Hij pleit ervoor om in Luthers spoor dagelijks de geloofsbelijdenis op te zeggen en het Onze Vader te bidden. Daarin wordt ons van meet aan de Vadernaam op de lippen gelegd, in belijdenis en gebed. Dat ik Gods kind mag heten, lees ik niet af aan eigen waardigheid, maar louter aan Woord en sacrament van die God die omwille van Zijn eengeboren Zoon mijn Vader is. Zo roepen we: ‘Vader’. Dat doen we niet vrijpostig en uit sleur, maar vrijmoedig en in verwondering.

VERHEVENHEID EN NABIJHEID

Ds. J.J. ten Brinke neemt ons mee in zijn gedachtegang over dat wonderlijke tweevoud van Gods verhevenheid en Zijn nabijheid.
Hij doet dat naar aanleiding van Christus’ Kurios-titel. Deze titel drukt verhevenheid uit, maar het is juist deze Kurios, deze Heere en Koning, Die Knecht wilde zijn.
Alle dingen zijn Hem onderworpen, maar Hij werd de minste. Hij regeert, maar op de wijze van het kruis. Juist dit maakt zijn uniciteit uit.
Het doet me denken aan de onvergetelijke dichtregel van Edward Shillito: ‘And not a god has wounds, but Thou alone’ (‘Er is geen god die wonden heeft, dan U alleen’). De gewonde Genezer! Hij is mijn Eigenaar, aan Wie ik gehoorzaamheid verschuldigd ben. Maar het is een ereschuld. Want Hij kocht mij tot Zijn eigendom op kosten van Zijn eigen bloed.
Ds. K.M. Teeuw ging te rade bij een kerstpreek van Luther over Christus’ ontvangenis van de Heilige Geest en Zijn geboorte uit de maagd Maria. In Jezus’ geboorte ziet Luther de toegang tot God ontsloten. Buiten Jezus’ menswording is God niet te genaken. In Hem is Hij toegankelijk. ‘Kijk, hoe God u tot Zich lokt. Hij houdt u het Kind voor ogen, tot Wie u vluchten mag.’ In Christus verhult God Zijn ontoegankelijke majesteit. Hij laat Zich vinden in een boreling die in een stal ligt. ‘Wie dit Kind in handen heeft gehouden, die heeft God, de Schepper van alle dingen, in handen gehouden.’ En de kribbe is uit hetzelfde hout gesneden als het kruis. Zo mogen wij het kerstevangelie verstaan: als de boodschap van Hem Die ons zondige vlees heeft aangenomen om onze zonden weg te dragen op het hout.

LIJDEN

De bijdrage van dr. H. van den Belt betreft het zinsdeel: ‘Die geleden heeft onder Pontius Pilatus’. Dat de naam van deze Romein in het Apostolicum voorkomt, betekent twee dingen. Allereerst dat Christus’ lijdensweg concreet in de geschiedenis heeft plaatsgevonden, onder een te dateren procurator. De Reformatie heeft daar een tweede accent aan toegevoegd, namelijk dat Pilatus als aardse rechter het hemelse recht vertegenwoordigde (Joh.19:11). Onbedoeld was deze heiden een instrument in Gods hand.
Belangwekkend is ook de informatie dat de aandacht tijdens de Middeleeuwen vooral uitging naar Jezus’ fysieke lijden. Dat Hij dit geduldig doorstond, diende als voorbeeld ter navolging. Zonder dit lichamelijke aspect te vervluchtigen, legden de reformatoren toch de nadruk op Christus’ plaatsbekleding. Hij bracht het offer. Niet ter navolging, maar ter verzoening.

PLAATSBEKLEDING

Dr. F.G. Immink zet naar aanleiding van het artikel ‘Die gekruisigd is’ helder uiteen hoe en waarom de reformatoren braken met de gedachte dat het lichaam van Christus, in de vorm van de hostie, tijdens de misviering werd geofferd. Zij wezen dit op grond van vooral de Hebreeënbrief met beslistheid af. Christus’ offer vond eens en voorgoed op Goede Vrijdag plaats. De heilsbetekenis daarvan wordt ons niet toegeëigend door een kerkelijk-sacramentele offerhandeling, maar in de geloofsgemeenschap met Christus, door Woord en Geest. Heel waardevol zijn Imminks opmerkingen over de kritiek die moderne, ‘verlichte protestanten’ uiten op de klassieke verzoeningsleer, waarvan Christus’ plaatsbekleding de harde kern is. Het verzet dat deze kern oproept, valt te verstaan. Het ‘Ik voor u, daar gij anders de eeuwige dood moest sterven’ is immers fnuikend voor ons gevoel van eigenwaarde. Het schuift ons met al onze reddingspogingen compleet aan de kant.
Toch bevindt zich uitgerekend hier het brandpunt van de drie reformatorische sola’s. Dit brandpunt is gelegen in het solo Christo: Christus is het alleen, en Hij deed het alleen, ons ten goede en in onze plaats. Onze inbreng is nihil. Immink: ‘Jezus is meer dan inspiratiebron. Hij is onze Redder en Verlosser.’

Dr. A. de Reuver uit Waddinxveen is emeritus hoogleraar Gereformeerde godgeleerdheid vanwege de Gereformeerde Bond.

N.a.v. A.J. Kunz en P.J. Vergunst (redactie), ‘Reformatie. nu. Belijden in een seculiere tijd’, uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 173 blz.; € 13,99. (zie ook de bon op pag. 9)

Volgende week vervolgen we het spoor van dit boek bij het hoofdstuk over de opstanding.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen